કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૭૨ / ૧૦૯
જગત એક મેળો ઘડી બે ઘડી, બધો સાથ ભેળો ઘડી બે ઘડી.
મેઘ આવ્યો, ને રસોડે તેલ થઈ ગ્યું છે ગરમ, બા કહે: ‘ભજિયાં બનાવું, ના કરો થોડી શરમ’;
દિલ તને દીધું હતું, લખ્યું ઉધારી ચોપડે, વ્યાજમાં આંખો ભરી, કેવી ખુમારી ચોપડે!
નિયમ? એ નમાવો, બધું ચાલશે, કશું પણ ચલાવો, બધું ચાલશે.
બીજ વાવ્યાં, આશ વાવી, ખેતરે વરસાદ દે, બેડલાં ખાલી હજી છે, આંગણે વરસાદ દે.
બંધ પેટીના બધા પત્રો સુકાયાં તાપમાં, ને અમે પણ એ સ્મરણ સાથે છવાયાં તાપમાં.
પલંગ પર હજી બે ઓશીકાં છે.
નિશાળને ઓટલે ફરક્યો તિરંગો, ગામ ઊભું સલામે, ઊઘાડા પગનાં ટાબરિયાં ગાય રે દેશને નામે.
બાપ તો તડકો બની ગ્યો, ઘર અમારું છાંય છે, ના કદી ફરિયાદ એણે, થાક એને ક્યાંય છે?
ઓરડે ખણકે કાચની ચૂડી, ને સાયબો દરિયાપાર, રણકે રણકે પૂછે મુજને: ‘ક્યારે આવશે ભરથાર?’
આંખ ખૂલે, ને બધા બસ કેમ દોડે નગરમાં? સાંજ ઢળતાં એ જ સપનાં કોણ તોડે નગરમાં?
ડૉલરો આવ્યા ઘણા, ને બૅન્ક પણ છલકાય છે, પણ વતનની ધૂળ ક્યાંયે મૉલમાં વેચાય છે?
મેં મારી જાતને મળવા અપૉઇન્ટમેન્ટ માગી.
આયનો બોલ્યો: ‘ગોરી, તું તો આજ મને ના ઓળખે, પીઠી ચોળી, મેંદી મૂકી, ઊભી પારકે ગોખે.’
આંખમાં સપનું હતું, ને રાત આખી જાગતાં, દીવડો પણ ઓલવાયો, જ્યોત ઝાંખી જાગતાં.
ગાડીમાં બારી પાસે બેઠેલો મારો ચાર વરસનો દીકરો પૂછે:
મંદિરમાં હું ઘંટ ન વગાડું, મનમાં દીવો કરું, શબ્દોની આરતી ઉતારું, મૌને માથું ધરું.
લાઇબ્રેરીમાંથી એક જૂનું પુસ્તક લાવ્યો.
ઓરડે ખૂણે પડી છે એક નાની ઢીંગલી, દીકરી જ્યાં લગ હતી, ત્યાં રોજ રાણી ઢીંગલી.
નથી ભૂતો, નથી રાતો, અરીસાઓ ડરાવે છે, મને મારા જ ભીતરના ખુલાસાઓ ડરાવે છે.
એ પરણીને આવી ત્યારે એને ગોળ રોટલી
પેલે કાંઠે સાયબો મારો, વચમાં ઘોડાપૂર, હું તો તરતી આવું રે, ભલે ન ભાળું કાંઠો દૂર.
કવિતા લખવા મેં ટેબલ સાફ કર્યું,
ઝીણા ઝીણા દીવડા ઝળકે, ગરબો ઘૂમે ચોક, માડી આવ્યાં ગામને પાદર, હરખ્યા સઘળા લોક.
રોજ સવારે સાઇકલ લઈને નીકળે એક જુવાન, ઝરૂખે ઊભી ગોરી, એનું ભૂલ્યું ભાન ને સાન.
લીમડાની આડશે ઊભી રે છોરી, જુએ જાનૈયાની ધૂળ, ઢોલ ઢબૂકે, શરણાઈ ગાજે, હૈયું થાય રે વ્યાકુળ.
મા નથી, પણ ઓરડેથી રોજ ખાંસી સાંભળું, રોટલીનો કોળિયો લઈ, આજ પણ પાછો વળું;
રાતની એ વારતા ને એ જ વાણી ક્યાં જડે? છાંયડો વડનો, પરબનું શીત પાણી ક્યાં જડે?
ડુંગર ઉપર ગોવાળ બેઠો, વગાડે મીઠો પાવો, સૂર ઊડે ને ગામ જગાડે, ‘ઝટ ગાયો લઈ આવો.’
સૂર્ય, ચાંદો, આભ સઘળું, સૌ લખોટી રમતમાં, હાર ને જીતે હતી ના કો’ કસોટી રમતમાં.
ત્રીસ વરસે ગામની નિશાળે ગયો.
જળ હતું મીઠું, થયું છે સાવ ખારું આજકાલ, નામ પોતાનું લખું, ત્યાં થાય તારું આજકાલ.
કબાટના ખૂણેથી એક જૂની કૅસેટ મળી.
ઊંઘ અડધી, ચા અધૂરી, ને સવારે દોડમાં, જેમ ઊડે છે પતંગો, કો’ ઇશારે દોડમાં.
અમાસી નિશાનો ઉજાલો થજે તું, ગરીબી ઘરે હો, નિવાલો થજે તું.
રખડતા રહે, તો ખજાના જડે છે, ઘરે બેસનારા, બહાના જડે છે.
નથી મળવું, નથી લડવું, રિસાવાનું ઇમોજીમાં, ગુલાબો, પત્ર સૌ ભૂલી, મનાવાનું ઇમોજીમાં.
ચાતક જેવું તરસ્યું મનડું, આભે માંડી આંખ, એક ટીપું તારી વાતનું દે, તો ફૂટે મને પાંખ.
ગામના બસ-સ્ટૅન્ડે એક ડોસા રોજ સાંજે
રિસાયા તમે, તો રિસાયું આ ઘર, રિસાઈ ગઈ ઓસરી, ચૂલો ય ચૂપ, ને ઝાલર ચૂપ, ને ચૂપ થઈ વાંસળી.
ઑનલાઇન દેખાય છે ગોરી, તોય જવાબ ન આપે, બે બ્લૂ ટિક દેખાડી મારું હૈયું ધીમે કાપે.
જાગતી બેઠી રહી છે એ કિશોરી ઓશિકે, આંખ ઝૂરે ચાંદને, જાણે ચકોરી ઓશિકે.
હજી ખળખળ વહે છે કોઈ નાનું ઝરણ મારામાં, નિરાશામાં ય ઝળકે છે સતત આ કિરણ મારામાં.
દોસ્ત એવો જોઈએ, જે ભૂલ પર ટોકી શકે, ને પડું જો ખાઈમાં, તો હાથ લઈ રોકી શકે;
કુંભારે ઘડ્યો ઘડૂલો, ચાકડે ચડાવી ફેરવ્યો રે, માટીને આકાર દઈને, માનવ નામે ઠેરવ્યો રે.
કાળી મેંદી મૂકી માથે, તોય ઊગ્યો ધોળો વાળ, આયનો હસે ખડખડ ખડખડ, ‘કાકા, હવે સંભાળ!’
મેં તો ચાંદો માની ઝાલ્યો, નીકળ્યો કાચનો ટુકડો, આંગળીએ લોહી ટપક્યું, ને હસ્યો આભનો મુખડો.
રાત કાળી છે ભલે, પણ એ વહાણું ઊગશે, આંખમાં સપનું ધરી સૂ, એક ગાણું ઊગશે.
માસીએ ચાલીસમી સેલ્ફી લીધી.
શ્વાસ મારો કણ કણે આ ખૂટતો ઘડિયાળમાં, ને સમય પોતે ય જાણે તૂટતો ઘડિયાળમાં.