કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૬૩ / ૧૦૯
હિસાબો સૌ પતાવ્યા, તોય થોડું કામ છે બાકી, ઉધારો સૌ ભરી દીધા, છતાં બે દામ છે બાકી.
આપણે પહેલી વાર મળ્યાં
એક જ આંગણું હતું. વચ્ચે
હવે તો એટલો કોમળ, હવાનો ભાર લાગે છે, ઉપાડ્યા ડુંગરો હસતાં, દુઆનો ભાર લાગે છે.
વર્ષો પછી ભૂલથી
ખુશીમાં હસું, ને હસું શોકમાં, હસું એકલો, ને હસું લોકમાં;
૫૪૬૬. બા ગયાં તો સાથ સૂક્યો આંગણાનો છોડ પણ,
૫૫૨૬. ભણેલી ના હતી મા, તોય એ ગીતા સમી લાગે,
૫૫૬૭. રાતભર વાંચ્યું ઘણું, ને પેપરે ખાલી બધું,
૫૬૦૬. હતું એક ફળિયું, હતો એક વડ,
૫૬૩૬. નથી કોઈ ઘરમાં, છતાં જ્યોત જાગે,
હાથ ખાલી, તોય રથથી ના કદી ભાગ્યા નથી, એમના સો બાણ છૂટ્યાં, એક પણ વાગ્યા નથી.
કાળી કહીને મને શીદને ચીડવો, કાનુડો ય કાળો રે લોલ, રંગ તો ઊતરે ધોબીના ઘાટ, મારો ઊજળો તે ઉમળકો આળો રે લોલ.
ઝૂંપડીમાં આભ આખો રાતનો માળો હતો, ભૂખ પણ રોતી નહીં, એવો મધુર ગાળો હતો.
વડની એક ડાળખીએ નક્કી કર્યું છે —
ઇ બરાબર એમ સી સ્ક્વેર, ભઈલા, ઇ બરાબર એમ સી સ્ક્વેર, પરીક્ષા ટાણે ભૂલી જઉં, ને સપનાંમાં ગોખું ઘેર ઘેર!
જે કદી ઊડ્યા નથી, એ ઊડવાનું જ્ઞાન દે, ને સમોસું ઝાપટીને દોડવાનું જ્ઞાન દે.
માત્ર શબ્દો ગોઠવો તો ક્યાં ગઝલ બંધાય છે? કાળજું છોલાય ત્યારે એક મિસરો થાય છે;
નદી તો મારી બેનડી રે, એને સાસરે જાતી ભાળું, પહાડનું પિયર છોડીને ચાલી, કોણ એને પાછી વાળું?
ઉગાડ્યું અમે, તો પછી ધાન કોનું? ચણી મેં હવેલી, થયું માન કોનું?
એ લોકોએ પહેલાં મારો અવાજ માગ્યો,
કાગળે બે બાજુ છે, તો એક કોરી રાખજે, શ્વાસ સાથે એક ચપટી મૌન ઓરી રાખજે.
દિલ તો દીધું’તું મેં મફતમાં, સખી, પણ બિલ તો હજી યે ભરું છું, પહેલા પ્રેમની યાદ આવે ત્યારે પાકીટ પકડીને ફરું છું!
એક બીડીના ધુમાડે નામ તારું, શામળા, ઈંટ ઢોતો મંદિરે, પણ ઘર ન મારું, શામળા.
આઈ.સી.યુ.ના કાચની પેલે પાર બાપુ સૂતા છે.
સરગ તમારો તમને મુબારક, મારે તો ધરતી વહાલી, ખોળે લઈને ધાન દીધાં જેણે, એની માટી રૂપાળી.
ફરી આ શ્રાવણી ઝરમર તમારી યાદ લાવે છે, પરોઢે મોરનો ટહુકો પુરાણો સાદ લાવે છે.
રૂપની શોધે ઘણા રણ, પર્વતો કાપી ગયા, કોઈ રાંઝા, કોઈ મજનૂ, પ્રાણ પણ આપી ગયા;
ના લેવું, ના દેવું, હવે ના કોઈનું લેણું રે, આજ ચૂકવ્યું શેઠનું દેવું, હળવું થયું મારું હૈયું રે.
શબ્દથી જે ના થયું, એ સૌ લખાયું મૌનથી, ને પ્રણયનું એક આખું ઘર રચાયું મૌનથી.
વીસ વરસ અમે એક જ શહેરમાં રહ્યા,
આપ સામે આવતાં મેં તો નજર ઢાળી હતી, વાત હોઠે આવતાં પ્હેલાં જ મેં ટાળી હતી.
હું તો ફૂલ પાથરું રે, વાટે ફૂલ પાથરું, કોઈ કાંટા વેરે તોય હું તો સાથરો સાથરું.
તાપ ને વરસાદમાં બસ એમ ચાલ્યાં સાથમાં, ને નદીના બે કિનારે હાથ ઝાલ્યાં સાથમાં.
તું ઊનના એક દડા જેવી હતી —
ફૂલ તો ઊગે એક ભરોસે, કોઈ તો આવી જોશે રે, ના જુએ તો યે મ્હેકી લેશે, એકલું એકલું મોહશે રે.
કાંગરા તૂટ્યા છતાં છે એ જ જૂનો ઠાઠ, બાપુ, મૂછને તો તાવ દે છે, હો ભલે ને સાઠ, બાપુ.
કાગળો કોરા ભલે, પણ સૌ લખાયું હોય છે, આંસુનું ટીપું પડે છે ત્યાં છુપાયું હોય છે;
હે જી હરિ, તારી દુનિયા બચાવ, આ વેળા સંકટ ટાળ રે, માણસ ભૂલ્યો માણસપણું, એને પાછો પાળ રે.
ગામનું આખું ય સપનું છે ફસાયું ટેબલે, ને પછી ભંડોળ ભજિયાંમાં ખવાયું ટેબલે.
મેં હરિને પૂછ્યું: ‘તમારી સહી ક્યાં છે?
નહીં આ ભવે, તો કિનારે મળીશું, અધૂરી રહી જે, ઇશારે મળીશું.
હું હળ હાંકું ને તું બીજ વેર, સાજણ, આપણું ખેતર લ્હેરે, પરસેવે મારા ને તારા ગીતે, ધરતી લીલું પ્હેરે.
ફૂલ સૌ ભેગાં થયાં, ને છે ખુમારી બાગમાં, ના હવે હારો બનીને, ના સવારી બાગમાં.
વિજ્ઞાનના શિક્ષકે કહ્યું: ‘આ જે તારો તમે જુઓ છો,
તને જોયા પછી રે મારું મનડું ના માને, કોઈ ઝીણું ઝીણું ગાય મારા કાને કાને.
ઓટલે એના ધરીને ધ્યાન હું નંદી બની, બાપ એનો આવતાં, હું ઝાડ પર બંદી બની.
આંસુ એ તો પાંપણે બેઠેલ નાજુક ભાર છે, દર્દના દરિયા તણો એ એક ટીપે સાર છે;
ગમતું મળે તો એને પાંદડે પીરસીએ, ચાલ, આખા ગામને જમાડીએ, એકલાં એકલાં તો ભાવે નહીં ભાઈ, સૌને ભેળા રે બેસાડીએ.
સૌ પ્રથમ તો નાવને નક્કી કિનારો જોઈએ, ને ભલે તોફાન હો, બસ એ ઇશારો જોઈએ.