કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૩૬ / ૧૦૯
જન્મદિવસ, જનોઈ,
મીટિંગ થઈ, ઝઘડા થયા, આ છે ખરી સોસાયટી, ચા પી અને ગપ્પાં કરી, ઘર ગઈ ફરી સોસાયટી.
સિગ્નલ લાલ થયો. ગાડીઓ થંભી.
બાપુ મારા વડલા જેવા, ડાળે ડાળે છાંય, તડકા સઘળા માથે ઝીલે, અમને કાંઈ ન થાય.
વરસાદ આવ્યો આંગણે, ભીંજાઈને જો એક વાર, રંગો ઉડાડે ફાગમાં, રંગાઈને જો એક વાર.
નદીનો કિનારો, તને યાદ છે ને? નયનનો ઇશારો, તને યાદ છે ને?
આ ચાંદની રાતે હવે હું જાગતો, એવું નથી, તારી ગલીના મોડ પર હું થોભતો, એવું નથી.
જે વ્યથા કોઈ ન સમજ્યું, એ જ મારી વાત છે, ચાંદ પણ જાગે નહીં એવી અમારી રાત છે;
એ: હાલ ને ગોરી, મેળે જઈએ, લઈ દઉં રૂપાનાં ઝાંઝર, એ: ના રે સાયબા, ઝાંઝર મેલો, લઈ દ્યો ઘરનું છાપર.
રાત લાંબી, આજ સૂરજ ઊગવા રાજી નથી, ને નદીમાં સાંજ પણ આ ડૂબવા રાજી નથી.
ઝરે મેઘ ઝરમર, ઝરે હેત હેલી, ધરા ખેતરે ખેતરે આજ ઘેલી;
મેંદી મૂકી છે મેં તો હાથે, ને મનમાં મૂક્યો મોર, રંગ ચડે જેમ જેમ મેંદીનો, તેમ ચડે કોઈનો દોર.
તમે પથ્થર ફેંકો છો? ફેંકો.
મને ગમે છે ગામનો ઓટો, ઓટે બેઠા દાદા, મને ગમે છે ખેતર-શેઢા, મોરલાના સાદા.
મેં દાઢી વધારી. ઑફિસમાં સાહેબે કહ્યું:
ઘાવ ઝીલ્યા ટાંકણાના, તો ઘડાયું પથ્થરે, રામ જેવું નામ પણ ત્યારે લખાયું પથ્થરે.
જોઈને હસતો મને આ વેદના મૂંઝાય છે, ઘાવમાં ગાતો જુએ ત્યાં યાતના મૂંઝાય છે.
દરિયાકિનારે એક બાળકે
શહેર ગયા ને સાયબા, તમે પાદર ભૂલી ગ્યા, ખેતર ભૂલ્યા, ખળાં ભૂલ્યાં, મારાં ઝાંઝર ભૂલી ગ્યા.
શાળા, રમત, મેળા મહીં, સઘળી ખુશીમાં તું હતો, પ્હેલો પ્રણય, પ્હેલી નજર, એની ગલીમાં તું હતો.
હતી બે જણામાં ફકત એક પ્યાલી, કદી ના રહી એ દિલોથી ય ખાલી;
જમનાજીને કાંઠે બેસી, આજ વાંસળી હું વગાડું, કાના, તને દોડતો આવતો, ઘેલો થઈને ભાળું.
બાર વર્ષથી આ ફ્લૅટમાં રહું છું.
નોકરી, ઘર, લોન, બાળક, જીવવું બાકી હતું, ઓસરીના હીંચકે, બસ ઝૂલવું બાકી હતું.
રેતી સરકે મુઠ્ઠીમાંથી, એમ સરકતા દિન, પકડું પકડું થાઉં ત્યાં તો છટકી જાય હરિણ.
ગોકુળે ગાય છે, વાંસળી ક્યાં હશે? ભીડમાં, મેળમાં, આંગળી ક્યાં હશે?
ધોમ તડકે પણ કદી મેં આશરો માગ્યો નહીં, હાથ લંબાવ્યો નહીં, ને ઠીકરો માગ્યો નહીં.
હાલો રે મારા ધોરીડા, હવે છૂટ્યા સઘળા બંધ, આજ હળ મેલીને જાઉં, મારા ખેતરની સુગંધ.
અધરનું મૌન, તોયે આંખ શરમાતી કહી દે છે, હૃદયની વાત, ધીમી ચાલ ગભરાતી કહી દે છે.
આંખોમાં બેઠું ચોમાસું, ને હૈયે બેઠો તાપ, તમે જ કહો ને, સાજન, હવે હું શું કરું ચૂપચાપ?
સમય રંગ નોખા બતાવે પળેપળ, હસાવે ઘડીમાં, રડાવે પળેપળ.
દીકરી વળાવી, મારું આંગણ સૂનું સૂનું થાય, તુલસીનો ક્યારો પૂછે: ‘પાણી કોણ હવે પાય?’
ન્યૂ જર્સીમાં બહાર બરફ પડે છે.
પથ્થરોને ચીરતી, ગાતી, વહે છે નર્મદા, ખેતરે, ગામે, તરસમાં, છે અમારી સંપદા;
નળમાં હવે પાણી ય થોડું આવશે, ધીરજ ધરો, કાગળ ભરો, ખિસ્સાં ભરો, તો ખૂલશે, ધીરજ ધરો.
બે સ્ટેશનની વચ્ચે મળ્યા, ને વહેંચ્યા સીંગ-ચણા, ઊતરી ગ્યો એ ઓચિંતો, ને ભૂલ્યો નામ-ઠેકાણાં.
આંગણે દીવા હજારો, સાવ કાળું ભીતરે, દ્વાર ખોલ્યાં વિશ્વનાં, ને બંધ તાળું ભીતરે.
ઘડપણ એટલે ચશ્માં પહેરીને
ગામમાં સૌ ઓળખે છે, આજ માના નામથી, ને હૃદયમાં હું વસું છું કોઈ છાના નામથી.
નાનપણથી મને શીખવ્યું: ‘હા’ કહેતાં.
સંચાલકે વિનંતી કરી: ‘સમય ઓછો છે,
મકાનો, મહેલો, ઉધારી નગરમાં, તળે ફૂટપાથે ભિખારી નગરમાં.
ગોકુળની હું ગાય, મને શહેરમાં લાવી છોડી, ઘાસને બદલે કોથળી ચાવું, કોણ મારી ખોડી?
ના નસીબે, ના ગ્રહોમાં, તીર તારા હાથમાં, પી શકે તો પી, તરસ્યા, નીર તારા હાથમાં.
ઘર ગયું, ખેત ગ્યું, ગામડું પૂરમાં, કોઈની ખાટલી, ઝૂંપડું પૂરમાં.
નાની હતી ત્યારે એણે
આંખો ઝરે મા-બાપની, એ ઉંબરે મોતી થયાં, ટીપાં પડે પરસેવનાં, એ ખેતરે મોતી થયાં.
મોરલો બોલ્યો ડુંગરડે, ને ઢેલડી બોલી વાડે, ઝરમર ઝરમર મેહુલો વરસે, કોણ કોને સંભારે?
મન કહે: ‘ચાલ, આજે
કેટલાં બાળક, પતંગા, ફૂલ રમતાં બાગમાં, ને બધાં ઘરડાં ય થઈ ગ્યાં બાળ, હસતાં બાગમાં.