આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૬૬ / ૧૦૬
જોષી વાંચે હાથની રેખા, હું તો વાંચું તારી આંખ, રેખામાં તો કાલ લખી છે, આંખોમાં છે આજની પાંખ.
દીકરાનો ફોન આવ્યો: ‘પપ્પા, પહેલો પગાર આવ્યો.’
સામેના ફ્લેટવાળી મહિના માટે બહારગામ ગઈ,
શ્વાસે શ્વાસે તું જ વસે છે, ધબકારે તું ગાય, મારી અંદર તું જ બેઠો, તોય તને શોધવા જવાય!
ચિત્રકાર તરીકે મેં હજારો કૅન્વાસ ભર્યા —
મ્યુઝિયમના કાચના ખાનામાં ગાંધીજીનાં ચશ્માં,
બાળશો તો રાખમાંથી ઘાસ થઈને ઊગશું, ખેડશો તો ખેતરે હળ-ચાસ થઈને ઊગશું.
ન કાનૂનથી, ના ખુદાથી ડરે એ, ફકત ચૂંટણીમાં પ્રજાથી ડરે એ.
છોડતાં ઘર, બાપની એ વાત લીધી સાથમાં, ઓસરીની ચાંદની ને રાત લીધી સાથમાં.
ઉગાડ્યાં છે અમે સપનાં, કદી ફળશે, ખુદા જાણે, ગયો જે દૂર પરદેશે, ફરી મળશે, ખુદા જાણે.
આંખમાં ઊગી હતી એ આગને જીવી ગયો, બાપ જેવા એક ઝીણા ત્યાગને જીવી ગયો.
ઢળે સાંજ, ત્યારે ઉદાસી મળે છે, નજર માંડતી એ અગાસી મળે છે.
દિવાળી આવી, ને બાએ માળિયું ખોલ્યું રે, ધૂળ ખંખેરી, ત્યાં એક સંભારણું બોલ્યું રે.
કોઈ ભૂખ્યાને જમાડી દઈ શકું, તો બસ ઘણું, કોઈ રડતાને હસાવી દઈ શકું, તો બસ ઘણું;
નથી માગતો સોનું-ચાંદી, નથી માગતો રાજ, એટલું દેજે, મારે લીધે કોઈ ન રડે આજ.
લાલ લાઇટ. નેવું સેકન્ડ.
હજી કોઈ ઝાંઝર ભુલાયું નહીં, વતન, ગામ, પાદર ભુલાયું નહીં.
રાતભર ગરબા રમે, એ નાચતું ગુજરાત છે, ફાફડાની મ્હેકથી સૌ જાગતું ગુજરાત છે.
કોઈ શાળામાં ભણાવે ધડકનોનું વ્યાકરણ? આંખથી શીખી ગયાં બે ચુંબનોનું વ્યાકરણ.
હવે તો દિશાઓ મને સાદ પાડે, વગડની હવાઓ મને સાદ પાડે.
ગામમાં સળગી રહી છે, ઝાળને રોકો હવે, હોઠ પર જે ઝેર થઈ, એ ગાળને રોકો હવે.
ઝાંપે ઊભો બાપ, ને દીકરી ડોલીએ ચડે રે, આંખ્યુંમાંથી નીર ઝરે, ને મોઢે હસવું પડે રે.
હથેળીમાં મેંદી મૂકી, ને મેંદીમાં તારું નામ, સખીઓ પૂછે: ‘ક્યાં લખ્યું?’ ને હું શરમાઉં સરેઆમ.
પરોઢેથી જ બેઠો છું, નદી ઘાટે તને જોવા, ભમી મેળે, ભમી ખેતર, ભમી વાટે તને જોવા.
ફાઈલોમાં ધૂળ ખાતી યોજના, ક્યાં જઈ કહું? નળ ઉપર ‘કાલે’ લખેલી સૂચના, ક્યાં જઈ કહું?
મેહુલો વરસ્યો ને ખેડુએ હળ જોડ્યાં રે, ભીની ભીની માટીએ સપનાં સૌ ખોલ્યાં રે.
ફળિયાનો લીમડો મારો દાદા જેવો લાગે રે, કડવું બોલે, મીઠું રાખે, આખી રાત જાગે રે.
ડુંગરની દીકરી નદી, પિયર છોડી ચાલી રે, ખળખળ ખળખળ ગીત ગાતી, ઝાંઝર ઝણકાવી ચાલી રે.
ઉસ્તાદ ગયા. એમનો તાનપૂરો
દાવ ખોયા છે ઘણા, પણ જીવ તો હાર્યો નથી, કાળનો આદેશ પણ મેં આજ સ્વીકાર્યો નથી;
પાંદડે પાંદડે પ્રગટી રે વસંતની વાત, કેસૂડે કેસૂડે ઝળહળી રે ફાગણની ભાત.
પંખીડાં રે, માળો મૂકીને ક્યાં જાશો? કાલે આવે છે કરવત, વડલાનો વારો થાશે.
સાંજ આવી આંખમાં, ને ચોપડું ઝાંખું થયું, રંગ ઊડ્યો, ઓઢણીનું લૂગડું ઝાંખું થયું.
હતું કોરું ગગન, પળમાં જ ભીંજાયું નજર મળતાં, ઉદાસીનું ધવલ પાનું ય રંગાયું નજર મળતાં.
મારો તંબૂરો બોલે ‘શ્યામ, શ્યામ’, રાણાજી, મારે ઝરૂખા શું કામ? મારે ગોકુળિયું ગામ.
દરિયા રે દરિયા, મારો સાજણ પાછો દે, પૂનમની હોડી લઈ ગ્યો, હજીય ન આવ્યો એ.
ધરતી માડી બોલે: ‘દીકરા, મારી કૂખ ન બાળ, લીલુડી ચૂંદડી પહેરાવી, મારી રાખજે ભાળ.’
હૈયાની વાત હોઠે લાવ, ભેરુ, ના રાખ ભાર, બોલ્યા વિના સમજે કોણ, આ મૂંગો સંસાર?
મારી મુશ્કેલી એ છે કે મને
૬૦૬૬. સાંજ પડતાં મા કરે તુલસી કને દીવો સદા,
૬૧૨૬. નદી જેમ મા પણ વહેતી રહી,
૬૧૫૬. ગયો છું દૂર પરદેશે, ભલે ડૉલર કમાવાને,
૬૧૮૬. હવે ગામ ખાલી, ગલી પણ ઉદાસી,
૬૨૧૬. સૂર્યને અભિમાન કે આખું જગત અજવાળતો,
એક નાની પોસ્ટ મૂકી, વાહ આપો તો જરા, ને પછી મારા વખાણો ક્યાંક છાપો તો જરા.
એક સાચું વેણ બોલું, ગામને ભારે પડે, મૌન રાખું, એ ય મારા નામને ભારે પડે.
ડિસેમ્બરની છેલ્લી રાતે દીવાલ પરના કૅલેન્ડરે
હું પતંગિયાને મુઠ્ઠીમાં પકડું છું અને એ
જ્યાં પડું, ત્યાં હાથ દઈને પણ ઉઠાડે ઠોકરે, આંખ મીંચી ચાલનારાને જગાડે ઠોકરે.
‘કેવો મસ્ત ચાંદો!’ — મેં કહ્યું. ડાયટ પર ચાલતી પત્ની બોલી: