કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૬૯ / ૧૦૯
રાતભર ગરબા રમે, એ નાચતું ગુજરાત છે, ફાફડાની મ્હેકથી સૌ જાગતું ગુજરાત છે.
કોઈ શાળામાં ભણાવે ધડકનોનું વ્યાકરણ? આંખથી શીખી ગયાં બે ચુંબનોનું વ્યાકરણ.
હવે તો દિશાઓ મને સાદ પાડે, વગડની હવાઓ મને સાદ પાડે.
ગામમાં સળગી રહી છે, ઝાળને રોકો હવે, હોઠ પર જે ઝેર થઈ, એ ગાળને રોકો હવે.
ઝાંપે ઊભો બાપ, ને દીકરી ડોલીએ ચડે રે, આંખ્યુંમાંથી નીર ઝરે, ને મોઢે હસવું પડે રે.
હથેળીમાં મેંદી મૂકી, ને મેંદીમાં તારું નામ, સખીઓ પૂછે: ‘ક્યાં લખ્યું?’ ને હું શરમાઉં સરેઆમ.
પરોઢેથી જ બેઠો છું, નદી ઘાટે તને જોવા, ભમી મેળે, ભમી ખેતર, ભમી વાટે તને જોવા.
ફાઈલોમાં ધૂળ ખાતી યોજના, ક્યાં જઈ કહું? નળ ઉપર ‘કાલે’ લખેલી સૂચના, ક્યાં જઈ કહું?
મેહુલો વરસ્યો ને ખેડુએ હળ જોડ્યાં રે, ભીની ભીની માટીએ સપનાં સૌ ખોલ્યાં રે.
ફળિયાનો લીમડો મારો દાદા જેવો લાગે રે, કડવું બોલે, મીઠું રાખે, આખી રાત જાગે રે.
ડુંગરની દીકરી નદી, પિયર છોડી ચાલી રે, ખળખળ ખળખળ ગીત ગાતી, ઝાંઝર ઝણકાવી ચાલી રે.
ઉસ્તાદ ગયા. એમનો તાનપૂરો
દાવ ખોયા છે ઘણા, પણ જીવ તો હાર્યો નથી, કાળનો આદેશ પણ મેં આજ સ્વીકાર્યો નથી;
પાંદડે પાંદડે પ્રગટી રે વસંતની વાત, કેસૂડે કેસૂડે ઝળહળી રે ફાગણની ભાત.
પંખીડાં રે, માળો મૂકીને ક્યાં જાશો? કાલે આવે છે કરવત, વડલાનો વારો થાશે.
સાંજ આવી આંખમાં, ને ચોપડું ઝાંખું થયું, રંગ ઊડ્યો, ઓઢણીનું લૂગડું ઝાંખું થયું.
હતું કોરું ગગન, પળમાં જ ભીંજાયું નજર મળતાં, ઉદાસીનું ધવલ પાનું ય રંગાયું નજર મળતાં.
મારો તંબૂરો બોલે ‘શ્યામ, શ્યામ’, રાણાજી, મારે ઝરૂખા શું કામ? મારે ગોકુળિયું ગામ.
દરિયા રે દરિયા, મારો સાજણ પાછો દે, પૂનમની હોડી લઈ ગ્યો, હજીય ન આવ્યો એ.
ધરતી માડી બોલે: ‘દીકરા, મારી કૂખ ન બાળ, લીલુડી ચૂંદડી પહેરાવી, મારી રાખજે ભાળ.’
હૈયાની વાત હોઠે લાવ, ભેરુ, ના રાખ ભાર, બોલ્યા વિના સમજે કોણ, આ મૂંગો સંસાર?
મારી મુશ્કેલી એ છે કે મને
૬૦૬૬. સાંજ પડતાં મા કરે તુલસી કને દીવો સદા,
૬૧૨૬. નદી જેમ મા પણ વહેતી રહી,
૬૧૫૬. ગયો છું દૂર પરદેશે, ભલે ડૉલર કમાવાને,
૬૧૮૬. હવે ગામ ખાલી, ગલી પણ ઉદાસી,
૬૨૧૬. સૂર્યને અભિમાન કે આખું જગત અજવાળતો,
એક નાની પોસ્ટ મૂકી, વાહ આપો તો જરા, ને પછી મારા વખાણો ક્યાંક છાપો તો જરા.
એક સાચું વેણ બોલું, ગામને ભારે પડે, મૌન રાખું, એ ય મારા નામને ભારે પડે.
ડિસેમ્બરની છેલ્લી રાતે દીવાલ પરના કૅલેન્ડરે
હું પતંગિયાને મુઠ્ઠીમાં પકડું છું અને એ
જ્યાં પડું, ત્યાં હાથ દઈને પણ ઉઠાડે ઠોકરે, આંખ મીંચી ચાલનારાને જગાડે ઠોકરે.
‘કેવો મસ્ત ચાંદો!’ — મેં કહ્યું. ડાયટ પર ચાલતી પત્ની બોલી:
હળવે હંકારજે હોડી રે ખારવા, દરિયો છે આજ રે ઉદાસ, ઝાંપે ઊભી છે તારી ઝીણી રે નાર, એની આંખોમાં ખારો ઉજાસ.
તું કોઈ કૂંડામાં ઊગ્યું નથી, કોઈ માળીએ તને પાણી પાયું નથી,
વાતો તો આખો દિ' કીધી રે વાલમા, વાત તો રહી ગઈ હેઠ, હોઠ ઉપર મેળો ભરાયો, ને હૈયામાં સૂની રે પેઠ.
મોગરો લ્યો રે કોઈ મોગરો લ્યો, ભીની સવારનો ભીનો રે મોગરો, છાબડી ઉપાડીને નીકળી છું ગામમાં, કોઈ તો ખરીદો મારો ઓરતો.
છ વર્ષે ‘સફળ’ એટલે
દર્દ જો ના હોય તો આ શાયરી ક્યાંથી હશે? વાંસ જો વીંધાય ના, તો બંસરી ક્યાંથી હશે?
ઠેસ તેં દીધી હતી, તો પગ મહીં તાકાત છે, આંસુ તેં દીધાં હતાં, તો ગીતમાં સોગાત છે;
ઘટમાં બેઠો શ્યામ, પછી હું ક્યાં રે શોધું ધામ? શ્વાસ મહીં જ્યાં વાંસળી વાગે, ત્યાં જ મારું ગામ.
ચાંદ પણ શરમાઈ બેઠો આ નજારો જોઈને, રાત પણ રોકાઈ ગઈ તારો ઇશારો જોઈને.
પાન ઝીલે ઝાકળને, કે ઝાકળ પાનને ઝૂલે? પ્રીતનું પૂછો તો, બેનાં મન કોણ પહેલું ખૂલે?
જોઈને ખંજર બધાનાં, થઈ કટારી શબ્દ પણ, આજકાલે તો થયા છે સૌ શિકારી શબ્દ પણ.
ઘડી ઘડી ઝાંપે જાઉં, ને ઘડી ઘડી પાછી વળું, તારા આવ્યાની એંધાણી, સાયબા, હું ક્યાંથી કળું?
શોક મનાવવાનું કામ દિવસે નથી થતું.
પાન ખરતું હોય એવા કો' બહાને આવજે, મોત, તું ધીમે પગે મારા મકાને આવજે.
જિંદગીના ઓરડામાં રોશની મોડી પડી, વાત કરવી'તી ઘણી, પણ લાગણી મોડી પડી.
હું કશું પણ જ્યાં ય ધારું, થાય છે સૌ ઊલટું, જો સવારે હું વિચારું, થાય છે સૌ ઊલટું.
વાદળ રિસાયું, રે વાદળ રિસાયું, ખેતરને શેઢે બેઠું ને મોઢું ફુલાયું.