આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૨૮ / ૧૦૬
એક પળમાં સ્વર્ગ સરજે, ને પળ પછી નર્ક છે, દુશ્મનો કાલે હતા જે, મિત્ર આજે, ફર્ક છે?
પડ્યો તો શું થયું, ભેરુ? ધૂળ ખંખેરી ઊભો થા, આભ ભલે ગાજે-વરસે, તું ભીંજાઈને મોટો થા.
વરસાદે ઉંબરે આવી પૂછ્યું: ‘બહાર આવીશ, ગોરી?’ માએ કીધું: ‘ના, ના, દીકરી, ભીંજાશે ચૂંદડી કોરી.’
ચાર રસ્તે એક ચાની કીટલી છે.
બાપુજીનો જૂનો શબ્દકોશ
નદી સુકાય કે જંગલ કપાય, અમને શું? ભાઈ, અમને શું? બારી બંધ ને એસી ચાલુ, ટીવીમાં ચાલે સિરિયલ શું!
ઢાંકતી મુખ, ઓઢતી એ ઓઢણી શરમાઈને, ને છુપાવે આંખમાં એ લાગણી શરમાઈને.
સવારે છ વાગ્યે ચોકમાં
ઘર નવું લીધું અમે, ને તોરણો બાંધ્યાં ઘણાં, સાથિયા, દીવા, ભજન ને મા તણાં ઓવારણાં;
તું દીવો ને હું વાટ, સાજન, બળીએ એક જ સાથ, કોણ તેજ ને કોણ ધુમાડો, કોણ પૂછે એ વાત?
બોલ તોળીને બોલ રે, ભાઈ, બોલ તોળીને બોલ, છૂટ્યું તીર ને બોલ્યું વેણ, ના પાછાં વળે અમોલ.
રાતે સપનામાં એક કવિતા આવી —
આયખું આખું અમે તો યાદ પર જીવી ગયાં, ને અધૂરા એક મીઠા સાદ પર જીવી ગયાં.
ઝેર પીને પણ અમે તો ગીત મીઠાં ગાઈએ, આપણે પ્યાસા રહીને, અન્યને જળ પાઈએ;
કશું દર્દ એવું, કહાતું નથી, હૃદયમાં રહે, ને સહાતું નથી.
દરિયાકિનારે રેતીમાં
દીવડે ઝૂકી પતંગા, આગની દીવાનગી, વાંસળીના સૂર પાછળ રાગની દીવાનગી.
સાંજ ઢળે ને ઓસરીએ ધીમે ધીમે અંધારું ઊતરે, બાપુ બેઠા ખાટલે, એની આંખોમાં આખું ગામ ઊતરે.
સાત વાગ્યે ટ્રેન પકડી, દોડવું આ રોજનું, સાંજ પડતાં થાકથી તન તોડવું આ રોજનું.
ખીંટીએ ટાંગી બાપુની પાઘડી, હજી ઊભી છે અડીખમ, ઘરમાં સૌ નમીને ચાલે, જાણે બાપુ બેઠા હરદમ.
કોઈ કેડી ના હતી, ખુદ જાતમાં ચાલ્યા અમે, દ્વાર વાસ્યાં, રાત-ઝંઝાવાતમાં ચાલ્યા અમે.
મરે છે એકલો માણસ, પથારીની ખબર કોને? હતી ગઈ કાલની અર્થી, સવારીની ખબર કોને?
ભલે જે કરો તે, રજા છે તમારી, મળે જે મને, તે સજા છે તમારી.
લગનના ઉમંગે ફસાયો બિચારો, પછી સાસરે જઈ દબાયો બિચારો.
દફતર લઈને દીકરો ચાલ્યો પહેલે દા’ડે નિશાળ, માની આંગળી છોડતાં એની આંખે ઊગ્યું વ્હાલ.
ધુમ્મસની ચાદર ઓઢીને ગામ સૂતું છે મીઠી નીંદર, પાદર, પીપળ, મંદિર, કૂવો — સૌ સપનાંમાં ગરક અંદર.
પંદર વરસ પછી ગામ ગયો.
હાથથી લખતાં નથી, એ તો હૃદયથી નીતરે, જેમ પરવાળું સમંદરના તળે જઈ પાંગરે;
શિખરથી સમંદર, નદીની સફર, મહોરે, ઝરે — આ કળીની સફર.
આ વરસે દિવાળીના દીવા
આભ ગાજે, મેઘ વરસે, વીજળીની આરતી, ને પવન ગાતો ઉતારે વાંસળીની આરતી.
તને યાદ કરતાં પલાળે ઝરમર, ઝરૂખે રહી તું નિહાળે ઝરમર.
આભ આખું ઊડવું છે, માપવું ગમતું નથી, પાંખ પંખીની કદી પણ કાપવું ગમતું નથી.
આંસુએ પૂછ્યું નદીને: ‘આમ દોડે કેમ છે? સાગરે ખારાશ છે, તોયે જવાનો નેમ છે?’
જે હૃદયમાંથી ઝરે, એ ભાવની સાચી ગઝલ, જે રડાવે, જે રુઝાવે ઘાવની સાચી ગઝલ.
ભલે પ્રેમ ના દે, દિલાસો મને આપ, જવું છે? ભલે, પણ ખુલાસો મને આપ.
બા, અહીં સુરતમાં
પાવાગઢથી ઊતરી માડી, આવી ચાચર ચોક, ઢોલ ઢબૂક્યા, તાળી પડી, ઝૂમી ઊઠ્યું લોક.
ના દિશા જડતી, ન તારો આભમાં દેખાય છે, ને ચરણ થંભી ગયાં, ને પથ બધે ભૂંસાય છે;
આયખું તો ઝાકળનું ટીપું, સૂરજ ઊગે ઊડી જાય, એટલી વારમાં ફૂલને ભીંજવે, એ જ એની કમાઈ.
દીકરાએ બોલાવ્યાં — ‘પપ્પા-મમ્મી, હવે તો આવો,
મારી દીકરીએ ચિત્ર દોર્યું —
આંખ ને દિલનો ઝઘડો રે, સખી, આંખ ને દિલનો ઝઘડો, કોણે પહેલો સાયબો દીઠો? ઝઘડો ભારે તગડો!
સૂર્ય ડૂબ્યો, લોક ચાલ્યા, હાટને સંકેલવું, જે જમાવ્યો રાતદિન, એ ઠાઠને સંકેલવું.
૨૪૬૬. ભીંત પર ટાંગેલ ફોટામાં હસે છે બાપુજી,
૨૫૪૬. હતું એક ફળિયું, હતો એક વડલો,
૨૫૮૬. હતું ગામ, ને ગામમાં એક ઘર,
૨૬૧૬. ઉદાસી ઓરડે બેઠી, ઉદાસી ઓસરીએ પણ,
૨૬૩૬. આંખમાં આભ છે, હાથમાં ધૂળ છે,
૨૬૫૧. આ ઝાડ ઊભું તાપમાં, છાંયો ધરે સૌને સદા,