આ ટેગ સાથે 1398 લેખ · પાનું ૧૯ / ૨૮
તારા નામની માળા ફેરવું, ને મણકે મણકે તારું ગામ, એકસો આઠ મણકા ગણું, ને એકસો આઠમાં એક જ નામ.
દાદાએ વાળને ડાઈ કર્યા, ને મૂછોને કરી કાળી, પણ ભમ્મર તો ધોળી રહી, ને દાદી હસી પડ્યાં તાળી પાડી.
તમે પાછળની પાટલીએ બેસતા, ને હું આગળની હારે, તો ય ખબર ના પડી કે ક્યારે, તમે ઊતર્યા મારા ધારે.
શ્યામ તો વાદળ થઈ વરસી ગયો, ને હું રહી ગઈ કોરી, ગામ આખું ભીંજાયું રે સખી, ને સૂકી રહી મારી ઓરડી.
સાંજ ઢળી ને પંખી વળિયાં પોતપોતાને માળે, હું શહેરની ભીડમાં ઊભો, મારું ગામ મને કોણ ભાળે?
અહીં પાનખરે ઝાડ રંગાયાં કેસૂડાને રંગ, મને સાંભરે ફાગણ મારો, સાંભરે ગામનો સંગ.
મનવા, ભારો મેલી દે, હવે હળવો થઈને હાલ, મારગ લાંબો, સાંજ પડી, ને ઝીણી ઝીણી ચાલ.
હું તો ગામનો સૂકો કૂવો, મારે કાંઠે કોઈ ના આવે, એક જમાનો એવો હતો, આખું ગામ મને બોલાવે.
સાંજ પડી સરહદ પર, માડી, લખવા બેઠો કાગળ, અક્ષર અક્ષર ધ્રૂજે મારો, ઝાંખું દેખાય આગળ.
સુકાયાં તોરણનાં પાન, સાયબા, હવે તો ઘેર આવો, આંબાનાં પાન પીળાં પડ્યાં, હવે ના વાટ જોવડાવો.
નિશાળને ઓટલે ફરક્યો તિરંગો, ગામ ઊભું સલામે, ઊઘાડા પગનાં ટાબરિયાં ગાય રે દેશને નામે.
ઓરડે ખણકે કાચની ચૂડી, ને સાયબો દરિયાપાર, રણકે રણકે પૂછે મુજને: ‘ક્યારે આવશે ભરથાર?’
આયનો બોલ્યો: ‘ગોરી, તું તો આજ મને ના ઓળખે, પીઠી ચોળી, મેંદી મૂકી, ઊભી પારકે ગોખે.’
મંદિરમાં હું ઘંટ ન વગાડું, મનમાં દીવો કરું, શબ્દોની આરતી ઉતારું, મૌને માથું ધરું.
પેલે કાંઠે સાયબો મારો, વચમાં ઘોડાપૂર, હું તો તરતી આવું રે, ભલે ન ભાળું કાંઠો દૂર.
ઝીણા ઝીણા દીવડા ઝળકે, ગરબો ઘૂમે ચોક, માડી આવ્યાં ગામને પાદર, હરખ્યા સઘળા લોક.
રોજ સવારે સાઇકલ લઈને નીકળે એક જુવાન, ઝરૂખે ઊભી ગોરી, એનું ભૂલ્યું ભાન ને સાન.
લીમડાની આડશે ઊભી રે છોરી, જુએ જાનૈયાની ધૂળ, ઢોલ ઢબૂકે, શરણાઈ ગાજે, હૈયું થાય રે વ્યાકુળ.
ડુંગર ઉપર ગોવાળ બેઠો, વગાડે મીઠો પાવો, સૂર ઊડે ને ગામ જગાડે, ‘ઝટ ગાયો લઈ આવો.’
ચાતક જેવું તરસ્યું મનડું, આભે માંડી આંખ, એક ટીપું તારી વાતનું દે, તો ફૂટે મને પાંખ.
રિસાયા તમે, તો રિસાયું આ ઘર, રિસાઈ ગઈ ઓસરી, ચૂલો ય ચૂપ, ને ઝાલર ચૂપ, ને ચૂપ થઈ વાંસળી.
ઑનલાઇન દેખાય છે ગોરી, તોય જવાબ ન આપે, બે બ્લૂ ટિક દેખાડી મારું હૈયું ધીમે કાપે.
કુંભારે ઘડ્યો ઘડૂલો, ચાકડે ચડાવી ફેરવ્યો રે, માટીને આકાર દઈને, માનવ નામે ઠેરવ્યો રે.
કાળી મેંદી મૂકી માથે, તોય ઊગ્યો ધોળો વાળ, આયનો હસે ખડખડ ખડખડ, ‘કાકા, હવે સંભાળ!’
મેં તો ચાંદો માની ઝાલ્યો, નીકળ્યો કાચનો ટુકડો, આંગળીએ લોહી ટપક્યું, ને હસ્યો આભનો મુખડો.
હાથ ઝાલ્યો છે તો છોડીશ ના, ભલે ઢળી જાય સાંજ, આંખે મોતિયો આવે, તોય તું જ મારી આંખનું આંજ.
થોડો તડકો મારે ઓટલે, થોડો તારે ઘેર, શિયાળાની સવાર આવી, લઈ હૂંફની લ્હેર.
ખુરશી રે ખુરશી, તારો મહિમા અપરંપાર, ચાર પાયે તું ઊભી, ને ઝૂકે આખી સરકાર.
એક પળને કાજ, સખી, આખો જનમારો ઝૂર્યા, એ પળ આવી ઊભી ઉંબરે, ત્યારે આંસુ પૂર્યાં.
ગામને પાદર લાલ ટપાલી પેટી ઊભી એકલી, કોઈ ન નાખે કાગળ હવે, ઈ તો ઝૂરે બાપડી.
રેતઘડીમાં સરતી રેતી, જાણે સરતો કાળ, ઉપરનો ખાનો ખાલી થાતો, નીચે ઢગલો વાળ.
સ્ટેજ ઉપર સાહેબ ઊભા, હાથમાં માઈક લઈ, બે મિનિટ કહીને બોલ્યા, ને વાગી ગયા છ-છ!
સાંજ પડી ને મુઠ્ઠી ખાલી, કોને કહું રે વાત? સવાર મળી’તી સોના જેવી, ખરચી નાખી જાત.
જઈએ જ્યાં પણ, સાથે આવે ઘરની બોલી રે, જાણે માએ ખિસ્સે મૂકી ગોળની ગોળી રે.
ટિફિન ઠરી ગ્યું, દીવો ઠર્યો, ઠરી ગઈ આ સાંજ, લોકલ આવી, લોકો આવ્યા, ના આવ્યો તું આજ.
પોલી તોયે ગાતી વાંસળી, કાનાને હોઠે ચડી, ભરી મટકી ફૂટી ગઈ, ને ખાલી વાંસળી જડી.
શેઢે ટિટોડીએ મૂક્યાં ચાર ઈંડાં રે, ચાર મહિના વરસે મેહુલો, ભરશે ખાલી હાંડાં રે.
મથુરા ચાલ્યો માધવ, ગોકુળ ખાલી ખાલી રે, મેલી ગ્યો એક મોરપીંછું ને લઈ ગ્યો વાંસળી વ્હાલી રે.
ચાલ મનવા, રખડી આવીએ, ઘડિયાળ ખીંટીએ ટાંગીએ, કોઈ પૂછે ‘ક્યાં?’ તો હસીને રસ્તો આગળ માગીએ.
મારી પાસે ચોવીસ રંગ, ને કોરો કાગળ-આભ, સૂરજ દોરું જાંબલી, મારો કોણ પૂછે હિસાબ?
દરિયો ને હું સરખા, સાહેલી, બેઉ ઊછળીએ રાત, ફેર એટલો — મોજું પાછું વળે, ન વળે મારી વાત.
આજ આણું તેડવા આવ્યા, ગાડું ઊભું ડેલી રે, માડી, તારી ઓસરીએ મેં બચપણ મારું મેલી રે.
જૂની પોળનાં સૂનાં રે ઘર, સૂનાં ગોખ-ઝરૂખા, ઝૂરે ચબૂતરે કબૂતર, ઝૂરે ઓટલા ભૂખ્યા.
દીકરા, તારી માનો સંદેશો ફોનમાં સાચવી રાખજે રે, અક્ષર તો મને આવડે નહીં, પણ અવાજ તું ઓળખજે રે.
વન બળે ને ચકલી ચાંચે ટીપું ટીપું લાવે રે, લોક હસે: ‘આ ટીપે શું થાશે?’ ચકલી ગીત ગાવે રે.
કોયલ, તારો ટહુકો મેલી ગઈ તું કયે ઝાડ? શહેર વચાળે શોધું તને, ઊભા સિમેન્ટના પહાડ.
લઈ લો મારી ગાડી, બંગલો, લઈ લો સઘળો ઠાઠ રે, પાછી આપો ગિલ્લી-દંડા, ને બા-બાપુની બાથ રે.
સાંઠે નિવૃત્ત થયો, ને ઘડિયાળ ભેટમાં આપી રે, જે ઘડિયાળે આયખું દોડ્યો, એણે જ ઘડી કાપી રે.
ભોળા, તને શું ધરું? તું તો સ્મશાને રહેનાર, રાખ ચોળી ને નાગ પહેરી બેઠો જગ-આધાર.
રોજ સવારે કુરુક્ષેત્ર, ને રોજ ઢળે છે હાથ, કેશવ, ક્યાં છે તારો રથ, ને ક્યાં છે તારો સાથ?