કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૭૭ / ૧૦૯
ટકોરા વગર એક ક્ષણ ત્યાં ખડી છે, હૃદયમાં હજી મ્હેકતી એ ઘડી છે;
તને શોધવા હું કાશી ગઈ,
આંગણામાં એક પીંછું પડ્યું હતું.
આરતી ટાણે જ ગાજી, ભાઈ, મોટી છીંક છે! દીવડો ઓલાઈ ગ્યો, ને એ ય ખોટી છીંક છે!
તું સાગર ને હું તો ટીપું, આમ તો જુદા જુદા, હરિ, ટીપે ટીપે સાગર, ને સાગરમાં ટીપાં ખુદા.
ખોટી શાન ને મોભા ખાતર, રિવાજના દોરડે બાંધ્યો, આપણામાં એક માણસ હતો, એને ક્યાંય ન સાંધ્યો.
તને ‘હા’ કહું તો ય તું ‘ના’ જ બોલે, તને ‘ના’ કહું તો ય હૈયું ય ડોલે;
યાદની ડમરી ચડે, ને મન ડહોળે સાંજના, આંખના આકાશને અંધાર બોળે સાંજના.
મેહ વરસે છે ધરા પર, ને તરસ આ દેહની, ક્યાં બુઝાવે કોઈ વાદળ, આ તરસ તો સ્નેહની?
રાત-દિવસ માળા ફરે છે.
તમે કહો છો: પાન ખરી પડ્યું,
અહંકાર-થેલો ખભેથી ઉતારો, મુગટ માનનો આ શિરેથી ઉતારો.
આંસુ લૂછી, શસ્ત્ર ઝાલી, આજ દુર્ગા તું, સખી, પાપ ધોતી, પ્યાસ હરતી, નિત્ય ગંગા તું, સખી.
નથી શબ્દ, બસ છે ઇશારા પિતાના, છુપા આંસુ, ઊંડા સહારા પિતાના.
એક વાર એક ઓરડો હતો.
બંધ ઘડિયાળે ભલે થંભી ગયા કાંટા બધા, પણ સમયને ક્યાં ખબર? એ તો સરે છે સર્વદા;
ખડકમાં ય કૂંપળ ઉગાડી શકું છું, ઘણાં સ્વપ્ન સૂતાં, જગાડી શકું છું.
જાવ પરદેશે ભલે, પણ હેત-પાંખે આવજો, રાહ જોતી ઉંબરે છે, એ જ આંખે આવજો.
પિયુ, હું તો કાંઈ ના જાણું, બસ ચૂપચાપ ચાહું રે, નામ તારું હોઠે ના લાવું, મનમાં ગાઉં ગાઉં રે.
મારે કોઈના તેજની શી જરૂર? હું તો કરમનો દીવો રે, ભીતર બળતી જ્યોત મારી, એ જ મારો જીવો રે.
ભાઈ, હું તો રિક્ષાવાળો, શહેર આખું મારું ઘર, ત્રણ પૈડાં પર જિંદગી દોડે, ના મંજિલ, ના ડગર.
હું હતો જેનો દિવાનો, એ જ ભારી થઈ હવે! રોજ જે ઊભી ઝરૂખે, બંધ બારી થઈ હવે.
અંધારી રાતે ચાંદો ઊગ્યો, ને ઝગમગ થઈ ગઈ શેરી રે, ગોરી, તમે મનડાં લીધાં, હવે ક્યાં જાઉં હું ફેરી રે?
જગત બાળ માટે મજાની રમત છે, ઘડી ચાંદ, તારા, કહાની રમત છે.
‘જાવ’ બોલું તો રડું, ને ‘ના જશો’ બોલાય ના, ‘આવજો’ શબ્દે ય ભીની આંખ આ રોકાય ના;
ઝીણા તરણાની ઓથે ઊભો રે, મારો હરિ કોઈ ના ભાળે, મોટા મંદિરે શોધે સૌ, ને એ તો ઝૂલે ડાળે ડાળે.
સુખ એટલે ચાલીના નળમાં
પધારો ગણપતિ બાપા, અમ આંગણ કંકુ પગલે રે, રિદ્ધિ-સિદ્ધિ સંગે લાવો, મંગળ થાય દરેક ડગલે રે.
તેગ તાણી જે ન જીત્યા, તે કલમ જીત્યા કરે, રાજવીના તાજ તૂટ્યા, શબ્દ તો ઊભા ખરે;
એનું નામ નથી. કોઈ ‘કાળિયો’ કહે,
એમના ગયા પછી મેં ચાંદલો કાઢી નાખ્યો,
સાપ દર વરસે
સગાઈને દિવસે આપણે અજાણ્યાં હતાં.
ઝૂંપડીમાં ટમટમે જે, શ્વાસનો અજવાસ છે, ખેતરે ઝાકળ ઝગે, એ ઘાસનો અજવાસ છે.
ધરા પર નવી સૌ ઘટાઓ ઉગાડો, શ્વસન કાજ લીલી હવાઓ ઉગાડો.
નથી ધાન ઊગે પસીના વિના, નથી ઓપ વીંટી, નગીના વિના.
ખરો જે પ્રેમ છે, એ તો હિસાબોમાં નથી હોતો, લખાયો જે હૃદય પર, એ કિતાબોમાં નથી હોતો.
કૉલેજનો છેલ્લો દિવસ. કૅન્ટીનવાળા કાકાએ
નયનમાં વસેલી દુલારી ગઝલ, કદી આંસુ જેવી, કટારી ગઝલ.
થોડું તું કહે, થોડું હું કહું, ને થોડું રાખીએ છાનું, ચાલ, એકબીજાને ગમતાં રહીએ, જીવન છે ટૂંકું ને નાનું.
સાંજ ઢળતાં કેટલો લંબાય મારો છાંયડો, ને બપોરે સાવ નાનો, સાવ ન્યારો છાંયડો.
ઊઠ રે જુવાન, તને પોકારે મા ભારતી, ગામે ગામે ઝગે તારા નામની આરતી.
સ્વપ્ન જોયું રાતભર જે, એ ય સાચું પણ બને, ને ખરું જે લાગતું, એ કાલ કાચું પણ બને.
ઘડો ભરું તો ભરાય, પણ તરસ કેમ કરી ભરું? દીવો કરું તો ઝગે, પણ અંધારું કેમ કરી હરું?
હે સવિતા, તેજ તમારું ધરજો મારી મતિમાં, અંધારું ઓગાળી દેજો, ઝળહળજો જીવનગતિમાં.
રોજ મારા ભ્રમ બધાને તોડતો આ આયનો, ને પછી ટુકડા બધાયે જોડતો આ આયનો.
૬૮૬૬. ઓસરીમાં બા હતી ત્યારે ઉનાળો ક્યાં હતો?
૬૯૧૬. ઘડીભર મિલન, ને જનમભર સ્મરણ,
૬૯૫૬. નથી કોઈ ઘરમાં, બળે તોય દીવો,
૬૯૯૧. મને મારા જ ઘરમાં ઓળખે ના આયનો સુધ્ધાં,