કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૨૫ / ૧૦૯
પાડોશીના ઘરમાં રાતે ઝઘડો થયો,
કાલે સપનામાં હું મને મળ્યો —
ઘડી બે ઘડી જ્યાં હસે આયનો, પછી સત્ય સઘળું કહે આયનો.
માર્ગ સીધો ક્યાં હતો? બસ ઠોકરે હું ચાલતો, ઘર ભલે છોડ્યું, હજી પણ ઉંબરે હું ચાલતો.
અમારું ગીત ખુલ્લા કંઠથી ગાઉં, તને વાંધો? વરસતા મેઘમાં હું મન ભરી ન્હાઉં, તને વાંધો?
ઘણું દોડ્યો, ઘણું હાંફ્યો, જરા તો થોભ, ઓ મનવા, હૃદયમાં જે છુપાવ્યું તે, હવે તો ખોલ, ઓ મનવા.
પાંદડે ઝાકળ ઝગે, પણ એ ઘડી કાયમ નથી, ફૂલ પર ભમરો ભમે, એ પણ કડી કાયમ નથી;
ઢળે સાંજ ત્યાં બસ બિચારા સવાલો, ન ઉત્તર, ન ક્યાંયે સહારા, સવાલો.
શિયાળાની સાંજે સૂરજ
ન ઘર છે, ન પાદર, નિશાની ફકીરા, હવાની સમી આ કહાની, ફકીરા.
રથ ગયો, આ કાર આવી, સારથી હે કેશવા, જામ ને ખાડા વટાવી પારથી હે કેશવા.
૧૮૬૬. ભલે ઊંચા મિનારા હો, ભલે મોંઘા મકાનો હો,
૧૯૪૬. હતું ગામ, ને ગામમાં ઘર હતું,
૨૦૦૧. હતી બા, હતો ઓટલો, ત્યાં હતું ઘર,
૨૦૬૧. ઓસરીમાં બા નથી, પણ ખાટલો એનો હજી,
આવ રે મેહુલિયા, મારે આંગણિયે આવ, તરસી ધરતીની છાતી પર ઝરમર ઝરમર ગાવ.
નજર ના લગાડો, કહી મા ડરે છે, કપાળે મને મેશ-ટપકું કરે છે;
સાંજના આકાશમાં કાળી ઘટા ઘેરાય છે, ખેતરે ઊભો ધણી પણ આંખથી ભીંજાય છે.
સોસાયટીના ઝાંપે રોજ સવારે એક લારી આવે છે.
તમે શું ગયાં, આજ આંગણ રડે, હવે બંગડી સાથ કંગણ રડે.
સાંજ પડે ને સૂનું સૂનું લાગે રે મન, દીવો કરું તો ય અંધારે ભાગે રે મન.
મારા ટેબલ પર કાચનું એક પેપરવેઇટ છે.
ઉંબર પર દીવો મૂકીને રાહ જોઉં છું, સાજન, પગરવ પગરવ સાંભળીને મન ખોઉં છું, સાજન.
હતું જે ભલે સાવ થોડું, ઘણું છે, અહીં એક ચંપલ જ જોડું ઘણું છે.
રોજ છત્રી લઈ ફરે, આકાશ કોરુંધાક છે, ભીંજવાની બીક એની જિંદગીનો થાક છે;
ક્યાં ગઈ મારી બચપણની શેરી, ક્યાં ગયો ભેરુનો સાદ? લખોટીના ટોળે ટોળે ખોવાયો એક અવસાદ.
વર્ષ વીત્યાં, વાળ ધોળા, ઘાવ લીલો છે ખરો, ભીંતમાં ઠોકેલ ફોટાનો ય ખીલો છે ખરો.
પહાડે એને ખોળામાં ઉછેરી, ઝરણાંએ ગીત શીખવ્યાં,
ઘરે જેનું નથી ચાલ્યું, સમજદારી ભણાવે છે, બદલતો પક્ષ દર વર્ષે, વફાદારી ભણાવે છે.
હે જીવનના જીવન, તારું કોમળ અજવાળું ઓઢું, તારી સામે ઊભો રહું તો મારું મન ન ઢોળું.
સાંજ ઢળતાં ઝાડ નીચે એક છાયા ઓગળે, આરતીના ઘંટમાં સઘળી ય માયા ઓગળે.
ફૂલે ફૂલે રંગ પૂરે, ને પાંદે પાંદે ગાન, કોણ ચીતરે આવું બધું? કેવો સુંદર છે ભગવાન!
રવિવારે ઘરમાં સૌને રજા હોય છે.
કેડીએ કેડીએ થાક્યા પગને, વડલે વિસામો, તડકે તડકે બળતા જીવને છાંયડે વિસામો.
ઘણી શેરી, ઘણા ચોરા, છતાં રસ્તો નથી મળતો, નગરમાં એક પણ માણસ મને હસતો નથી મળતો.
તારો વિચાર કરતાં કરતાં આંખ મળી ગઈ.
સેલ લાગ્યું ભાઈ, સેલ લાગ્યું, આખા નગરમાં સેલ, અડધા ભાવે સઘળું વેચે, ઈમાન, ધરમ ને મેલ.
હોઠ પર છેલ્લો ય શ્વાસે રામનું બસ નામ છે, જિંદગીભર દોડતો’તો, આજ બસ આરામ છે.
ચેતી જા રે મનવા, તારા મનસૂબા છે કાચા, રેતી ઉપર મહેલ ચણે, ને ગણે ઝરૂખા સાચા.
ભલે ચાર લીટી, ભલે સાવ નાનું, ઉઘાડે ઘણાં આભ, મૂંગું ય છાનું;
રોજ માગે ચાંદ, ઝૂરે કેમ મારું મન હજી? છે ભલે ઘરડું થયું તન, ને ઠગારું મન હજી.
ઘણી વેળા અહીં જીવન ખરું જીવન નથી થાતું, હજારો દીપ મંદિરમાં, છતાં દર્શન નથી થાતું.
યાદના ઉજ્જડ પ્રદેશે એક લીલું ઘાસ તું, મોગરાની મ્હેક જેવો શુભ્ર રાત-ઉજાસ તું.
મંચ પર નાયક મરી ગ્યો, લાશ, તાળીઓ પડી, આંસુ લૂછ્યાં, ને પછી ઉલ્લાસ, તાળીઓ પડી.
તિરંગો આભમાં ઊડે, કહે: શાસન પ્રજાનું છે, ઘણું લાંબું, ઘણું ઊંચું, ઘણું ભાષણ પ્રજાનું છે.
ભીંત ભેદી ઘણી, ત્યાં જ આ દ્વાર છે, ખોલતાં ભીતરે ઘોર અંધાર છે.
છવ્વીસમી જાન્યુઆરીની સવારે શાળાનાં બાળકો
નથી પત્ર, બસ યાદ ક્યારેક આવે, હજી ગામથી સાદ ક્યારેક આવે.
ખોબો ભરીને અમે વ્હાલ દીધું, ને તમે માગ્યો હિસાબ, ગુલમહોરની ડાળે ડાળે ઝૂલ્યો અમારો જવાબ.
જ્યાં સુધી ખિસ્સું ભરેલું, ત્યાં સુધી સૌ પ્યાર છે, જ્યાં થયું ખાલી, પછી તો બંધ સઘળાં દ્વાર છે;