છૂટા શેર ૨૪૬૬–૨૫૪૫

૨૪૬૬.
ભીંત પર ટાંગેલ ફોટામાં હસે છે બાપુજી,
ને તળે દીવો બળે છે, એ જ એનું તેજ છે.

૨૪૬૭.
બા ગયાં તે સાંજથી કરમાઈ ગ્યો છે છોડ પણ,
કોણ જાણે કોણ કોને જીવ દેતું’તું ખરે?

૨૪૬૮.
રોજ ઘડિયાળે ટકોરા સાંભળીને થાય છે,
કોઈ મારા બારણે આવી ગયું ધીમે પગે.

૨૪૬૯.
આયનો ફોડ્યો, થયા સો કાચના ટુકડા, અને
એ બધામાંથી મને મારું જ મુખ જોતું હતું.

૨૪૭૦.
પાંદડું ખરતાં કહી ગ્યું ડાળને હળવેકથી:
‘હું ખરું છું, તું ટકી રે’જે, ફરી પાછો મળીશ.’

૨૪૭૧.
આ નગરમાં કોણ કોને પૂછતું કે ‘કેમ છો?’
લિફ્ટમાં ઊભા રહીને સૌ જુએ છે આંકડા.

૨૪૭૨.
ગામનો કૂવો સુકાયો છે, વરસ વીત્યાં, છતાં
પાણિયારે બા હજી બેડું ભરીને રાખતી.

૨૪૭૩.
દીકરી ગઈ સાસરે, ઝૂલો હજીયે ઝૂલતો,
એ પવન છે કે હજી એની હથેળી ત્યાં રહી?

૨૪૭૪.
શબ્દ મારા કાગળે આવી અટકતા ક્યારના,
ઉંબરે ઊભી નવોઢા જેમ, ના અંદર જતા.

૨૪૭૫.
તું ગયો ત્યારે જ સમજાયું, ખરું ઘર કોણ છે,
ભીંત, છત ને બારણાં તો આજ પણ ઊભાં જ છે.

૨૪૭૬.
ઝાડ કાપ્યું, થડ મહીં જોયાં વલય વરસો તણાં,
એટલાં વરસો સુધી એ ચૂપ ઊભું’તું, અરે!

૨૪૭૭.
ચાડિયો ઊભો રહે છે ખેતરે, ને ખેડુ ઘર,
કાગડા પણ જાણતા કે કોણ સાચો ચોકિયાત.

૨૪૭૮.
ચાંદને પૂછો જરા કે કેમ એ ઊંઘે નહીં?
એ ય મારી જેમ કો’ની યાદમાં જાગ્યા કરે.

૨૪૭૯.
મોરને કેકા મળી, ને વાદળોને વીજળી,
ચાતકે માગ્યું ફકત ટીપું, ન પામ્યું એ ય પણ.

૨૪૮૦.
ઝાડ પોતે તાપમાં ઊભું રહી છાંયો દિયે,
માણસો એ છાંયમાં બેસે, કુહાડી ધારતા.

૨૪૮૧.
આંખ ઝાંખી, હાથ ધ્રૂજે, બાપુ તોયે ચાલતા,
‘થાકતો રસ્તો નથી, તો કેમ થાકું?’ એ કહે.

૨૪૮૨.
દીકરાનો ફોન આવે, બા તરત ઊભી થતી,
ઓસરીમાં એ જ પાછો દીકરો આવ્યો હશે.

૨૪૮૩.
લાખ લોકો છે નગરમાં, કોઈ ઓળખતું નથી,
ગામમાં તો કૂતરું પણ નામથી બોલાવતું.

૨૪૮૪.
આંસુ આંખે, હોઠ પર હળવું હસીને, મા કહે:
‘ડુંગળીની ઝાળ છે, બીજું નથી કૈં, દીકરા.’

૨૪૮૫.
વાંસળી ખાલી હતી, તેથી જ ગાઈ શકી હશે,
ભીતરે ભરપૂર મનને ગીત ક્યાં સૂઝે કદી?

૨૪૮૬.
ઓરડે ખૂણો હતો જ્યાં બાપુની ખુરશી પડી,
એ જ ખૂણો સાવ સૂનો, તોય સૌથી ભારઝલ.

૨૪૮૭.
પૂર ઓસરતાં જ ગામે ભીંત પર જોયું નિશાન,
નીરનો ને આંસુનો પણ એ જ ત્યાં ઇતિહાસ છે.

૨૪૮૮.
રાતરાણી રાતભર મ્હેકી, પ્રભાતે ચૂપ થઈ,
ના કશું બોલી, ન માગી કોઈની પાસે ય દાદ.

૨૪૮૯.
એક સિક્કો મંદિરે ને એક સિક્કો ઝૂંપડે,
ઈશ બોલ્યો: ‘ઝૂંપડીવાળો જ મારો થઈ ગયો.’

૨૪૯૦.
જે ગલીમાં રોજ રમતાં, ત્યાં હવે પાર્કિંગ છે,
બાળપણને પણ મળે ત્યાં એક ટોકન, દોસ્ત, કાશ!

૨૪૯૧.
લોકશાહીનો મહોત્સવ પાંચ વરસે આવતો,
આંગળીમાં ડાઘ દઈ, પાંચે વરસ અંધાર છે.

૨૪૯૨.
હું ગઝલ લખતો અહીં, ને બા દળે છે રાતભર,
બેઉમાંથી એક સરખો લોટ ઝીણો નીકળે.

૨૪૯૩.
સાંજના પંખી વળે છે નીડમાં, ને હું અહીં
ટ્રાફિકે ઊભો ગણું છું લાલ-લીલા દીવડા.

૨૪૯૪.
ચાંદની ઢોળાઈ આખા ગામ પર, પણ ઝૂંપડે
બાળ ભૂખ્યું ચાંદને રોટી સમું તાક્યા કરે.

૨૪૯૫.
મૌન રાખું તો બધા બોલે: ‘ઘમંડી કેટલો!’
બોલવા જાઉં, કહે: ‘વાચાળ કેવો!’ શું કરું?

૨૪૯૬.
કોડિયું નાનું છતાં અંધારને પડકારતું,
કદ નથી, હિંમત જ માણસનું ખરું છે માપ, દોસ્ત.

૨૪૯૭.
મેઘ આવ્યો ઝૂમતો, ને ગામ આખું નાચિયું,
ખેડુએ જોયું, પ્રથમ તો આંખમાં ઊગી ફસલ.

૨૪૯૮.
દેશ ને પરદેશ ફરતો, હોટલોમાં ઊંઘિયો,
ઊંઘ જે ખોળે હતી માના, ફરી ના એ મળી.

૨૪૯૯.
લિફ્ટમાં ચડતા જિમે, ત્યાં ટ્રેડમિલ પર દોડતા,
દોડવાના દામ દઈ, દાદર ચડે ના કોઈ પણ.

૨૫૦૦.
પત્ર તારા બાળવા બેઠો હતો હું રાતના,
આગને પણ પ્રેમ થ્યો, એ અક્ષરો વાંચ્યા પછી.

૨૫૦૧.
વૃક્ષ રોપ્યું ત્યાં છબીઓ લઈ, પછી ભૂલી ગયા,
છોડ સૂકો, પણ ઉછેરી ફાઇલોમાં સાચવી.

૨૫૦૨.
દાંત પડ્યા, વાળ ધોળા, આંખ ઝાંખી, કાન બંધ,
તોય મનનો મોર નાચે, જો મળે પૌત્રી જરા.

૨૫૦૩.
આ નગરમાં માર્ગ મોટા, પણ હૃદય નાનાં બધાં,
ગામની કેડી ભલે ઝીણી, હૃદય મોટાં હતાં.

૨૫૦૪.
એક નાનો શબ્દ ‘માફી’ બોલવાથી શું ઘટે?
ને અહંની ભીંતથી ઘર બેઉ ભાગે ફાટતું.

૨૫૦૫.
આ ‘પરાગે’ ફૂલને પૂછ્યા સવાલો અંતના,
ફૂલ હસ્યું: ‘મ્હેક થઈ હું ગીતમાં તારા વસીશ.’

૨૫૦૬.
પાસપોર્ટે થઈ વિઝાની છાપ, ને છૂટ્યું વતન,
એક સિક્કે જિંદગી બે ભાગમાં ચીરાઈ ગઈ.

૨૫૦૭.
કાનજી મથુરા ગયા ને રાજવી પણ થઈ ગયા,
વાંસળી રાધા કને, ને સૂર જમનાને તટે.

૨૫૦૮.
દેવળે, દરગાહ, દેરે શોધતો ફરતો ખુદા,
આંખ મીંચી ત્યાં જ દીઠો, ભીતરે બેઠો હતો.

૨૫૦૯.
ફોનમાં રોજે સવારે જ્ઞાનના ઢગલા પડે,
કોણ વાંચે? છે સમય ક્યાં? બસ હસી આગળ ધકેલ!

૨૫૧૦.
આયનામાં આજ જોતાં બાપુ જેવો હું હતો,
વાળ ધોળા, ભ્રમર ભારે, એ જ મીઠું સ્મિત હતું.

૨૫૧૧.
રાત લાંબી, તેલ થોડું, ને પવનનું જોર છે,
તોય દીવો ટમટમે છે, એ જ મારું જોમ છે.

૨૫૧૨.
દેશ આખાને જમાડે, ખેડુ ખુદ ભૂખ્યો રહે,
આપણી થાળી ભરેલી, ચૂલ એનો ઠાર છે.

૨૫૧૩.
આજ પણ તારી ગલીમાં પગ અટકતા હોય છે,
આયખું વીત્યું, ચરણ પણ ટેવ ભૂલ્યાં ક્યાં હજી?

૨૫૧૪.
લગ્નમાં ભોજન ઘણાં ને ભીડ પણ ભારે હતી,
વર-વધૂને કોણ જોતું? સૌ ગયા ખાવા ભણી.

૨૫૧૫.
રેતની ઘડિયાળમાં સરતી રહી પળ પળ બધી,
ઊલટાવી તોય ગઈ પળ ના કદી પાછી મળી.

૨૫૧૬.
ફૂલ તોડી હાર બાંધ્યો, દેવચરણે મૂકિયો,
આ ‘પરાગે’ ત્યાં નિહાળી ડાળ સૂની ને રડી.

૨૫૧૭.
દીકરી હસતી હતી ત્યાં લગ હતું ઘર ઝળહળું,
એ વળાવી, ત્યારથી તો ભીંત પણ ઝાંખી પડી.

૨૫૧૮.
હાથ છૂટ્યો બાપુનો ને ભીડમાં ખોવાઈ ગ્યો,
આજ પણ હર ભીડમાં હું શોધતો એ હાથને.

૨૫૧૯.
યોગ દિન પર સૌ બિછાવે સાદડી, ફોટા પડે,
બાદ, આખું વર્ષ સોફાસન જ, ભઈ, ચાલ્યા કરે.

૨૫૨૦.
ટ્રેન સરકી ગઈ, હથેળી દૂર લગ હલતી રહી,
આંખમાં વરસો સુધી એ ટ્રેન પાછી ના વળી.

૨૫૨૧.
એક કોરા કાગળે જ્યાં ટેરવું અડતાં જરા,
શબ્દનો વરસાદ આખી રાત ઝરમર વરસતો.

૨૫૨૨.
ફાઇલો મારી ફરી છે બાર ટેબલ, બાર માસ,
નોટનું પાનું ઉમેર્યું, ત્યાં સહી થઈ ગઈ તરત.

૨૫૨૩.
રોજ બા દીવો કરીને માગતી સૌનું ભલું,
નામ સૌનાં લે, ફકત ના લે કદી ખુદનું જ એ.

૨૫૨૪.
ધૂળની ઝોળી, ફકીરી, ને ગગન ભીતર વસે,
રાજવી આવી નમે ને પૂછતો: ‘શું ખોટ છે?’

૨૫૨૫.
આ ‘પરાગે’ જીવવાનો એક મારગ જાણિયો:
જેટલું આપો, વધે છે, મ્હેક એવી ચીજ છે.

૨૫૨૬.
હોટલે વાસણ ઘસે છે દસ વરસનો છોકરો,
દફતરે એના ચડી છે ધૂળ, ખૂણે ક્યાંક એ.

૨૫૨૭.
મિત્ર મળતાં એક ચા ને સાંજ આખી ઓગળી,
કપ ભલે ખાલી થયો, પણ વાત ખૂટી ના કદી.

૨૫૨૮.
મેઘ આવ્યો, ને ધરા મ્હેકી રહી ચારે તરફ,
અત્તરો મોંઘાં બધાં આ ગંધ સામે હારતાં.

૨૫૨૯.
ફ્રેમમાં ડિગ્રી સજાવી ભીંત પર ટાંગી ભલે,
નોકરી તો લાગવગના જોરથી આવી મળી.

૨૫૩૦.
રોજ દાદીમા કહેતાં વારતા રાજાતણી,
આજનાં બાળક સુએ છે ફોન જોતાં રાતભર.

૨૫૩૧.
ચોપડીમાં એક સૂકું ફૂલ મળ્યું તો મને,
નામ તો ભૂલી ગયો, પણ મ્હેક હજુયે ત્યાં જ છે.

૨૫૩૨.
સરહદે બંને તરફ માતા રડે છે સાથમાં,
તોપને ક્યાં ભાન છે કે કોણ કોનો દીકરો?

૨૫૩૩.
ચોક સાથે જે ઘસાયા, એ જ ગુરુ સૌથી ખરા,
પાટિયું કાળું ભલે, ઉજ્જવળ લખ્યું ભાવિ અમર.

૨૫૩૪.
રાત ઓશીકું પલળતું, ને સવારે સૂકતું,
કોઈ ક્યાં જાણે, હૃદયમાં કેટલાં ચોમાસ છે.

૨૫૩૫.
આ ‘પરાગે’ જિંદગીભર એક સાચો શેર, બસ,
શેષ કાગળ તો બધા, બસ નામ મોટું થઈ ગયું.

૨૫૩૬.
રાતભર બેઠી રહી મા ઓપરેશન-ખંડ પાસ,
હાથમાં માળા ફરે, ને હોઠ પર સંતાન-નામ.

૨૫૩૭.
ક્રીમ ગોરાં થાવનાં, ને પાતળાં થાવા દવા,
રૂપ વેચે છે બજારે, મન વિશે ના કોઈ વાત.

૨૫૩૮.
ખાટલે હું તારલા ગણતો હતો સૌ રાતમાં,
ફ્લૅટની છત પર હવે તો એક પંખો બસ ફરે.

૨૫૩૯.
દિવસભર બોલું વિદેશી ભાષમાં હું ઑફિસે,
ઠેસ વાગે, તો તરત ‘ઓ મા!’ જ મુખથી નીકળે.

૨૫૪૦.
ગામ છેડે એક પીપળ સો વરસનો સંત છે,
જાન, અર્થી, ઢોલ, ઝાલર, સૌ ગયાં એની તળે.

૨૫૪૧.
ફૂલ ખીલ્યું તો ‘પરાગ’ કહે: ‘ભલા, દઈ દે બધું,
રાખશો તો સૂકશે, ને આપશો તો મ્હેકશે.’

૨૫૪૨.
મિત્ર ચાલ્યો ગ્યો, છતાં નંબર ન કાઢું ફોનથી,
શું ખબર, ક્યારેક એ પાછો ‘હલો’ બોલે કદી.

૨૫૪૩.
ડુંગળી કાપ્યા વગર પણ આંખ ભીની થાય છે,
ભાવ એનો સાંભળી, ખિસ્સું ય રડતું જાય છે.

૨૫૪૪.
રાત લાંબી હોય તોયે, ઊગશે સૂરજ ફરી,
કૂકડાને પૂછજો, એ રોજ ગાતો આ જ વાત.

૨૫૪૫.
આ ‘પરાગે’ શબ્દનાં બી વેરિયાં કાગળ ઉપર,
કોઈના હૈયે કદી ઊગી જશે એ કૂંપળો.

– પરાગ રતનપરા