કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૨૮ / ૧૦૯
આ જમાનો રોજ બોલે છે, વફા અફવા હતી, ને પુજારી પણ કહે છાનું, ખુદા અફવા હતી.
છેવટે ખેડૂત ગોવિંદે
હજી ઢીંગલીથી રમે, ગાય છે, છતાં આયને કેમ શરમાય છે?
ઘર અમારાં ક્યાં હતાં? આ આંગણાં ભાડે હતાં, રોજ ખખડાવે ધણી જે, બારણાં ભાડે હતાં.
ચૌદમા માળે ફ્લૅટ નંબર ૧૪૦૩માં
આજ તો ફુરસદ નથી, બસ, લ્યો, હસીશું કાલથી, ગામ જઈ, ઘરડાં થયેલાંને મળીશું કાલથી.
રેત સરે રે રેતઘડીમાં, ઝીણી ઝીણી ધાર, ઉપર ખાલી, નીચે ઢગલો, કોણ ગણે આ ભાર?
હું જ મારો ચોર છું, આ વેદના કોને કહું? મેં જ લૂંટ્યો આ ખજાનો, યાતના કોને કહું?
શંખના ઘોષે ય ગુંજે રાગિણી રાધા હતી, રેશમી પીતાંબરે આ ઓઢણી રાધા હતી.
ચોક વચ્ચે પૂતળું, ને એ બળે છે દર વરસ, ભીતરે બેઠો દશાનન, એ છળે છે દર વરસ.
ઊઠો, ભાઈઓ, આ બાવન માળની ઇમારતના
આંસુ ઢાંકી રંગથી, હર અવસરે હસવું પડે, આગ સળગે છે ભલે ને ભીતરે, હસવું પડે.
સામે શેઢેથી સાદ તમે પાડ્યો ને મારું દાતરડું હાથમાંથી છૂટ્યું, કે લીલુંછમ ખેતર આખું ઝૂમ્યું રે, સાયબા.
શબ્દને મેં પણ ચગાવ્યો છે પતંગી દોરથી, ઢીલ આપું તો ચગે, ના ખેંચતો હું જોરથી;
સવારે સૂર્ય ઝાંખો છે, હવાઓમાં ધુમાડો છે, ન તારા છે, ન ચાંદો છે, દિશાઓમાં ધુમાડો છે.
કુંજો ગયાં'તાં દૂર, ને ટાણે ફરી પાછાં વળે, ને આંસુઓ પાંપણ લગી આવ્યાં, સરી પાછાં વળે.
આગિયાને કોઈએ પૂછ્યું:
મખમલી ગાદી ઉપરથી ત્યાગની વાતો કરે, ઝૂંપડાં બાળી ગયા જે, આગની વાતો કરે;
કેટલાં લેશો પારખાં, શ્યામ, હવે તો હારી રે, તમને ગમ્યું તે ઝેર પીધું, ને ઓઢી લીધી ગાળ્યું સારી રે.
સવારે નિશાળે જતાં પહેલાં મા
દર્દી: લોકશાહી. ઉંમર: પંચોતેરથી વધુ.
બાપુની સાઇકલ રે, અમારી મોંઘી મોટર-ગાડી, આગળ હું ને પાછળ બા, ને વચ્ચે ઘંટડી ગાતી.
વાણિયાનું, બૅન્કનું, ને મિત્રનું કરજો અપાર, ચૂકવી દીધું ગણીને, વ્યાજ સાથે એકવાર;
મા જેવી મીઠી રે મારી ગુજરાતી બોલી, હાલરડે ઝૂલી, ને રમતી પોળે પોળે ભોળી.
રાતે બાર વાગ્યે એ.ટી.એમ.ની કેબિનના દરવાજે
ટન ટન ટન ટન ઘંટ વાગ્યો, ચાલો રે ભેરુ, ચાલો, દફતર ખભે, પાટી હાથે, કરીએ રે જરા ઉતાવળો.
હસે છે ઉંબરે રંગીન રંગોળી નવા વર્ષે, ફટાકા ફોડતી આવી ગલી-ટોળી નવા વર્ષે.
ક્યારનો ઊભો કતારે, કેટલી ધીરજ ધરું? રોજ ‘બસ, કાલે’ સુણું, હું આટલી ધીરજ ધરું?
ના ચડે એ હારમાં, બસ વાડમાં ખીલ્યાં કરે, કોઈ ના સીંચે, છતાં એ ઝાડમાં ખીલ્યાં કરે.
હવે ચકલી જ આવીને કરે છે ગાન બારીએ, ગયા છે સૌ, હવે એ બા ધરે છે ધ્યાન બારીએ.
હતું જે બાળપણનું ઘર, સકળ એ ધામ વેચાયું, ઝરૂખો, હીંચકો, ખીંટી, અને સૌ ઠામ વેચાયું.
ફરતો ફરતો ભમરડો ક્યાં ગ્યો? ક્યાં ગઈ પેલી દોરી? ક્યાં ગ્યું મારું બચપણ ભોળું, ક્યાં ગઈ માની લોરી?
સાયબા, મેલો હવે મોબાઈલ, મારી સામું ભાળો, ઘડીક આંખ્યું ઊંચી કરીને મારું મુખડું ન્યાળો.
દર્દ જૂનું થઈ ગયું, હું ઘાવથી ટેવાઈ ગ્યો, મિત્રના ખેલેલ સઘળા દાવથી ટેવાઈ ગ્યો.
જગતનું હળાહળ ગળામાં સમાવ્યું, જટામાં ઉછળતી નદીને શમાવ્યું;
નથી ઘર કે નથી ખેતર, ગગનનો હું પ્રવાસી છું, ખરેલા પાન જેવો બસ, પવનનો હું પ્રવાસી છું.
આવ્યો લગનગાળો રે, ભાઈ, આવ્યો લગનગાળો, ખિસ્સાં ખાલી, ચાંલ્લા ભારી, સૌનો એક જ તાળો.
ઢોલ ગાજ્યો, ને સજેલા થાળમાં મેંદી હતી, ગીત ગાતી સૌ સખીના તાલમાં મેંદી હતી;
ઝાડને થાય કે પંખી થાઉં, ઊડી જાઉં આકાશે, પંખીને થાય કે ઝાડ થાઉં, મૂળ નાખું જઈ પાસે.
એવી રે અજાણી એક બા મને સાંભરે, ટ્રેનના ડબ્બામાં મળી, ને ભીંજવી ગઈ આંખ રે.
સેતુ બાંધ્યો સાગરે, જ્યાં પથ્થરોમાં રામ છે, જે તરાવે ભાર સઘળો, અક્ષરોમાં રામ છે;
ધીરે ધીરે આવજે, ચાંદલિયા, મારા સળિયાની પાર, આ કોટડીમાં તારા સિવાય ન આવે કોઈ ઉજાસ, યાર.
રેલના ડબ્બે ચડે છે ગાંસડીનો ભાર લઈ, ને ઘરે પાછો ફરે છે ઝૂંપડીનો ભાર લઈ.
આ વખતે વસંત
આંગળી અડી ને મારું આખું આભ ઝબક્યું રે, ઝાંઝરનું એક ઝીણું મોતી ઓચિંતું ટપક્યું રે.
કવિતા લખવી હોય તો પહેલાં
શ્રાવણ આવ્યો ને મારા જીવને મૂંઝારો રે, કાનજી, વરસે આભ ને મારો ઝૂરે ઓવારો રે, કાનજી.
અમે પેન્શન લઈને બેઠા, કે ભાઈ હવે નિરાંત, સવારે બગીચે ચાલીએ, ને સાંજે કરીએ વાત.
વૃદ્ધાશ્રમના ઓરડા નંબર સાતમાં
રોજ સૂરજને જગાડે એ પહેલો કૂકડો, છાપરે બેસી ટહુકતો, મસ્ત ઘેલો કૂકડો;