કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૭૫ / ૧૦૯
ઓસરી, ઝૂલો, લખોટી, ને મજાના એ દિવસ, હાથ પકડી બાપનો ઘૂમ્યા, ખજાના એ દિવસ.
રેતની પેઠે સરીને, ચૂપ થઈ છળ્યો સમય, બાળપણ, યૌવન, બુઢાપો, એમ થઈ ઢળ્યો સમય.
એક દીવો ભીતરે, ને ‘હું’ય જાતે ઓગળે, જેમ ઝાકળ પાંદડે પ્હેલા પ્રભાતે ઓગળે.
અમદાવાદ–વડોદરા ઇન્ટરસિટી. એક છોકરી, આઠેક વરસની,
માથે બેડું, કેડે ગાગર, હાલી સરોવર પાળે રે, કોણ ઊભો ઓલ્યો પીપળા હેઠે, નેણ નચાવી ભાળે રે?
એણે અંબોડો છોડ્યો ને ઓરડામાં
પરસેવે જે ધરતી સીંચે, એનાં ખેતર લહેરાય રે, વાતો કરતાં વાદળ જેવાં, વરસ્યા વિના વહી જાય રે.
મ્યુઝિયમના કાચના કબાટમાં ગાંધીજીનાં ચશ્માં —
ઝરૂખે બેઠું પારેવડું, પાંખે બાંધી પાતી રે, વાંચું કેમ? હું અભણ ગોરી, હૈયું ધડકે છાતી રે.
રાતે આવ્યું સપનું, એમાં મારું ગામ હતું રે, જાગી જોયું તો ઓશીકે બસ ભીનું નામ હતું રે.
હસીને જે મળે, એના હૃદયનું ઝેર જોયું છે, સગાંઓમાં ય વરસોથી જમેલું વેર જોયું છે.
હતું એક ચુંબન તમારું કપાળે, હજી ત્યાં જ સૂરજ સવારે ઉજાળે;
ચાલીનો નળ રોજ સવારે પાંચ વાગ્યે
મારા બાપુ મને બૂમ પાડીને બોલાવતા —
વાદળ પૂછે: ‘વરસું ક્યાં?’ ને સૌ પોકારે: ‘અહીં!’ કોને પહેલાં ભીંજવું? — વાદળ મૂંઝાયું તહીં.
આઠ વાગે રોજ ઝઘડે સૌ અવાજો ચૅનલ પર, દેશ ઊંઘે, ને ઉકળતા સૌ મિજાજો ચૅનલ પર.
આંગણે ઝાંઝર ઝણકતી, સાવ નાની દીકરી, આજ ડોલીમાં ચડી, ને એ કહાણી દીકરી.
ગલીના ખૂણે રફીકચાચાનો સંચો.
આવશે આંગણ, ટકોરા દઈ, હસીને મોત પણ, ને જશે ખાલી ય હાથે, ત્યાં ફરીને મોત પણ.
ઝગે છે રોશની, ભીડો, છતાં આ નગર ખાલી છે, હસે છે હોઠ, ઝૂલે હાથ, ને આ નજર ખાલી છે.
સભામાં નજર ફેરવે, પ્રીત મનમાં, હસે બ્હાર, ને ગણગણે ગીત મનમાં.
મહેલ મેલ્યો, મેડી મેલી, મેલ્યો રાજનો ઠાઠ, ગિરધર મારો હાથ ઝાલે, હું ચાલી એની વાટ.
ઘણું સોનું, ઘણા હીરા, તિજોરીમાં ગરીબી છે, ભલે ઝળહળ ઝરૂખા, પણ હવેલીમાં ગરીબી છે.
બાપુ ઊભા ચોકમાં, ને હાથમાં છે લાકડી, શીશ પર બેસે કબૂતર, ધૂળની ચાદર ચડી;
નજર એક નાખી, ઇશારો સમજ્યા, ઢળી લટ પવનમાં, સહારો સમજ્યા.
મંદિરો શોધ્યાં ઘણાં, પણ એ દયામાં ઈશ છે, ક્રોધ સામે હાથ જોડે, એ ક્ષમામાં ઈશ છે.
લટકતા સૌ, દબાતા સૌ, ગણાતા શ્વાસ ડબ્બામાં, ઘણા અડકે, ઘણા ઘસતા, નથી કો પાસ ડબ્બામાં.
ચાલ, આપણે સાથે ઘરડાં થઈએ. તું મારાં ચશ્માં પહેરીને છાપું વાંચજે,
નથી સુખ મળે ક્યાંય મોંઘી દુકાને, ન સોને, ન હીરે, ન ઊંચા મકાને;
સવારે, બપોરે, તમારી પ્રતીક્ષા, ઢળી સાંજ, થઈ ગઈ બિચારી પ્રતીક્ષા.
ઘડીમાં થઈ ગયું ઘર, જ્યાં લખાયું નામ સરનામું, તમારી આંખના ખૂણે વસે એ શ્યામ-સરનામું.
પ્રીત્યું તો પાંદડે બાંધેલ ઝાકળ, સાચવો તો સરકે રે, મૂઠી વાળો તો ખોવાય, ને ખુલ્લી હથેળીએ મલકે રે.
ચાલ સખી, ખેતરની પાળે, ચાંદની ઓઢી ચાલીએ, ઝાકળભીના ઘઉંના ડૂંડે પગલાં મૂકી મ્હાલીએ.
ન સોનાથી, ન સત્તાથી, ન સન્માને, નહીં ઝૂકું, બધા દેખે, ખડો સીધો, કદી છાને નહીં ઝૂકું.
ભગવાં ઓઢ્યે શું થયું, જો ભીતર ભરિયો ભાર રે, ઝોળી ખાલી, મન ભર્યું, ત્યાં ક્યાંથી ઊઘડે દ્વાર રે?
ચલો, આજ પાછા અગાસે રમીએ, પતંગો ઉડાવી, ઉજાસે રમીએ.
પરોઢે પાંચ વાગે, ચા, કલમ લાવ્યો ગઝલ લખવા, ન સૂઝે કાફિયો, મનમાં જ મૂંઝાયો ગઝલ લખવા.
પ્રભુ, મને દીવો નહીં, દીવાની વાટ બનાવ, બળતાં બળતાં અજવાળું દઉં, એવો ભાવ જગાવ.
એ મને કદી ‘આઈ લવ યુ’ નથી કહેતા.
૬૬૬૬. રાતભર જાગી હતી મા, તાવ મારો જ્યાં ગયો,
૬૭૦૬. આંખ તારી જોઈ, દરિયો પણ ઘડીભર થંભિયો,
૬૭૧૯. ભલે ભીંતો હતી કાચી, હતી પાકી ઘરે માયા,
૬૭૫૪. તમારા પુરાણા ખતોને ઉઘાડું,
૬૭૯૪. કમાયા ઘણું, પણ ગુમાવ્યું વધારે,
૬૮૩૪. ખુલી મૂઠ આવ્યા, ખુલી મૂઠ જાશું,
૬૮૫૩. પરાગે ધરી મ્હેક ચારે દિશા,
એક જ છત ને એક જ ઓશીકું, તોય વચ્ચે વહેતી નદી, હાથ લંબાવું ત્યાં તો લાગે, તું સામે કાંઠે ખડી.
ખોલતાં બાની જ પેટી, એક આખું ઘર મળે, ગડ પડેલી ચૂંદડીમાં ઓસરીનો સ્વર મળે.
વર્ષ આખું જે તરસતું, એ જ નાહ્યું આંગણે, ઢોલ પેઠે આભ આખું આજ ગાજ્યું આંગણે.
ચાકડો ફરે ને માટી બોલે: જે ઘાટ ઘડે તે ઘડજે રે, કુંભાર, તારા હાથે સોંપી જાત, હવે તું ગમે તે કરજે રે.