આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૨૬ / ૧૦૬
દર્દ જૂનું થઈ ગયું, હું ઘાવથી ટેવાઈ ગ્યો, મિત્રના ખેલેલ સઘળા દાવથી ટેવાઈ ગ્યો.
જગતનું હળાહળ ગળામાં સમાવ્યું, જટામાં ઉછળતી નદીને શમાવ્યું;
નથી ઘર કે નથી ખેતર, ગગનનો હું પ્રવાસી છું, ખરેલા પાન જેવો બસ, પવનનો હું પ્રવાસી છું.
આવ્યો લગનગાળો રે, ભાઈ, આવ્યો લગનગાળો, ખિસ્સાં ખાલી, ચાંલ્લા ભારી, સૌનો એક જ તાળો.
ઢોલ ગાજ્યો, ને સજેલા થાળમાં મેંદી હતી, ગીત ગાતી સૌ સખીના તાલમાં મેંદી હતી;
ઝાડને થાય કે પંખી થાઉં, ઊડી જાઉં આકાશે, પંખીને થાય કે ઝાડ થાઉં, મૂળ નાખું જઈ પાસે.
એવી રે અજાણી એક બા મને સાંભરે, ટ્રેનના ડબ્બામાં મળી, ને ભીંજવી ગઈ આંખ રે.
સેતુ બાંધ્યો સાગરે, જ્યાં પથ્થરોમાં રામ છે, જે તરાવે ભાર સઘળો, અક્ષરોમાં રામ છે;
ધીરે ધીરે આવજે, ચાંદલિયા, મારા સળિયાની પાર, આ કોટડીમાં તારા સિવાય ન આવે કોઈ ઉજાસ, યાર.
રેલના ડબ્બે ચડે છે ગાંસડીનો ભાર લઈ, ને ઘરે પાછો ફરે છે ઝૂંપડીનો ભાર લઈ.
આ વખતે વસંત
આંગળી અડી ને મારું આખું આભ ઝબક્યું રે, ઝાંઝરનું એક ઝીણું મોતી ઓચિંતું ટપક્યું રે.
કવિતા લખવી હોય તો પહેલાં
શ્રાવણ આવ્યો ને મારા જીવને મૂંઝારો રે, કાનજી, વરસે આભ ને મારો ઝૂરે ઓવારો રે, કાનજી.
અમે પેન્શન લઈને બેઠા, કે ભાઈ હવે નિરાંત, સવારે બગીચે ચાલીએ, ને સાંજે કરીએ વાત.
વૃદ્ધાશ્રમના ઓરડા નંબર સાતમાં
રોજ સૂરજને જગાડે એ પહેલો કૂકડો, છાપરે બેસી ટહુકતો, મસ્ત ઘેલો કૂકડો;
ફાગ ખેલે ગામ, એની ઓસરીને રંગ દે, વર્ષથી મૂંગી પડેલી ઝાંઝરીને રંગ દે.
શહેરમાં તોફાન થયાં એ રાતે
વીસ વર્ષે મને આકાશ જોઈતું હતું:
સવારે જ અંધાર ભૂલી જવું, ઉઘડતાં જ અખબાર, ભૂલી જવું.
રાતભર મેહનું ખળખળે ઝૂંપડે, આભની વીજ પણ ઝળહળે ઝૂંપડે.
પકડવા જઉં ત્યાં ખુશી દૂર ભાગે, સપનમાં હતી જે, પરી દૂર ભાગે.
વાંસળીના વેણમાં રાધા ખોવાઈ ગઈ, ઓ સખી, પાણી ભરવા ગઈ'તી, ને ગાગર ભુલાઈ ગઈ, ઓ સખી.
ઉઘાડા પગે રે અમે કેમ કરી ચાલીએ? ધગધગતી રેતી ને કાંટાળી ઝાડી, વાટ કેમ કરી ઝાલીએ?
એક નાની વાતમાં આ કાંગરો તૂટી ગયો, દોષનો મારા જ માથે ઠીકરો તૂટી ગયો.
મોતિયો બાની નજરમાં, ધૂંધળાં દૃશ્યો હવે, ટેરવાંથી ઓળખે છે, પાંગળાં દૃશ્યો હવે.
ભીતર ખીલવ, હે નાથ, મારું ભીતર ખીલવ રે, કમળ જેમ કાદવમાંથી મુજને ઊંચે લઈ જા રે.
ન કાલે હતો, આજનો આદમી છું, નથી રંક કે રાજનો આદમી છું.
એક દી બોલી ગયો, એ વાતને ભૂંસી શકું? આંસુથી ભીની થયેલી રાતને ભૂંસી શકું?
દીકરી પહેલી વાર
ઓસરીએ ચા ઉકાળી, ભોરનો ઉત્સવ થયો, મેહ ગાજ્યો, ને ગગનમાં મોરનો ઉત્સવ થયો.
બંધ બારી, બંધ બારણ, મંદિરો ઘરમાં હતાં, પાયજામે બૉસ સાથે, દફતરો ઘરમાં હતાં.
તમે સાવ જૂના, બનો ‘કૂલ’ ડૅડી, મને જોઈએ છે નવી ‘સ્કૂલ’, ડૅડી.
કવિનું સુખ બહુ નાનું હોય છે.
દૂધવાળાના પૈસા, શાકનો હિસાબ,
ભલે ભૂખ લાગે, ટકે એક સન્માન, નમાવું ન મસ્તક, વિના એક ભગવાન;
મારું લે'રિયું ઝૂલે રે ઝરૂખડે, નણદલ માગે લે'રિયું રે બાઈ! મારા વીરાએ મેળેથી લાવ્યું, જેના રંગે મનડું છવાઈ.
૨૨૬૬. ફોનમાં મા રોજ પૂછે, ‘આજ શું ખાધું, કહે?’
૨૩૪૬. રસોડાની હવામાં પણ હજી બાની જ ખુશ્બૂ છે,
૨૩૮૬. નથી બા, છતાં ઓસરી બા સમી છે,
૨૪૦૬. ઘરે બા હતી, ત્યાં સુધી ઘર હતું,
૨૪૨૬. ચૂલો ઠરે, તોયે બળે બાનું હૃદય આખી ઉમર,
૨૪૪૬. બા હજી ઓરડે ઝૂલતી હીંચકે,
મારે ગામ હજી પણ બસ-સ્ટૅન્ડ પર
બારસાખે બા રહી છે કાગળોની રાહમાં, ને પિતા ઊભા ખળામાં વાદળોની રાહમાં.
સૌ સવારે નીકળે ને ડૉલરોની દોટ છે, ને બપોરે ભૂખ ભૂલી નંબરોની દોટ છે.
ગોળ ગોળ ઘૂમે રે મારું વૉશિંગ મશીન ગોળ, સાડી, જીન્સ ને ગંજી-મોજાં — સૌનો એક જ ઝોળ!
દાદીમા કહેતાં: ‘મારા જન્મ વખતે
ગમે ત્યાં હું વસું, મારી નસોમાં વતન બોલે છે, ભલે હોઠે ચડે ‘હૅલો’, હૃદયમાં સ્વજન બોલે છે.