કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૭૯ / ૧૦૯
ઉઘાડાં બારણાં-બારી, હવા પણ છે, ઉજાસો છે, છતાં ભીતર કશે ઊંડે અટકતો શ્વાસ ઓછો છે;
ઝૂંપડાં ડૂબ્યાં, તરત એ આળ છે વરસાદ પર, ખાઈ ગ્યા નાળાં બધાં, ને ગાળ છે વરસાદ પર.
આંગળીઓથી રેતી જેવાં સરકી ગયાં રે સમણાં, હજી હતાં આ પાંપણ ઉપર, ક્યાં ચાલ્યાં ગ્યાં હમણાં?
અહીં મારા ઘરની પાછળ
આંગણું ત્યારે પરાયું, ઘર ન મારું લાગતું, મા વગરનું આ રસોડું ક્યાંય પ્યારું લાગતું?
બાપુજીની યાદ ઉપર ધુમ્મસ ઊતર્યું રે, નામ ભૂલ્યા, ઘર ભૂલ્યા, તોય હેત ના ઊતર્યું રે.
સાંજ ઢળતાં વગી શ્યામની વાંસળી, ગોરજે ગુંજતી ગામની વાંસળી.
વસંત આવી, એવું મને
પાછું આપો રે મારું બાળપણ, ભગવાન, લઈ લ્યો આ ગાડી, બંગલો, ને ખોટી શાન.
રાત પૂનમની ઢળે છે, ચાંદની રોકાઈ જા, હાથમાં છે હાથ એનો, યામિની રોકાઈ જા.
નોકરી માગે યુવાનો, હાથમાં ઝંડા મળે, ભીડ થઈ રેલી મહીં સઘળી જુવાની ઓગળે;
હજારો શબદની નદી કેદ છે, બિડેલા અધરમાં સદી કેદ છે.
ખખડી સાંકળ મધરાતે ને ઝબકી જાગી હું, ઊઠી દોડી બારણે, ત્યાં તો પવન હતો કે તું?
આંખની પાળ પર એક ટીપું
હવે તો ઓસરીની ધાર પર બસ વાટ જોઉં છું, હતાં પંખી, ગયાં ઊડી, હવે હું ઘાટ જોઉં છું.
હે ઈશ્વર, તું
કાલ જે મઝધારમાં’તી, એ કિનારો આજ છે, કાલ જે ટીપું હતું, ઝળહળ સિતારો આજ છે.
મિત્રો, તમે આગળ ચાલો.
ઘડીક તડકો, ઘડીક છાંયો, આ તે કેવું જીવતર રે, ઘડીક હસવું, ઘડીક રડવું, મનવા, રાખજે ધીરજ ભીતર રે.
વૃક્ષ તો ઊભું રહે છે, મોસમો બદલાય છે, મૂળ એનું એ જ, કેવળ વાયરો બદલાય છે.
ડૂબતો મુજને નિહાળી, લોક કાંઠે થંભિયા, હાથ લંબાવ્યો નહીં, પણ ફોન સૌએ તાકિયા;
રાતથી ઊભો હતો, પણ બારણું ના ઊઘડે, ઊકળે છે દિલ, છતાં એ ઢાંકણું ના ઊઘડે.
તુલસી જેવો રોપ્યો તને મેં આંગણ-ક્યારે, વ્હાલા, સાંજ પડે ત્યાં દીવો કરું ને ફેરવું મનની માળા.
દાદાજીની ફાઉન્ટન પેન
પરોઢે ઝાડ પર બેઠાં વિહગ-ગાણું પ્રસાદી છે, ઉઘાડી આંખ ને સૂરજ તણું ટાણું પ્રસાદી છે.
એક જ ઘરમાં રહીએ, સાજન, તોયે જોજન છેટાં, એક જ થાળી, એક જ ખાટલો, તોયે મન ન ભેટ્યાં.
કનૈયો જ પાસે, હવામાં છુપાયો, ગયો મંદિરે, તો દુઆમાં છુપાયો.
મારી અંદર એક પહાડ છે —
કાંડે દોરો, ગળે તાવીજ, ઝાંપે લીંબુ-મરચાં, તોય ન ભાગી નજર-બલા, ને વધતા ગયા ખરચા!
ચડી કીડી ઝરૂખે ને જુઓ ગજરાજ પડકારે, હવે ચકલી ય ડાળેથી ઉડંતા બાજ પડકારે.
કાગળે લખતા હતા, પાછા જવાબો આવતા, વાટ જોતાં વર્ષ વીતે, તોય સૌ ના થાકતા;
મળીને ગળે, ઘા લગાવ્યા હસીને, પછી હાર ફોટે સજાવ્યા હસીને.
છાનાં છાનાં કાગળ લખું, સંતાડું ઓશીકા નીચે, પગરવ સાંભળું ત્યાં તો મારું હૈયું ધડકે ઊંચે.
જન્મ્યો ત્યારે દાદીએ
જગત-વૃક્ષ આખું ચમકતું ઉપરથી, દયાનું ઝરણ ત્યાં ટપકતું ઉપરથી.
અંધારું તો ઘોર ઘણું, પણ આગિયો ક્યાં ડરે છે રે? નાનકડી એની પાંખે એ તો ઝગમગ ઝગમગ ફરે છે રે.
શ્વાસ જેવું સત્ય છે, એવું જ મરવું સત્ય છે, રોઈને જન્મ્યા અમે, પણ અંત હસવું સત્ય છે.
બારસાખ વરસોથી
આંગણ વચ્ચે ભીંત ચણાઈ, ભાઈ ભાઈથી રૂઠ્યા રે, એક જ ચૂલો, એક જ ઓટલો, બે ભાગમાં તૂટ્યા રે.
ના મ્હેલમાં, ના સ્વર્ગમાં, સંસારમાં વસવું ગમે, ઝાંઝર બની ગોરી પગે ઝણકારમાં વસવું ગમે.
રડી લીધું, હૃદય હળવું, હવે ઘટના ય ઝાંખી છે, ગયું તોફાન, કાંઠે માત્ર ભીની રેત રાખી છે;
ભૂખ વેઠી, ઠાર વેઠ્યો, લૂગડું વેચ્યું નથી, એ જ બાપીકું પડેલું ખોરડું વેચ્યું નથી.
બાપુ મારા સૂરજ જેવા, સાંજે મોડા આવે રે, થાક્યા પાક્યા ખભે અંધારું, તોયે ચોકલેટ લાવે રે.
વર્ષો પછી આજ સવારે
ઘોર અંધારું હતું, ને એક આશાનું કિરણ, બાળકે જ્યાં ‘મા’ ઉચાર્યું, ત્યાં જ ભાષાનું કિરણ.
સવાર પડે ને દોડ શરૂ, ને સાંજ પડે ત્યાં થાકું રે, ઘડિયાળનો કાંટો આગળ ને હું તો પાછળ હાંફું રે.
ભાઈ લૂંટે ભાઈને, તે જોઈને રાવણ હસે, ધન કમાવા ઘર ગલી સૌ ખોઈને રાવણ હસે.
એ રોજ થોડી થોડી
બંધ બારણે, મોં પર બુકાની, આખું ગામ ઉદાસ, દૂર દૂર રહીને શીખ્યા, શું છે પાસે-પાસ.
પોષની ઠંડી સવારે તાપણાની હૂંફ છે, ઊતરે તડકો ધરા પર, આંગણાની હૂંફ છે.