કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૭૪ / ૧૦૯
ફાઈલોમાં હું દટાયો, જિંદગી બારી બહાર, રોજ ટહુકો સાદ દે, ને હું ગણું બેઠો પગાર;
પપ્પાએ કહ્યું હતું: ‘આવતી દિવાળીએ
ટિફિન ઠરી ગ્યું, દીવો ઠર્યો, ઠરી ગઈ આ સાંજ, લોકલ આવી, લોકો આવ્યા, ના આવ્યો તું આજ.
કાચનાં આ જંગલોમાં આજ ઝાકળ ક્યાં મળે? વાંચતાં ભીંજાય આંખો, એક કાગળ ક્યાં મળે?
અમારે ઘરે રોશની છે અપાર, રમે ફૂલઝર, ને ફટાકા હજાર;
પોલી તોયે ગાતી વાંસળી, કાનાને હોઠે ચડી, ભરી મટકી ફૂટી ગઈ, ને ખાલી વાંસળી જડી.
સિગ્નલ લાલ થયું. કારના કાચ પર ટકોરા —
ઠરે હાથ, તોયે સહારો તિરંગો, ઢળે શીશ, ઊંચે પુકારો તિરંગો.
બાર વરસનો હતો ત્યારે મારી ગિલોલનો કાંકરો
લખે ક્યાં હવે એ ડરેલી કલમ? સલામો ભરે છે, વળેલી કલમ.
શેઢે ટિટોડીએ મૂક્યાં ચાર ઈંડાં રે, ચાર મહિના વરસે મેહુલો, ભરશે ખાલી હાંડાં રે.
સાંજની એ ચૂપકીદી, મૌન વાતો બાંકડે, એ જ ઠંડી, એ ગુલાબી, એ જ રાતો બાંકડે.
સવારે ચા, અને સાથે લહૂની ખબર છાપામાં, બળે છે ગામ, ને ઠંડી ઠરેલી નજર છાપામાં.
મથુરા ચાલ્યો માધવ, ગોકુળ ખાલી ખાલી રે, મેલી ગ્યો એક મોરપીંછું ને લઈ ગ્યો વાંસળી વ્હાલી રે.
ચાલ મનવા, રખડી આવીએ, ઘડિયાળ ખીંટીએ ટાંગીએ, કોઈ પૂછે ‘ક્યાં?’ તો હસીને રસ્તો આગળ માગીએ.
ઘર મહીં અટકી પડી છે એ ઘડી તારા પછી, હોઠ પર આવી નથી મારી હસી તારા પછી.
ભીંત ખરતી જાય, તોયે સૌ સજાવે ઉપરથી, આંખમાં તોફાન રાખી, ને હસાવે ઉપરથી.
તમે આવતાં’તાં સવારે ઝરૂખે, ગલી જાગતી એ પુકારે ઝરૂખે.
મારી પાસે ચોવીસ રંગ, ને કોરો કાગળ-આભ, સૂરજ દોરું જાંબલી, મારો કોણ પૂછે હિસાબ?
મને જોતાં જ જાણે કોઈ શરમાયો અરીસામાં, ઢળી સાંજે ગયો ક્યાં એક પડછાયો અરીસામાં?
એ જ શેરી, એ જ ફળિયું, એક ઘર સાથે હતા, એક ચૂલો, એક દીવો ને સફર સાથે હતા.
દરિયો ને હું સરખા, સાહેલી, બેઉ ઊછળીએ રાત, ફેર એટલો — મોજું પાછું વળે, ન વળે મારી વાત.
આજ આણું તેડવા આવ્યા, ગાડું ઊભું ડેલી રે, માડી, તારી ઓસરીએ મેં બચપણ મારું મેલી રે.
ઘડીમાં સાત સાગર તો ઘડીમાં ગગન મન મારું, કદી ઝૂલે, કદી દોડે, બને આ પવન મન મારું.
દાદીમાનો રેંટિયો ગણગણે છે —
પાન પર ઝાકળ ઝગે, ને સૂર્ય એમાં ઝળહળે, એક ટીપામાં જુઓ, આખું ગગન કેવું ભળે!
બાપુજીની છત્રી — કાળી, મોટી, લાકડાના હાથાવાળી.
આ જગત જેને કહો છો, એક માયા હોય પણ, ‘હું’ તમે જેને કહો, એ કોઈ છાયા હોય પણ.
જૂની પોળનાં સૂનાં રે ઘર, સૂનાં ગોખ-ઝરૂખા, ઝૂરે ચબૂતરે કબૂતર, ઝૂરે ઓટલા ભૂખ્યા.
ડાળ પર ટહુકા હતા, ને કોણ લાવી પાનખર? લીલછમ સંસારમાં આ કેમ ફાવી પાનખર?
છાપરે ટપ ટપ થયું, ચાલો ફરી ભીંજાઈએ, ફાઈલો મૂકી ઘડીભર, મન ભરી ભીંજાઈએ.
દીકરા, તારી માનો સંદેશો ફોનમાં સાચવી રાખજે રે, અક્ષર તો મને આવડે નહીં, પણ અવાજ તું ઓળખજે રે.
ચાંદ ધ્રૂજે જળ મહીં, તો ત્યાં ય કૈં થાતું હશે, ક્યાંક એનું મન ય મારી જેમ અકળાતું હશે;
વન બળે ને ચકલી ચાંચે ટીપું ટીપું લાવે રે, લોક હસે: ‘આ ટીપે શું થાશે?’ ચકલી ગીત ગાવે રે.
ગયા’તા બધા સૌ સજેલા લગનમાં, પછી ભૂખથી ત્યાં થકેલા લગનમાં.
જે દબાવ્યું સત્ય, એની વાત માટી બોલશે, મૌન તોડીને, તિરાડે ભીંત ફાટી બોલશે.
કોયલ, તારો ટહુકો મેલી ગઈ તું કયે ઝાડ? શહેર વચાળે શોધું તને, ઊભા સિમેન્ટના પહાડ.
ઢળી ચાંદની ચૈત્રની આજ રાત, ઝરે મ્હેક, ઝરમર ઝરે વાત વાત;
લઈ લો મારી ગાડી, બંગલો, લઈ લો સઘળો ઠાઠ રે, પાછી આપો ગિલ્લી-દંડા, ને બા-બાપુની બાથ રે.
કંપનીએ પાંચ તારાવાળી હોટેલમાં
બધાને રજા હોય છે — રવિવારે પતિને,
દાદાએ વીસ વરસ પહેલાં એક પોપટ પાળેલો.
રોગ સાચા, દર્દ સાચું, ને દવા કાગળ ઉપર, ને સડક, શાળા, પુલો ને સૌ જમા કાગળ ઉપર.
વાટ જોતાં આંખ થાકી, ત્યાં ફરી આવ્યા તમે, આંગણે જ્યાં પાનખર આવી ઠરી, આવ્યા તમે.
માણેકચોકના ખૂણે કાચની નાની શીશીઓ ગોઠવીને
સાંઠે નિવૃત્ત થયો, ને ઘડિયાળ ભેટમાં આપી રે, જે ઘડિયાળે આયખું દોડ્યો, એણે જ ઘડી કાપી રે.
ખેતરોમાં બંગલા, ને એ નદી વેચાઈ ગઈ, ધાન ઢગલે જ્યાં હતું, એ પણ ખળી વેચાઈ ગઈ.
ભોળા, તને શું ધરું? તું તો સ્મશાને રહેનાર, રાખ ચોળી ને નાગ પહેરી બેઠો જગ-આધાર.
બાએ સાઠ વરસમાં કેટલી રોટલી વણી હશે?
રોજ સવારે કુરુક્ષેત્ર, ને રોજ ઢળે છે હાથ, કેશવ, ક્યાં છે તારો રથ, ને ક્યાં છે તારો સાથ?