આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૮૧ / ૧૦૬
નદી પાછી નહીં વળશે, હવે ફરવું નકામું છે, તરસ રણની બુઝાવા ઝાંઝવાં ભરવું નકામું છે.
વચ્ચે આડી નદી રે સાયબા, વચ્ચે આડી નદી, તું સામે કાંઠે ને હું આ કાંઠે, મળશું ક્યારે કદી?
આંખ અંધારી હતી, ને સૃષ્ટિ જાગી સ્પર્શમાં, ટેરવાંને રંગની ઓળખ જ લાગી સ્પર્શમાં.
મને કૂંડામાં કેમ રે રોપ્યો? હું તો વડલો હતો, ગામને પાદર છાંયો દેતો, આભને અડતો હતો.
ના કમળ છે, ના ગુલાબો, ના સુગંધી હાર છે, હાથમાં તો બસ ઉઝરડા, આંસુની બસ ધાર છે;
રાતે નવ વાગ્યે આખી સોસાયટીની
ફી ભરો ને લો શિબિરમાં, આ સુહાની શાંતિ છે, હોટલોમાં પાંચ તારા, આસમાની શાંતિ છે!
ગમતું મળે તો, મનવા, મૂઠીમાં ના રાખીએ, ફૂલ જેવું ખોલીને સૌને થોડું થોડું ચાખીએ.
માણસ હવે
ફાગણે ભીંજાઈ ગ્યું સૌ, રંગમાં કોરો હતો, ભીડમાં ઊભો છતાં હું, સંગમાં કોરો હતો.
હવે નથી રે દોડવું મારે, નથી રે દોડવું, ઘોડા જેવું આંખે ડાબલાં, નથી રે ઓઢવું.
છોકરીનો બાયોડેટા આવ્યો: ઊંચાઈ: પાંચ ફૂટ ચાર ઇંચ,
સાદ માનો સાંજના આ ઉંબરે ગુંજે હજી, ગામનો એ ઢોલ, નોબત પાદરે ગુંજે હજી.
દોડમાં ભૂલી ગયો કે માણવું બાકી હતું, આંખથી જોયું ઘણું, પણ જાણવું બાકી હતું.
ભરી કંકુ પગલાં, ઉમંગે પધારી, ઝરણ જેમ ઝાંઝર-તરંગે પધારી.
ખરે છે પાન, ખરવા દે, હૃદયનો ઘાવ ભૂલી જા, વસંતો આવશે પાછી, ગયેલો દાવ ભૂલી જા.
ડુંગરની ગોદે ઝૂલે મારું નાનકડું ગામ, પાદર બેઠા હનુમાનજી, ને ચોરે બેઠા રામ.
છાપામાં યુદ્ધ છે, ટીવી પર પૂર,
ભરેલું છે સુખોથી ઘર, હવે આ આંસુ મૂકું ક્યાં? સગાએ પીઠમાં ભોંક્યું, કહો, એ ચાકુ મૂકું ક્યાં?
દાદાજીનો રેડિયો વાગે, ખરખર ખરખર ગાય, જૂનાં ગીતો સાંભળી ઓસરી આખી ઝૂમી જાય.
મંદિરના જીર્ણોદ્ધારની તકતી પર
તું નથી, તો લાગતો આ સાવ ઠાલો શબ્દ પણ, ‘મા’ સમો મીઠો હતો જે એક વ્હાલો શબ્દ પણ.
નિશાળેથી ભણી આવી, લખેલું નામ ટ્રેક્ટરનું, હરખથી દીકરે વાંચ્યું, સવારું આજ આ ઘરનું;
એક કાગળ, એક કલમ, ને ધ્રૂજતો આ હાથ, પહેલી કવિતા લખવા બેઠો, આખી જાગી રાત.
આજ તો એવું થાય, રસ્તે ચાલતાં ચાલતાં ક્યાંક મારી મા મળી જાય!
રણ મહીં ફૂલો ઉગાડે, બાગનો માળી હશે, પથ્થરે જે સૂર ફૂંકે, રાગનો માળી હશે.
ધોમ તડકો, લૂ વહે, ને આ ય પાણી ગરમ છે, મંચ પર નેતા તણી પણ આજ વાણી ગરમ છે.
ડાળ ઝૂલે, પાન ડોલે, એ સમીરે કાવ્ય છે, સાંજના ઘાટે, નદીના એક તીરે કાવ્ય છે.
ઘણા બોલે, જગત આખું અગનમાં થઈ મરી જાશે, ઘણા બીજા કહે, ઠંડા બરફમાં એ ઠરી જાશે;
૭૪૬૬. ઓસરીમાં બા હતી તો ઘર હતું ભરચક બધું,
૭૫૩૫. હતી મા તો જગત આખું મને ઘરનું જ લાગ્યું’તું,
૭૫૯૫. તને જોઈ લાગ્યું, વસંતો હસી છે,
૭૬૩૧. હતી ઓસરીમાં ખુશી રોજની,
ઘર-સ્વજન માટે સદા તું રેશમી શો પ્યાર થા, આંખ ભીની કોઈની હો, તો પ્રથમ આધાર થા;
કલમ રિસાણી, કાગળ કોરો, શબ્દ ગયા છે ગામ, મનના ખેતરમાં ઊગે નહીં એક્કેય લીલું નામ.
એક હતો રાજા ને એક હતી રાણી, દાદીમાની વારતાનું ખૂટી ગયું પાણી.
ઢમ ઢમ ઢોલ વાગ્યા ને ગામમાં આવી ગાડી, પાંચ વરસે નેતાજીને યાદ આવી ઝૂંપડી ને વાડી!
આંગણમાં એક લીમડો ઊભો, એક ઊભો છે આંબો, કડવો-મીઠો સંસાર અમારો, છાંયો બેઉનો લાંબો.
એક છત્રી બંધ છે ને ઓસરી ભીંજાઈ ગઈ, બારણું ખુલ્લું હતું ને ઝાંઝરી ભીંજાઈ ગઈ.
હાથ મેળવતા રહે છે, ભેટતા પણ રોજ સૌ, સ્ક્રીન પર હૈયાં ઉછાળે સ્માઇલીની ફોજ સૌ;
કોઈની ના પાલખીમાં, ચાલતો મારે પગે, ઘાવ ખાધા, ઠેસ ખાધી, દોડતો મારે પગે.
એને બોલતાં આવડતું હતું — પણ આ ઘરમાં
મેં તો બારીએ દીવો મૂક્યો રે, વાલમ, તારી વાટે મારો જીવ ઝૂક્યો રે.
શરદપૂનમની રાતે બા અગાસી પર
ઘાટ પર બેસી રહેલી ઝંખના જાણે નદી, આથમે જે સૂર્ય, એની વેદના જાણે નદી.
હોઠ ના બોલે, છતાં આ રાત બોલી જાય છે, આંખ ભીની થઈ જતાં સૌ વાત બોલી જાય છે.
પંદરમી ઑગસ્ટ. ધ્વજ ચડ્યો,
સરકારી કોઠારોમાં ઘઉં સડે છે,
ધીમે ધીમે ચાલ્યાં, સાજન, તોય પહોંચ્યાં આઘે, ઝાંખી આંખે હજી ય તારું મુખ પૂનમ શું લાગે.
જતી મા ખેતરે વ્હેલી, મધુર ગાણું હજી બાકી, વળે રાતે ઘરે પાછી, અડધ ભાણું હજી બાકી.