કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૬૭ / ૧૦૯
મારી ત્રણ વર્ષની દીકરી કક્કાના લાકડાના ટુકડાથી
ગયું ઘર, ને ગયાં સગપણ, હવે યાદો ફકત બાકી, ગયા ગરબા, ગયા મેળા, અહીં ચાંદો ફકત બાકી.
હોઠ પર આવી ન શકતી, મૂક પ્રીતો તીર છે, ને જમાનાએ ઘડેલી એ જ રીતો તીર છે.
ગયા જે, ફરી ક્યાં મળાતું નથી, વિદાયે ગળેથી કહાતું નથી;
લાગ્યો કેસરિયો રંગ, માડી, લાગ્યો કેસરિયો રંગ, સરહદે ઊભો દીકરો તારો, વીર જવાનોની સંગ.
પ્રેમરસ પાજે રે, શ્યામ, મને પ્રેમરસ પાજે, બીજું કંઈ ના માગું, વહાલા, એક જ આ ઘટ આજે.
કવિતાની પહેલી પંક્તિ દરવાજો નથી;
ભમી વિશ્વ આખું, વિરામે ઘરે, ઢળી સાંજ, છેલ્લા મુકામે ઘરે.
આપણે એક જ શહેરમાં રહીએ છીએ. એક જ મેટ્રોમાં
સખી, ફોરમ આવી ક્યાંથી રે, આજ ફોરમ આવી ક્યાંથી? ના બાગ, ના બગીચો, તોયે મ્હેક ઊઠી મનમાંથી.
નદી ઘેરી, હલેસાં ના, અને છે રાત પેલે પાર, તને મળવા હતું મન, પણ અધૂરી વાત પેલે પાર.
હજી તો ઝાકળ ઝૂલે છે, સખી, ફૂલ વીણી લે આજ, સૂરજ ચડશે ને સુગંધ ઊડશે, પછી શું રહેશે સાજ?
કોણ પ્હોંચે અહીં શ્વાસના તળ સુધી? રણ મહીં ઝૂરતી પ્યાસના તળ સુધી.
મારા ફળિયે આંબો મ્હોર્યો, ને મારું મન રે મૂંઝાય, કોને કહું કે કોયલ મારા કાળજડે કાં ગાય?
રોજ ટ્રેનોમાં લટકતો થાકમાં હું ઠીક છું, બૉસની ગાળો ખમું, ને ધાકમાં હું ઠીક છું.
ખેલ આખો જિંદગીનો, આખરે પડદો પડે, ઘર તરફ પાછા વળો, ત્યાં ઉંબરે પડદો પડે.
૫૮૬૬. બારણે ઊભી રહી મા રાહ જોતી રાતભર,
૫૯૨૮. નદી સૂકી, છતાં કાંઠે હજી ઊભો અડગ પીપળ,
૫૯૬૮. હતો એક ટહુકો, હતી એક ડાળી,
૬૦૦૦. હતી ઝૂંપડી, તોય હસતાં હતાં,
૬૦૩૨. મા તો હસી ઊભી રહી, દીધી વિદાયે દીકરી,
૬૦૪૯. ઓસરી, ખાટલો, ચા અને બાપુજી,
ઝૂંપડીમાં વીજળી નથી. એટલે રમલી
હળ ઉપાડ્યું બાપનું ને ચોપડી કોરી રહી, ચાસમાં મેં આંસુ વાવ્યાં, આંખડી કોરી રહી.
સાંજ ભીની, આંગણે વરસાદ છે, ને તું નહીં, ઓઢણીમાં ઝળહળે બસ યાદ છે, ને તું નહીં.
ઘડપણ આવ્યું પાછલે બારણે, સાંકળ ના ખખડાવી રે, અરીસે બેઠું ધોળું પીંછું, પૂછ્યા વિના જ આવી રે.
હાસ્યના પડદે છુપાવી આંસુઓની વાત મેં, રાતભર જાગ્યો, સવારે ધોઈ નાખી રાત મેં;
સરહદે મારો લાલ જાગે, ને ગામમાં દીવો બળે રે, બરફની રાતે એનો શ્વાસ મારા ધબકારે ભળે રે.
શબ્દોના ઢગલા નહીં, ભેરુ, મને એક ખભો આપજે, આંસુ મારાં વહી જવા દે, તું બસ ચૂપચાપ રાખજે.
આંખમાં તો શાંતિ છે, પણ ભીતરે તલવાર છે, હું જ અર્જુન, હું જ કૌરવ, ને મને લલકાર છે.
માના ગયા પછી કબાટમાંથી એક ડાયરી મળી.
હતી સાઇકલ એક ને બે સવાર, હવામાં હતો એક મીઠો ખુમાર.
મેળે ગઈ’તી રે હું તો ચકડોળ ચડવાને, પાછી આવી તો મારું મન ક્યાંક ખોયું રે.
પિતા ચાલ્યા ગયા ત્યારે, થયું મનના ઘરે તાળું, હવે માએ ય છોડ્યું ઘર, અને બસ ઉંબરે તાળું.
મેં તો ચાંદલિયો વાવ્યો રે તુલસીને ક્યારે, ઊગશે તો ઓસરી અજવાળશે મારી.
એક ડટ્ટું ભીંત પર છે, એ જ મારો હાલ છે, રોજ ફાડું એક પાનું, તોય પાછી કાલ છે.
નાનો હતો ત્યારે પપ્પાનાં ચંપલ પહેરીને
નિશાળમાં માસ્તરે સજા કરી હતી —
બીજ વાવું ખેતરે, વરસાદ તો દે ઈશ્વરે, છોડ સીંચું હાથથી, પણ રંગ તો મોસમ ભરે;
દીકરાની ડ્રૉઇંગ બુકમાં એક નાનું પંખી દોર્યું હતું —
આગમાં આખો દિવસ હું ઝૂરતો, બોલ્યો નહીં, આંસુઓના પૂરમાં હું ડૂબતો, બોલ્યો નહીં.
કેડીએ તારાં પગલાં પડ્યાં ને કેડી થઈ ગઈ ઘેલી રે, ધૂળ ઊડે તો ગુલાલ લાગે, સીમ લાગે અલબેલી રે.
વિશ્વનું સારું થજો, એ મેં પ્રથમ માગી દુઆ, ને પડોશી આગળે ના જાય, એ માગી દુઆ;
તું ઘરે આવે અને આ આંગણું ઓછું પડે, વ્હાલ એવું ઊમટે કે બારણું ઓછું પડે.
ઉનાળાની બપોરે ખૂણામાં બેઠેલું માટલું
કોઈ પૂછે, ‘કોણ છો?’ તો સાવ ભોળું ગામ છું, ફ્લેટમાં ખોવાયલું એ આંગણાનું નામ છું.
એક ક્ષણ પણ ક્યાં અખંડિત? ક્ષણ મહીં સો ખંડ છે, ફોન રણકે, મન ભટકતું, આ સમયનો દંડ છે.
રોજ બદલે રંગ, ને રોજે નવો આ વેશ છે, આયનો પણ પૂછતો: ‘આ કોણ? શું પરિવેશ છે?’
ઓસરીએ ઊભી’તી હું તો ઝાલર સાંભળવા, ને સામી શેરીએથી સાયબો નીકળ્યો રે.
બાપુએ ધોતી ઉતારી, ને ગળે આ ટાઈ છે, ‘કેમ છો’ ભૂલ્યા હવે તો હોઠ પર બસ ‘હાઈ’ છે.