આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૭૨ / ૧૦૬
વન બળે ને ચકલી ચાંચે ટીપું ટીપું લાવે રે, લોક હસે: ‘આ ટીપે શું થાશે?’ ચકલી ગીત ગાવે રે.
ગયા’તા બધા સૌ સજેલા લગનમાં, પછી ભૂખથી ત્યાં થકેલા લગનમાં.
જે દબાવ્યું સત્ય, એની વાત માટી બોલશે, મૌન તોડીને, તિરાડે ભીંત ફાટી બોલશે.
કોયલ, તારો ટહુકો મેલી ગઈ તું કયે ઝાડ? શહેર વચાળે શોધું તને, ઊભા સિમેન્ટના પહાડ.
ઢળી ચાંદની ચૈત્રની આજ રાત, ઝરે મ્હેક, ઝરમર ઝરે વાત વાત;
લઈ લો મારી ગાડી, બંગલો, લઈ લો સઘળો ઠાઠ રે, પાછી આપો ગિલ્લી-દંડા, ને બા-બાપુની બાથ રે.
કંપનીએ પાંચ તારાવાળી હોટેલમાં
બધાને રજા હોય છે — રવિવારે પતિને,
દાદાએ વીસ વરસ પહેલાં એક પોપટ પાળેલો.
રોગ સાચા, દર્દ સાચું, ને દવા કાગળ ઉપર, ને સડક, શાળા, પુલો ને સૌ જમા કાગળ ઉપર.
વાટ જોતાં આંખ થાકી, ત્યાં ફરી આવ્યા તમે, આંગણે જ્યાં પાનખર આવી ઠરી, આવ્યા તમે.
માણેકચોકના ખૂણે કાચની નાની શીશીઓ ગોઠવીને
સાંઠે નિવૃત્ત થયો, ને ઘડિયાળ ભેટમાં આપી રે, જે ઘડિયાળે આયખું દોડ્યો, એણે જ ઘડી કાપી રે.
ખેતરોમાં બંગલા, ને એ નદી વેચાઈ ગઈ, ધાન ઢગલે જ્યાં હતું, એ પણ ખળી વેચાઈ ગઈ.
ભોળા, તને શું ધરું? તું તો સ્મશાને રહેનાર, રાખ ચોળી ને નાગ પહેરી બેઠો જગ-આધાર.
બાએ સાઠ વરસમાં કેટલી રોટલી વણી હશે?
રોજ સવારે કુરુક્ષેત્ર, ને રોજ ઢળે છે હાથ, કેશવ, ક્યાં છે તારો રથ, ને ક્યાં છે તારો સાથ?
ઓસરી, ઝૂલો, લખોટી, ને મજાના એ દિવસ, હાથ પકડી બાપનો ઘૂમ્યા, ખજાના એ દિવસ.
રેતની પેઠે સરીને, ચૂપ થઈ છળ્યો સમય, બાળપણ, યૌવન, બુઢાપો, એમ થઈ ઢળ્યો સમય.
એક દીવો ભીતરે, ને ‘હું’ય જાતે ઓગળે, જેમ ઝાકળ પાંદડે પ્હેલા પ્રભાતે ઓગળે.
અમદાવાદ–વડોદરા ઇન્ટરસિટી. એક છોકરી, આઠેક વરસની,
માથે બેડું, કેડે ગાગર, હાલી સરોવર પાળે રે, કોણ ઊભો ઓલ્યો પીપળા હેઠે, નેણ નચાવી ભાળે રે?
એણે અંબોડો છોડ્યો ને ઓરડામાં
પરસેવે જે ધરતી સીંચે, એનાં ખેતર લહેરાય રે, વાતો કરતાં વાદળ જેવાં, વરસ્યા વિના વહી જાય રે.
મ્યુઝિયમના કાચના કબાટમાં ગાંધીજીનાં ચશ્માં —
ઝરૂખે બેઠું પારેવડું, પાંખે બાંધી પાતી રે, વાંચું કેમ? હું અભણ ગોરી, હૈયું ધડકે છાતી રે.
રાતે આવ્યું સપનું, એમાં મારું ગામ હતું રે, જાગી જોયું તો ઓશીકે બસ ભીનું નામ હતું રે.
હસીને જે મળે, એના હૃદયનું ઝેર જોયું છે, સગાંઓમાં ય વરસોથી જમેલું વેર જોયું છે.
હતું એક ચુંબન તમારું કપાળે, હજી ત્યાં જ સૂરજ સવારે ઉજાળે;
ચાલીનો નળ રોજ સવારે પાંચ વાગ્યે
મારા બાપુ મને બૂમ પાડીને બોલાવતા —
વાદળ પૂછે: ‘વરસું ક્યાં?’ ને સૌ પોકારે: ‘અહીં!’ કોને પહેલાં ભીંજવું? — વાદળ મૂંઝાયું તહીં.
આઠ વાગે રોજ ઝઘડે સૌ અવાજો ચૅનલ પર, દેશ ઊંઘે, ને ઉકળતા સૌ મિજાજો ચૅનલ પર.
આંગણે ઝાંઝર ઝણકતી, સાવ નાની દીકરી, આજ ડોલીમાં ચડી, ને એ કહાણી દીકરી.
ગલીના ખૂણે રફીકચાચાનો સંચો.
આવશે આંગણ, ટકોરા દઈ, હસીને મોત પણ, ને જશે ખાલી ય હાથે, ત્યાં ફરીને મોત પણ.
ઝગે છે રોશની, ભીડો, છતાં આ નગર ખાલી છે, હસે છે હોઠ, ઝૂલે હાથ, ને આ નજર ખાલી છે.
સભામાં નજર ફેરવે, પ્રીત મનમાં, હસે બ્હાર, ને ગણગણે ગીત મનમાં.
મહેલ મેલ્યો, મેડી મેલી, મેલ્યો રાજનો ઠાઠ, ગિરધર મારો હાથ ઝાલે, હું ચાલી એની વાટ.
ઘણું સોનું, ઘણા હીરા, તિજોરીમાં ગરીબી છે, ભલે ઝળહળ ઝરૂખા, પણ હવેલીમાં ગરીબી છે.
બાપુ ઊભા ચોકમાં, ને હાથમાં છે લાકડી, શીશ પર બેસે કબૂતર, ધૂળની ચાદર ચડી;
નજર એક નાખી, ઇશારો સમજ્યા, ઢળી લટ પવનમાં, સહારો સમજ્યા.
મંદિરો શોધ્યાં ઘણાં, પણ એ દયામાં ઈશ છે, ક્રોધ સામે હાથ જોડે, એ ક્ષમામાં ઈશ છે.
લટકતા સૌ, દબાતા સૌ, ગણાતા શ્વાસ ડબ્બામાં, ઘણા અડકે, ઘણા ઘસતા, નથી કો પાસ ડબ્બામાં.
ચાલ, આપણે સાથે ઘરડાં થઈએ. તું મારાં ચશ્માં પહેરીને છાપું વાંચજે,
નથી સુખ મળે ક્યાંય મોંઘી દુકાને, ન સોને, ન હીરે, ન ઊંચા મકાને;
સવારે, બપોરે, તમારી પ્રતીક્ષા, ઢળી સાંજ, થઈ ગઈ બિચારી પ્રતીક્ષા.
ઘડીમાં થઈ ગયું ઘર, જ્યાં લખાયું નામ સરનામું, તમારી આંખના ખૂણે વસે એ શ્યામ-સરનામું.
પ્રીત્યું તો પાંદડે બાંધેલ ઝાકળ, સાચવો તો સરકે રે, મૂઠી વાળો તો ખોવાય, ને ખુલ્લી હથેળીએ મલકે રે.
ચાલ સખી, ખેતરની પાળે, ચાંદની ઓઢી ચાલીએ, ઝાકળભીના ઘઉંના ડૂંડે પગલાં મૂકી મ્હાલીએ.