કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૨૭ / ૧૦૯
ભીડમાં લાખો મળે, પણ એક પ્યારો દોસ્ત છે, ઝેર પીને જે હસાવે, એ જ ન્યારો દોસ્ત છે.
વીસ વર્ષે મારા શહેરમાં પાછો આવ્યો.
ગગનમાં હવે ચાંદ મસ્તી કરી લે, ઘડી વાદળાં સાથ કુસ્તી કરી લે.
અરે, કોઈ તો આ ઘડિયાળને કહો
નથી ઘર, નથી થાળ, ખાલી ફકીરા, છતાં મસ્ત, મોજે ય મ્હાલી ફકીરા.
વાયરા ધીરા ધીરા વાય, ને ડાળે ડાળે ઝૂલે પાન, કોણ જાણે કોની વાતે મારું ઊડી જાતું ભાન.
જગત બોલકું, પણ ગલી મૌન છે, અધૂરી, અબોલી, કળી મૌન છે.
હારમાં પણ એક છૂપી કોઈ નાની જીત છે, આંસુઓ સાથે ય હસવું, એ જ જીવન-રીત છે;
મનમાં ઘોળાય મારા વ્હાલમની વાત, સખી, હોઠે ન આવે, આંખોમાં ઊગે, ને ગાલે શરમાય, મને કોણ રે બચાવે?
પિતા જ્યાં ગયા, ભાઈ ખેતર વહેંચ્યું, પછી ઓરડા, ભીંત, ઉંબર વહેંચ્યું.
મૃત્યુનું કારણ: ભૂખ.
આંખ ભીની મુલાકાતની યાદમાં, ટેરવાં ઝણઝણે હાથની યાદમાં.
મિત્ર આગળ થઈ ગયો, તો ભીતરે શું આગ છે! હરખ એની જીતનો કર, એ જ સાચો રાગ છે;
એક મિત્ર મારી દરેક વાતમાં
પહેલો પ્રેમ તો પહેલો વરસાદ, સખી, પહેલો વરસાદ, માટીમાંથી ઊઠે સુગંધ, ને રહી જાય આખી યાદ.
૨૦૬૬. ઓસરીમાં ખાટલો બાનો હજી ઝૂલ્યા કરે,
૨૧૦૬. નથી ગામમાં એ વડીલો હવે,
૨૧૪૬. હતો મેળો, હતા ચગડોળ, ને ગાંઠે હતા સિક્કા,
૨૧૭૬. હતી ઓસરી, ને હતો હીંચકો ત્યાં,
૨૨૦૬. ગામમાં લીમડો, લીમડે હીંચકો,
૨૨૨૬. ઓરડામાં બાપુની એ ચોપડી જૂની જડી,
તું કહે ‘આવીશ’, ત્યાંથી આંગણું શણગારમાં, ઓસરી ઊભી રહી છે ક્યારની તૈયારમાં.
દૂરથી જળ ઝગમગે ને આ કિનારા છેતરે, આંખ જેને ઝંખતી, એવા નજારા છેતરે.
કણ કણમાં તું ઝળહળ ઝળકે, તોય તને હું શોધું રે, ગામ ગામનાં મંદિર ભટક્યો, ભીતર ના મેં ખોદ્યું રે.
કેટલાય દિવસથી બીજને થતું હતું:
વડલે ખોલી ઑફિસ, એમાં ઘુવડ થયા સાહેબ, ચકલી ઊભી અરજી લઈને, ‘માળો બાંધવો છે, જનાબ!’
મેં તો આંખ્યુંની વાટ્યું સંકોરી રે, સાયબા, તારી વાટ્યે ઝબૂકે મારી ઓસરી રે, સાયબા.
ભાઈ પરદેશ ગયો એ પહેલાં
ઘૂઘરા રણકે રે ધોરીડે, ગાડાવાટ્યું બોલે, જૂનું મારું ગામ ઊભું છે આંબલિયાને ઓલે.
હવે પડઘા વગર ચાલે મજાની વાત એકાંતે, મળે છે આયને જેવી મને મુજ જાત એકાંતે.
રાહ પર ઊભા હતા, સૌને જ અંતર ચીંધતા, ક્યાંય ગ્યા ના, ને બધાને રોજ પાદર ચીંધતા.
શાલ શ્રીફળ ને છબી, બસ નામનું સન્માન છે, હું જ વક્તા, હું પ્રમુખ, ને ગામનું સન્માન છે!
છેલ્લી વાર આપણે મળ્યાં ત્યારે બહાર વરસાદ હતો,
નામ બે, ને એક દિલ, એ કોતરેલા બાંકડે, સાંજ પણ બેસી રહે છે, વીસરેલા બાંકડે.
તું જ મારી ઊંચી ઉડાણ ને તું જ મારો ઉતારો, તું જ મારો વાદળ-વાયરો, તું જ ઘરનો ઓવારો.
સવારે તું તો ઊઠીને ચાલી ગઈ,
રંગ લઈ બેઠો ઘણી વેળા, છતાં દોરાય ના, કેનવાસે મા સમાતી ક્યાં? જરા પણ માય ના;
જાજે રે દીકરા, શહેરની વાટે, ભાથું બાંધ્યું હેતનું, એમાં મૂક્યું છે ગામનું પાદર, માટી મૂકી ખેતનું.
આંખની ભીનાશને હસતાં છુપાવી બાપુએ, દીકરીની જાનને હરખે વળાવી બાપુએ.
રોડ પર ઘાયલ તરફડે ને બધા જોયા કરે, ફોન ઊંચા, શ્વાસ નીચા — આ સભા જોયા કરે.
હથેળી હતી, કે બળેલી દુઆ, ઘરો કેટલાંમાં ચણેલી દુઆ.
અચાનક મળી નજર, સંયોગ છે, હવે આપણી ઉમર, સંયોગ છે.
અધૂરી એક કવિતા રોજ મધરાતે જગાડે છે, કદી ઝાંઝર, કદી ઝૂલો, કદી વાતે જગાડે છે.
આખા શહેરની વીજળી ગઈ તે રાતે
બાપુ ગયા પછી
બાની રસોઈની ડાયરી મારા હાથમાં છે.
કાયા રે મારી ચરખો કાંતે, સાંસ સાંસનો તાર, કોણ બેઠું એ ચરખે કાંતણ, કોઈ ન જાણે સાર.
મારું ઠેકાણું ના પૂછજો, હું તો વાદળી રે, આજે અહીંયાં વરસું, કાલે ક્યાંક બીજે ચાલી રે.
બંધ હૈયાનાં તમે આ દ્વાર ખોલો તો ખરા, મૌન તોડી એક મીઠું વેણ બોલો તો ખરા.
વાડ્યું બાંધી ખેતર ફરતી, વાડ્યું બાંધી ઘર, હૈયા ફરતી વાડ્યું બાંધી, ને ભૂલ્યા રે ઈશ્વર.