આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૭૧ / ૧૦૬
મા હજી સાંજે ધરે છે રોજ ગોખે દીવડો, દીકરો સરહદ ઉપર, ને ગામ-ચોકે દીવડો.
મોં ભલે હસતું રહે, દેખાય સાચું આયને, ને ઉપરના રંગ નીચે, હૃદય કાચું આયને.
૬૪૬૬. બારણાં ખુલ્લાં હતાં, ને કોઈ પણ આવ્યું નહીં,
૬૫૧૮. નથી દ્વાર, તોયે ટકોરા પડે છે,
૬૫૭૫. ઘરે કોઈ ના, તોય ખુલ્લું રહે,
૬૬૫૩. ગયા વરસાદ, ને ખાબોચિયાં પણ સાવ સૂકાયાં,
શહેરના ફ્લૅટમાં મારા દીકરાને નિબંધ લખવો છે —
સાંજ પડી ને મુઠ્ઠી ખાલી, કોને કહું રે વાત? સવાર મળી’તી સોના જેવી, ખરચી નાખી જાત.
જિંદગીભર જે કમાયા, એ લખાયું ચોપડે, આખરી પાને જુઓ, મીંડું મુકાયું ચોપડે.
જઈએ જ્યાં પણ, સાથે આવે ઘરની બોલી રે, જાણે માએ ખિસ્સે મૂકી ગોળની ગોળી રે.
કેટલાં હાથે મળીને શબ્દનો દીવો બળે, કોઈ વાંચે, કોઈ ગાયે, કોઈની આંખો ઢળે;
લૉકડાઉનનો એકવીસમો દિવસ. હાઈવે પર
બાપુ, તારી યાદ બસ થોડી બચી છે નોટ પર, તોય ઝળકે મોં ઉપર મીઠી હસી છે નોટ પર.
લગામો હાથમાં એના, ભલે રથ હું ચલાવું છું, દિશા એની, ધરી એની, છતાં નામે ગણાવું છું;
ગામ છોડ્યું જે ભરોસે, એ નગર પણ ઝાંઝવું, છેવટે પાછો ફરું તો ગામ-ઘર પણ ઝાંઝવું.
પપ્પા સવારથી ટીવી સામે — લાલ લીટી, લીલી લીટી,
ફ્લાયઓવર નીચેના ડિવાઇડરમાં કૉર્પોરેશને
ફાઈલોમાં હું દટાયો, જિંદગી બારી બહાર, રોજ ટહુકો સાદ દે, ને હું ગણું બેઠો પગાર;
પપ્પાએ કહ્યું હતું: ‘આવતી દિવાળીએ
ટિફિન ઠરી ગ્યું, દીવો ઠર્યો, ઠરી ગઈ આ સાંજ, લોકલ આવી, લોકો આવ્યા, ના આવ્યો તું આજ.
કાચનાં આ જંગલોમાં આજ ઝાકળ ક્યાં મળે? વાંચતાં ભીંજાય આંખો, એક કાગળ ક્યાં મળે?
અમારે ઘરે રોશની છે અપાર, રમે ફૂલઝર, ને ફટાકા હજાર;
પોલી તોયે ગાતી વાંસળી, કાનાને હોઠે ચડી, ભરી મટકી ફૂટી ગઈ, ને ખાલી વાંસળી જડી.
સિગ્નલ લાલ થયું. કારના કાચ પર ટકોરા —
ઠરે હાથ, તોયે સહારો તિરંગો, ઢળે શીશ, ઊંચે પુકારો તિરંગો.
બાર વરસનો હતો ત્યારે મારી ગિલોલનો કાંકરો
લખે ક્યાં હવે એ ડરેલી કલમ? સલામો ભરે છે, વળેલી કલમ.
શેઢે ટિટોડીએ મૂક્યાં ચાર ઈંડાં રે, ચાર મહિના વરસે મેહુલો, ભરશે ખાલી હાંડાં રે.
સાંજની એ ચૂપકીદી, મૌન વાતો બાંકડે, એ જ ઠંડી, એ ગુલાબી, એ જ રાતો બાંકડે.
સવારે ચા, અને સાથે લહૂની ખબર છાપામાં, બળે છે ગામ, ને ઠંડી ઠરેલી નજર છાપામાં.
મથુરા ચાલ્યો માધવ, ગોકુળ ખાલી ખાલી રે, મેલી ગ્યો એક મોરપીંછું ને લઈ ગ્યો વાંસળી વ્હાલી રે.
ચાલ મનવા, રખડી આવીએ, ઘડિયાળ ખીંટીએ ટાંગીએ, કોઈ પૂછે ‘ક્યાં?’ તો હસીને રસ્તો આગળ માગીએ.
ઘર મહીં અટકી પડી છે એ ઘડી તારા પછી, હોઠ પર આવી નથી મારી હસી તારા પછી.
ભીંત ખરતી જાય, તોયે સૌ સજાવે ઉપરથી, આંખમાં તોફાન રાખી, ને હસાવે ઉપરથી.
તમે આવતાં’તાં સવારે ઝરૂખે, ગલી જાગતી એ પુકારે ઝરૂખે.
મારી પાસે ચોવીસ રંગ, ને કોરો કાગળ-આભ, સૂરજ દોરું જાંબલી, મારો કોણ પૂછે હિસાબ?
મને જોતાં જ જાણે કોઈ શરમાયો અરીસામાં, ઢળી સાંજે ગયો ક્યાં એક પડછાયો અરીસામાં?
એ જ શેરી, એ જ ફળિયું, એક ઘર સાથે હતા, એક ચૂલો, એક દીવો ને સફર સાથે હતા.
દરિયો ને હું સરખા, સાહેલી, બેઉ ઊછળીએ રાત, ફેર એટલો — મોજું પાછું વળે, ન વળે મારી વાત.
આજ આણું તેડવા આવ્યા, ગાડું ઊભું ડેલી રે, માડી, તારી ઓસરીએ મેં બચપણ મારું મેલી રે.
ઘડીમાં સાત સાગર તો ઘડીમાં ગગન મન મારું, કદી ઝૂલે, કદી દોડે, બને આ પવન મન મારું.
દાદીમાનો રેંટિયો ગણગણે છે —
પાન પર ઝાકળ ઝગે, ને સૂર્ય એમાં ઝળહળે, એક ટીપામાં જુઓ, આખું ગગન કેવું ભળે!
બાપુજીની છત્રી — કાળી, મોટી, લાકડાના હાથાવાળી.
આ જગત જેને કહો છો, એક માયા હોય પણ, ‘હું’ તમે જેને કહો, એ કોઈ છાયા હોય પણ.
જૂની પોળનાં સૂનાં રે ઘર, સૂનાં ગોખ-ઝરૂખા, ઝૂરે ચબૂતરે કબૂતર, ઝૂરે ઓટલા ભૂખ્યા.
ડાળ પર ટહુકા હતા, ને કોણ લાવી પાનખર? લીલછમ સંસારમાં આ કેમ ફાવી પાનખર?
છાપરે ટપ ટપ થયું, ચાલો ફરી ભીંજાઈએ, ફાઈલો મૂકી ઘડીભર, મન ભરી ભીંજાઈએ.
દીકરા, તારી માનો સંદેશો ફોનમાં સાચવી રાખજે રે, અક્ષર તો મને આવડે નહીં, પણ અવાજ તું ઓળખજે રે.
ચાંદ ધ્રૂજે જળ મહીં, તો ત્યાં ય કૈં થાતું હશે, ક્યાંક એનું મન ય મારી જેમ અકળાતું હશે;