આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૫૭ / ૧૦૬
ઝૂંપડી નાની ભલે, પણ સાવ રાજી સંગમાં, બાજરાનો રોટલો ને ખેત-ભાજી સંગમાં.
હોઠ પર તાળું હતું, ને આંખ બોલી મૌનમાં, ને હૃદયની ગાંઠ આખી સ્હેજ ખોલી મૌનમાં.
લ્યો ત્યારે, હવે રજા આપો, ભાઈબંધો, રામ રામ, ખુરશી ખાલી કરીને ચાલ્યા, પૂરું થયું આ કામ.
ડ્રૉઇંગરૂમમાં કાચનું એક માછલીઘર છે.
ઓરડે બેઠી રહે છે સાવ ખાલી ઢીંગલી, દીકરીને એક વેળા ખૂબ વ્હાલી ઢીંગલી.
ફરે રે ફરે મારો રેંટિયો, ફરે કાળનું ચક્ર, તાંતણે તાંતણે વીંટાય જીવન સીધું ને વક્ર.
હજારો નામ ભૂલ્યો છું, મને એ નામ ના ભૂલે, ઘણા દેશો ફરી આવ્યો, મને એ ગામ ના ભૂલે;
આંખમાં ભેગી કરી મેં વેદના, કોને ધરું? હોઠ પર થંભેલ મારી પ્રાર્થના, કોને ધરું?
રક્ષાબંધનને દિવસે કૉલેજમાં
આંસુ ના હો તો પરસેવો, કંઈક તો વહેવું જોઈએ, ધરતીના આ ખોળે કોઈનું લોહી વરસવું જોઈએ.
મન ભમે આખા જગતમાં, આંગણે પાછું વળે, સાંજ પડતાં ગાય જેવું બારણે પાછું વળે.
બની છે ગટર સૌ નદીઓ વિકાસે, ગયાં વૃક્ષ, ઝૂલા, ગલીઓ વિકાસે.
આ તે કેવા હાલ થયા રે, મારા ગામ, તને કોણે લૂંટ્યું? પાદરનો વડલો કપાયો, ને ગામનું હૈયું તૂટ્યું.
દર વર્ષે પહેલી તારીખે
હૃદયમાં એક ઝીણું શું સ્મરણ તારું રહેવા દો, ભલે લો છીનવી સઘળું, રુદન મારું રહેવા દો.
મોટો થયો, હું મોટો થયો, પણ ખોળો નાનો પડ્યો રે, માનો ખોળો શોધવા આજે આખો જગ હું રડ્યો રે.
ભીડમાં ઊભો છતાં હું સાવ ખાલી ભીતરે, કાફલો આખો હતો, પણ જાત ચાલી ભીતરે;
ઘડીભર ઠરીને રહો તો ખરા, નયનમાં ભરીને રહો તો ખરા.
અરીસો ફૂટી ગયો. હવે
હતો કાચ જેવો, ઘવાયો ભરોસો, હવે ક્યાં રહે એ સવાયો ભરોસો?
નથી કોઈ ઊભું ગલીમાં બપોરે, સમય પણ ઠરી ગ્યો ઘડીમાં બપોરે.
ઉદાસી આવી આંગણે, બેઠી ઓસરીની કોર, હું તો કહું, ‘આવો બેન,’ ને ચા મૂકું ઘનઘોર.
વાદળ આવ્યાં. બંગલાવાળાએ
આંસુનું ટીપું પડી ફેલાઈ શાહી કાગળે, અક્ષરોએ દર્દની આપી ગવાહી કાગળે.
બાપુ, તમે તો વડલો થઈને ઊભા રહ્યા આંગણિયે, છાંયો દીધો સૌને, પોતે તડકો ઝીલ્યો ખાંભણિયે.
ચોકમાં નારા ગજાવે, કેટલો ઊંચો અવાજ! રોજ રેલી, રોજ ભાષણ, રોજ નવલો આ રિવાજ;
ટેબલો હેઠળ હવે તો નોકરી નીલામ છે, મંચ પર કૉપી કરેલી શાયરી નીલામ છે.
સવારે નેવે બેસીને
પિયરનું આંગણ છોડી આવી, લાવી સાસરનું દ્વાર, અદલાબદલી કરી મેં તો, સાહેલી, આખો સંસાર.
હતું જે ઘર, હતું જે ઝાડ, જોયું ગામ છેલ્લી વાર, ઉતાવળમાં પતાવ્યું'તું જરૂરી કામ છેલ્લી વાર.
આંખમાં સંતાઈ બેઠાં સાવ ખારાં આંસુઓ, તોય લાગે છે મને સૌથી ય પ્યારાં આંસુઓ.
સ્વારથ વધ્યો ને સગપણ ઘટ્યાં, ભાઈ, વાંક કોનો? ઘર મોટાં ને મન નાનાં, આ ઠાઠ કોનો?
અમેરિકાના મારા ઘરની પાછળ
બાળકે બાંધ્યો હતો કેવો મિનારો રેતમાં, એક મોજે ફેરવી નાખ્યો નજારો રેતમાં.
ભાદરવો આવ્યો ને કાગડો બોલાવે, દીકરા, ખીર ધરાવે થાળ રે, જીવતાં’તાં ત્યારે એક રોટલો ન દીધો, હવે કરે કાગની સંભાળ રે.
ઘણાં મંદિર, ઘણી મસ્જિદ, ઘણા મઠ પણ ફરી આવ્યો, ન ઈશ્વર ક્યાંય દેખાયો, ન મનને સાંત્વના લાવ્યો;
ઓઢણી ઊડી જતાં લજવાય ગોરી વાયરે, આભમાં ચડતા પતંગે તંગ દોરી વાયરે.
ચોકમાં એમનું પૂતળું મૂક્યું ત્યારથી
મારી પ્રીત તો લાલ ગુલાબ, સખી, જૂન મહિને ખીલ્યું, મારી પ્રીત તો મીઠું ગીત, જે ઝરણે ઝરણે ઝીલ્યું.
થવું છે શું? કહો, આ રાતનો તારો બની જાઉં, નહીં તો આંગણે માના, ભલે ક્યારો બની જાઉં.
ધરા ધગધગ, ગગન સળગે, સહે છે તાપ ઊભું ઝાડ, ન માગે કોઈ પાસે કૈં, ન કરતું જાપ ઊભું ઝાડ.
ભગવાન પણ હવે થાકી ગયા, ભાઈ, ફોટા પડાવી પડાવી, ભક્તો આવે મોબાઇલ લઈને, જાય સેલ્ફી ખેંચાવી!
ઘણા વખતથી મને ઊંઘ નથી આવતી.
સાંભરે છે માવડીની ખીચડી પરદેશમાં, ને પટારે બંધ, ઝૂરે ચૂંદડી પરદેશમાં.
આંબાની ડાળે બાંધ્યો રે ઝૂલો, ઝૂલે મારી સૈયર સાથ, ઊંચે ઊંચે જાય હીંચકો, અડકે આભને હાથ.
અમારી માતૃભાષા છે, અમારી શાન ગુજરાતી, હૃદયમાં ધબકતું જે, એ જ મીઠું ગાન ગુજરાતી;
ડાળ પર ઝૂલે હજી થોડાંક લીલાં પાંદડાં, સ્હેજ પવને થરથરે છે સાવ ઢીલાં પાંદડાં.
ચાલીસ વર્ષ પછી સ્ટેશન પર
સમી સાંજે ઝોકું આવ્યું, ને આવ્યું સપનું સાવ, નદી કાંઠે ઊભી'તી તું, ને લાવી'તી એક નાવ.
ફૂલ ના દેખાય, તોયે એક છાની મ્હેક છે, ઓરડે પાલવ સમી આ કોઈ માની મ્હેક છે.