કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૬૫ / ૧૦૯
કલ્પી તો જો — એક સવારે
ખેતરે ઊભો ધણી, ને આંખ તાકે આભમાં, એક વાદળ દેખવા સૌ ગામ થાકે આભમાં.
સ્ટેશનના પ્લેટફૉર્મ પર બે ચહેરા.
ભીડથી થાકી, હવે હું ભાગતો તારે શરણ, રાતભર તારા ભજનમાં જાગતો તારે શરણ.
ક્યાં છે કાના, ક્યાં છે કાના, વાંસળી વાગે ને તું ના દેખાય, જમનાને કાંઠે ઊભી રાધા, એનું મનડું ઝૂરી ઝૂરી જાય.
અમારી શેરીમાં એક ખાડો છે.
ધોમ તડકે શિર ઉપર છે એક માનો છાંયડો, સાવ ઝીણો, સાવ મીઠો, તોય છાનો છાંયડો.
ભરબપોરે ગામ આખું જેમ ઊની આગ છે, ઢોર, પંખી, ને બધાંના હોઠ પર જળ-રાગ છે;
પરોઢિયે આવ્યું સપનું, સખી, કહે છે સાચું પડશે, આંખ ખૂલે ને જોઉં તો આંગણે કોઈ પગલું અડશે.
ઘણા ઢોલ, ડી.જે., ફુવારા લગનમાં, પિતા દીકરીના બિચારા લગનમાં.
બાનાં ચશ્માં હજી
૫૬૬૬. વૃક્ષ કાપીને બનાવ્યું બારણું એણે, અને
૫૭૧૭. ભલે ઝૂંપડી, બારણું સાવ ખુલ્લું,
૫૭૫૭. પૂછતા સૌ: ‘ક્યાં રહે છે?’ તો કહું છું: ‘ઓ ભલા,
૫૮૦૮. નદી ક્યાં કદી થાકતી, ઓ સખા,
૫૮૩૮. નદી સૂકી, સરોવર પણ, અને કૂવા થયા ખાલી,
રાતે સૂતાં પહેલાં દીકરીએ એ જ ચોપડી ત્રીજી વાર પકડાવી —
ક્યાં કદી પ્હોંચી શકી છે આ હવા માણસ સુધી, દેવ સૌ પૂજ્યા, ન પ્હોંચી એ દુઆ માણસ સુધી.
ફાટલા આ આયખાના ઘાવને સીવી દઉં, સ્નેહના દોરા વડે સૌ ભાવને સીવી દઉં.
કોઈએ એને જોયો પહેલી વાર આંખ ઉઘાડતા બાળકની
સમયની ચાલ સાથે ચાલવું, એ વાત સાચી છે, ઘડી કાંડે ભલે બાંધી, ઘડી તો તોય કાચી છે;
ઓ ઈશ્વર, તને હું શું ધરું? તારું જ આપેલું તને ધરતાં, મનમાં હું શરમાઉં, હરિ…
નદીના અબોલા કિનારે ઉદાસી, ટકી છે અધૂરા સહારે ઉદાસી.
લીંપણે મ્હેક્યા કરે એ ઓસરીમાં સુખ હતું, રોટલા સાથે મળેલી બાજરીમાં સુખ હતું.
નાની તે ઝૂંપડી ને નાનું રે બારણું, ઊંચો તે સાધુનો સાદ રે, મેં તો ઝૂકીને જોયું ત્યાં આભ રે…
મારી ગુજરાતની માટી રે, એમાં મીઠું, મધ ને માન, એની ધૂળમાં ઊગે ગીત, એની હવામાં ગાંધીનું ગાન.
મારા ભીતરના ઓરડે અંધારું, કોઈ દીવો મૂકી જાજો રે, હું મને જ ભાળી ના શકું, કોઈ મારું નામ ગાજો રે.
અમે ઘેટાં છીએ. અમને ઉઠાડવામાં વાર લાગે,
રાત ઘેરી છે, છતાં એ એક તણખો બસ થશે, પાનખરની ડાળ પર નાનો ય ટહુકો બસ થશે.
આંગણે પંખી તણું કૂંડું ભરેલું રાખજે, રાતના પણ દ્વાર થોડું તો ખુલેલું રાખજે.
પિયરના ઓરડે હું, જીવ મારો તો ફરે ઝોકે, નયનમાં ધૂળ ઊડે, ધણ બધું આ જ્યાં ચરે ઝોકે.
એ બંગલામાં સાત બાથરૂમ છે,
બાપુની રાખ નર્મદામાં પધરાવી આવ્યો.
ગુજરાતી હોવું એટલે — ન્યૂ જર્સીની ગલીમાં પણ
પિરામિડની અંધારી કોટડીમાંથી ચાર હજાર વર્ષ જૂના
મેઘરાજા, તમને લખું રે કાગળ, ખેડૂતની કલમે, આ વરસે તો વહેલા આવજો, મોડા ના પડજો ગમે.
ના કદી પ્હોંચી અહીં એ રોશની મારા સુધી, આંગણે ચાંદો હતો, ના ચાંદની મારા સુધી.
ન્યૂ જર્સીમાં રહેતો મારો પૌત્ર ‘બા’ને ‘બાઆઆ’ કહે છે —
તારા ગયા પછી પલંગની તારી બાજુ
મનવા, તારું પાંજરું ઉઘાડું, તોય તું ના ઊડે રે, આભ બોલાવે, વાયરા બોલાવે, તોય તું સળિયા સૂંઘે રે.
ઊગો રે ઊગો સૂરજદાદા, ઝળહળ ઝળહળ ઊગો, રાતનો ઠાર ઉતારો ને મારા ખેતર સુધી પૂગો.
ખેતર મારું રામનું રે, હું તો રામનો હાળી, રામ વાવે, રામ લણે, હું તો ફેરવું ફાળી.
સૌ મિલાવે હાથ હસતાં, કોઈ ઝાલે તો ખરો, છાંયડે બેસે બધા, પણ કોક ચાલે તો ખરો.
આ ફેબ્રુઆરી ચૌદનું આખું મજાનું વ્હાલ છે, ફોટો, ગુલાબો, ચૉકલેટો, ને હવાનું વ્હાલ છે.
માંડવો ઢૂકડો આવ્યો રે, મારા હાથમાં મ્હેકી મેંદી, બાપુ ચૂપ ને માડી રુએ, જાણે છૂટે ઘરની વેદી.
સભામાં બોલવા ઊઠ્યો, ગળે ડૂમો થયા શબ્દો, હતા તલવાર જેવા જે, બની કાયર ગયા શબ્દો.
તું જરા હસતી, અને આ આંગણું કોળી ગયું, બંધ વરસોથી હતું જે બારણું કોળી ગયું.
આંગણે મારે દાડમડી ને દાણા લાલમલાલ રે, સાયબો મારો પરદેશે, ને ખાલી ખાલી ડાળ રે.
ઘણી રાત ઘેરી, ઇશારો કરે કોણ? બધા ચૂપ બેઠા, તિખારો કરે કોણ?
ઘર ભલે વેચાઈ ગ્યું, પણ આશરો છે ઉંબરે, આવતો સાંજે હજી એ વાયરો છે ઉંબરે.