આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૬૪ / ૧૦૬
ઘર એટલે — જ્યાં ચંપલ ઉતારતાં જ
ક્યાં હવે એ બાળપણની આંખ શી ભોળી સવાર? મા જગાડે સાદ પાડી, દૂધ શી ધોળી સવાર.
આ ધરતીમાં કંઈક છે એવું, જે માને સાંભરે, એક મુઠ્ઠી માટી સૂંઘું, ને આખું ગામ તરે.
ઝૂંપડી છે, હું કદી દરબારથી ઝૂકું નહીં, ભૂખ વેઠું, તોય આ સરકારથી ઝૂકું નહીં.
રાતના નવ વાગ્યા. દીકરી હજી ઘેર નથી આવી.
ઢીંગલી ક્યાં રે, મારી ઢીંગલી ક્યાં? ધડાકે ઘર ગયું, ને ગઈ મારી માડી જ્યાં…
શું થયું, શું ના થયું, એ રાતમાં, કે'વાય ના, આંખ બોલી જે, હવે એ વાતમાં કે'વાય ના.
ગઝલમાં ગગનને ઉછાળે કવિશ્રી, ઘરે ચા ફકત તો ઉકાળે કવિશ્રી.
એક દરિયાનું મોતી રે, મારી નથણીમાં ઝૂલે, સાયબો લાવ્યો ડૂબકી મારી, હૈયું હરખે ફૂલે.
મારા દીકરાએ પૂછ્યું: ‘પપ્પા, યુદ્ધ કેમ થાય?’
મેળામાં ચકડોળ ગોળ ગોળ ફરે છે.
આ નગરના ચોક વચ્ચે એક આશાની કબર, ઝૂંપડીના ઉંબરે ત્યાં ભૂખ-ઇચ્છાની કબર.
ના સુધારો રોડ, એના ઠેર ખાડા ચાલશે, એક કાગળ ચાલવામાં સો દહાડા ચાલશે.
હતો બાળપણનો જમાનો, ગયો, ખિસાનો લખોટી-ખજાનો ગયો.
રોજ ઊઠીને ખુશી લખજે સમયના કાગળે, આ જ પ્હેલી શરત, બીજું તો બધું આપે મળે;
યાદો જાતી નથી, સજના, યાદો જાતી નથી, દીવો ઠરે તોય ધુમાડે, વાટ ભૂલાતી નથી.
હતી કેડી, વળી આજે થયો ડામર, નવો રસ્તો, ગયાં સૌ શ્હેરમાં એથી, હવે ખાલી ઘણો રસ્તો.
મારી ત્રણ વર્ષની દીકરી કક્કાના લાકડાના ટુકડાથી
ગયું ઘર, ને ગયાં સગપણ, હવે યાદો ફકત બાકી, ગયા ગરબા, ગયા મેળા, અહીં ચાંદો ફકત બાકી.
હોઠ પર આવી ન શકતી, મૂક પ્રીતો તીર છે, ને જમાનાએ ઘડેલી એ જ રીતો તીર છે.
ગયા જે, ફરી ક્યાં મળાતું નથી, વિદાયે ગળેથી કહાતું નથી;
લાગ્યો કેસરિયો રંગ, માડી, લાગ્યો કેસરિયો રંગ, સરહદે ઊભો દીકરો તારો, વીર જવાનોની સંગ.
પ્રેમરસ પાજે રે, શ્યામ, મને પ્રેમરસ પાજે, બીજું કંઈ ના માગું, વહાલા, એક જ આ ઘટ આજે.
કવિતાની પહેલી પંક્તિ દરવાજો નથી;
ભમી વિશ્વ આખું, વિરામે ઘરે, ઢળી સાંજ, છેલ્લા મુકામે ઘરે.
આપણે એક જ શહેરમાં રહીએ છીએ. એક જ મેટ્રોમાં
સખી, ફોરમ આવી ક્યાંથી રે, આજ ફોરમ આવી ક્યાંથી? ના બાગ, ના બગીચો, તોયે મ્હેક ઊઠી મનમાંથી.
નદી ઘેરી, હલેસાં ના, અને છે રાત પેલે પાર, તને મળવા હતું મન, પણ અધૂરી વાત પેલે પાર.
હજી તો ઝાકળ ઝૂલે છે, સખી, ફૂલ વીણી લે આજ, સૂરજ ચડશે ને સુગંધ ઊડશે, પછી શું રહેશે સાજ?
કોણ પ્હોંચે અહીં શ્વાસના તળ સુધી? રણ મહીં ઝૂરતી પ્યાસના તળ સુધી.
મારા ફળિયે આંબો મ્હોર્યો, ને મારું મન રે મૂંઝાય, કોને કહું કે કોયલ મારા કાળજડે કાં ગાય?
રોજ ટ્રેનોમાં લટકતો થાકમાં હું ઠીક છું, બૉસની ગાળો ખમું, ને ધાકમાં હું ઠીક છું.
ખેલ આખો જિંદગીનો, આખરે પડદો પડે, ઘર તરફ પાછા વળો, ત્યાં ઉંબરે પડદો પડે.
૫૮૬૬. બારણે ઊભી રહી મા રાહ જોતી રાતભર,
૫૯૨૮. નદી સૂકી, છતાં કાંઠે હજી ઊભો અડગ પીપળ,
૫૯૬૮. હતો એક ટહુકો, હતી એક ડાળી,
૬૦૦૦. હતી ઝૂંપડી, તોય હસતાં હતાં,
૬૦૩૨. મા તો હસી ઊભી રહી, દીધી વિદાયે દીકરી,
૬૦૪૯. ઓસરી, ખાટલો, ચા અને બાપુજી,
ઝૂંપડીમાં વીજળી નથી. એટલે રમલી
હળ ઉપાડ્યું બાપનું ને ચોપડી કોરી રહી, ચાસમાં મેં આંસુ વાવ્યાં, આંખડી કોરી રહી.
સાંજ ભીની, આંગણે વરસાદ છે, ને તું નહીં, ઓઢણીમાં ઝળહળે બસ યાદ છે, ને તું નહીં.
ઘડપણ આવ્યું પાછલે બારણે, સાંકળ ના ખખડાવી રે, અરીસે બેઠું ધોળું પીંછું, પૂછ્યા વિના જ આવી રે.
હાસ્યના પડદે છુપાવી આંસુઓની વાત મેં, રાતભર જાગ્યો, સવારે ધોઈ નાખી રાત મેં;
સરહદે મારો લાલ જાગે, ને ગામમાં દીવો બળે રે, બરફની રાતે એનો શ્વાસ મારા ધબકારે ભળે રે.
શબ્દોના ઢગલા નહીં, ભેરુ, મને એક ખભો આપજે, આંસુ મારાં વહી જવા દે, તું બસ ચૂપચાપ રાખજે.
આંખમાં તો શાંતિ છે, પણ ભીતરે તલવાર છે, હું જ અર્જુન, હું જ કૌરવ, ને મને લલકાર છે.
માના ગયા પછી કબાટમાંથી એક ડાયરી મળી.
હતી સાઇકલ એક ને બે સવાર, હવામાં હતો એક મીઠો ખુમાર.
મેળે ગઈ’તી રે હું તો ચકડોળ ચડવાને, પાછી આવી તો મારું મન ક્યાંક ખોયું રે.