કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૭૧ / ૧૦૯
શ્રાદ્ધના દિવસે બાએ ખીર-પૂરી
હતી રાત લાંબી, રડીને મનાવ્યું, સવારે ફરી મન હસીને મનાવ્યું.
દરજી કહે છે: સોય પોતે કશું સીવતી નથી.
તેં કીધું'તું, ‘સાત જનમ સાથ નહીં છોડું’, ને સાતમે વરસે છોડી ગ્યો, મારા ચૂડલાનો રણકાર લઈ, તું ક્યાં રે આભમાં દોડી ગ્યો?
ઘડી બેઘડીનું મિલન પણ ઘણું છે, હૃદયમાં તમારું સ્મરણ પણ ઘણું છે;
ગઝલ કે ગુલાબી, તને શું કહું? નશીલી શરાબી, તને શું કહું?
દીવો ને હું, બેય જાગીએ રે, મારો સાયબો રાતપાળીએ, મિલના ભૂંગળાએ સાદ પાડ્યો, ને ઝાંપે ઊભી હું ભાળીએ.
હીંચકે ઝૂલું ને સાંભરે રે, મારા ડોસાની એ વાત, પાંસઠ વરસનો સાથ હતો, ને હવે સૂની આ રાત.
મેં કમાયું પાટિયે બસ નામ, આખી જિંદગી, ને અધૂરું ભીતરે આ કામ, આખી જિંદગી.
મોરપીંછ મેલી ગ્યો મારે ઓશીકે, ને પોતે ગ્યો મથુરાને ઘાટ, ગોકુળની ગલીઓમાં ગાયો ભાંભરે, ને રાધા જુએ છે વાટ.
હોઠ પર તો મૌન છે, ને છે સમંદર ભીતરે, બ્હાર સઘળું શાંત, ને ઘૂમે બવંડર ભીતરે.
રામે એક વચન પાળવા
મને બસ રજાનું બહાનું મળે, કદી તો દવાનું બહાનું મળે.
પાંચ વર્ષની દીકરીએ ચિત્ર દોર્યું —
ન્યૂયૉર્કમાં રહેતો મારો સાત વર્ષનો પૌત્ર
રાત આખી રોઈ મા, ને આંગણું ખારું થયું, દીકરો પરદેશ ગ્યો, ને ઓઢણું ખારું થયું.
ક્યારનું એ આંસુ આવી ને અટક્યું પાંપણે, સ્વપ્ન તારું પણ સવારે જો, લટક્યું પાંપણે.
માની પટારીમાં સામાન ઘણો, પણ ખોલું તો નીકળે ખાલી, એક ખૂણે બેઠાં સંભારણાં, ને એક ખૂણે એની વાલી.
ગુજરાતી ભાષાની ભાઈ, વૉટ્સઍપે કરી મોટી ભાંજગડ, ‘શુભ સવાર’ થઈ ગયું ‘સુભ સવાર’, ને ‘આશીર્વાદ’ થયો ‘આસીરવાડ’!
તારા નામની માળા ફેરવું, ને મણકે મણકે તારું ગામ, એકસો આઠ મણકા ગણું, ને એકસો આઠમાં એક જ નામ.
દાદાએ વાળને ડાઈ કર્યા, ને મૂછોને કરી કાળી, પણ ભમ્મર તો ધોળી રહી, ને દાદી હસી પડ્યાં તાળી પાડી.
સાચ બોલો, તો ભરેલા ચોકમાં આવી જજો, આંખ ભીની હોય તો પણ, શોકમાં આવી જજો.
સોસાયટીવાળાનો વરસાદ બાલ્કનીમાં ચાના કપ સાથે આવે છે,
તમે પાછળની પાટલીએ બેસતા, ને હું આગળની હારે, તો ય ખબર ના પડી કે ક્યારે, તમે ઊતર્યા મારા ધારે.
ઓસરીમાં ખાટલે આજે ય ગાતો રેડિયો, બંધ ઘરમાં કોઈ ધીમે ગણગણાતો રેડિયો.
શ્યામ તો વાદળ થઈ વરસી ગયો, ને હું રહી ગઈ કોરી, ગામ આખું ભીંજાયું રે સખી, ને સૂકી રહી મારી ઓરડી.
ગામમાં બંધાઈ શાળા, કાગળ ઉપર છે બધું, વીજળી, પંખા, ઉજાળા, કાગળ ઉપર છે બધું.
૬૨૬૬. હતી મા, હતો ગોળનો એક ટુકડો,
૬૨૯૧. નથી ચાંદ, દીવો જલે છે અહીં,
૬૩૧૬. ઓસરીમાં રાતભર મા તારલા ગણતી રહી,
૬૩૪૧. વાદળોએ ઘર બનાવ્યું આંખમાં, ને રાતભર
૬૩૬૬. ફૂલ પર ઝાકળ નિહાળી, સૌ કરે છે વાહ વાહ,
૬૩૯૧. પિતાના ખભેથી નિહાળ્યું જગત મેં,
૬૪૧૬. ગામમાં વરસાદ આવ્યો, છોકરાં ગાતાં થયાં,
૬૪૪૧. ઝરૂખે હતી એક ચકલી સદા,
કોઈ નકશો ના હતો, મેં ચીતરી મારા પગે, ને ધરા પર એક કેડી કોતરી મારા પગે.
સાંજ ઢળી ને પંખી વળિયાં પોતપોતાને માળે, હું શહેરની ભીડમાં ઊભો, મારું ગામ મને કોણ ભાળે?
દીકરીએ સ્લેટ પર ચાર લીટીઓ તાણી —
શહેરના મોટા ચોકમાં ગાંધીજી ઊભા છે —
અહીં પાનખરે ઝાડ રંગાયાં કેસૂડાને રંગ, મને સાંભરે ફાગણ મારો, સાંભરે ગામનો સંગ.
બા કહેતી: ‘જો, ચાંદામાં એક ડોશી બેઠી છે,
ચાર રોટલી હતી, ને અમે પાંચ જણ.
રાહ પર ઘાયલ મરે છે, રોશની છે ફોનમાં, કોઈ ઊંચકતું નથી, બસ જિંદગી છે ફોનમાં.
એકતારો રણઝણે છે સાવ અનહદ નાદમાં, પિંડ-બ્રહ્માંડે ન રાખી કોઈ સરહદ નાદમાં.
એક પગ કોઈ જૂના અકસ્માતે લઈ લીધો.
શબ્દ જે ના બોલતા, એ છે ઇશારો મૌનમાં, ડૂબતી નૌકા, તને મળશે કિનારો મૌનમાં.
મનવા, ભારો મેલી દે, હવે હળવો થઈને હાલ, મારગ લાંબો, સાંજ પડી, ને ઝીણી ઝીણી ચાલ.
હું તો ગામનો સૂકો કૂવો, મારે કાંઠે કોઈ ના આવે, એક જમાનો એવો હતો, આખું ગામ મને બોલાવે.
સાંજ પડી સરહદ પર, માડી, લખવા બેઠો કાગળ, અક્ષર અક્ષર ધ્રૂજે મારો, ઝાંખું દેખાય આગળ.
સુકાયાં તોરણનાં પાન, સાયબા, હવે તો ઘેર આવો, આંબાનાં પાન પીળાં પડ્યાં, હવે ના વાટ જોવડાવો.