આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૪૨ / ૧૦૬
જિંદગીભર હું અહીં બસ કારના હપ્તા ભરું, સાંજ પડતાં શ્રીમતીના પ્યારના હપ્તા ભરું.
ગુરુવારે ગામના ચોકમાં હાટ ભરાય છે.
પ્રીત તો બે રંગે ખીલે રે, સૈયર, પ્રીત તો બે રંગે ખીલે, સામે હોય તો સૂરજ ઊગે, દૂર હોય તો દીવો ઝીલે.
અડધો ચાંદો આભમાં ને અડધો મારી પાસ, અડધી રાત જ જાગી, વહાલા, અડધી તારી આસ.
ટ્રેનમાંથી ખેતરો ને ગામ સૌ દોડી ગયાં, કેટલાં સ્ટેશન, ઝરણ ને ઝાડ પણ છોડી ગયાં;
ગામ છોડ્યું તો ઘરે પણ ઝાંખરાં ઊગી ગયાં, ને નગરની ફૂટપાથે ઝૂંપડાં ઊગી ગયાં.
હસે છે બધા, પણ ડરે છે અસલમાં, ખુમારી બતાવે, મરે છે અસલમાં.
સૈયર, સવાર તો કામમાં વીતે, સાંજ પડે ને સાલે, દીવો કરું ત્યાં એની યાદ્યું ઝાંઝર પહેરી હાલે.
ગામ મારું ગોંદરે ઊભું, વાટ જુએ રે મારી, વડલે બેઠો વાયરો પૂછે: ‘ક્યારે આવીશ ધારી?’
મેં તો માટી ખૂંદીને ઘર કર્યાં, મેં તો નળિયે બાંધ્યા મોર;
ચાલ સાજન, હાલ ને આ રાતના સંગાથમાં, ચાંદ પણ થોભી ગયો છે વાતના સંગાથમાં.
વહેતી જાય, વહેતી જાય, નદી રે વહેતી જાય, કાંઠે બેઠાં ગામને એ તો કાનમાં કંઈક કહેતી જાય.
ભ્રષ્ટતા સામે લડે છે, રોજ ભાષણ થાય છે, ને પ્રજા ભૂખી રહી, તાળી બજાવી જાય છે;
બધાને આપજે ફૂલો, મને બસ રાખ ઝોળીમાં, ભલે ખાલી રહું, પણ દે જગતને લાખ ઝોળીમાં.
ફિલ્ટરે ગોરા કરેલા ગાલને લાઇક મળે, હોટલે ખાધેલ મોંઘી દાલને લાઇક મળે.
સ્મરણની ગલીમાં હજી એક ઘર છે, ઝરૂખે ઢળેલી અધૂરી નજર છે;
ગગન કોરું, ધરા કોરી, અરે આ ગરમ ચોમાસું, નયનમાં વાદળો દેખ્યાં, હતું બસ ભરમ ચોમાસું.
અરીસો પૂછે: વાળ તારા ક્યારે ધોળા થયા? ને કોઈ ના જાણે, રે ભાઈ, દિવસ ક્યાં ગયા?
આજે તો નક્કી કર્યું — કવિતા લખવી જ.
મારા ગયા પછી સૌથી પહેલાં
જે કદી જીવ્યો નહીં, એ સાવ ઘૂંટ્યું અક્ષરે, ને હૃદયમાં જે હતું, ના સ્હેજ આવ્યું અક્ષરે.
હજી યાદ છે એ નયનનો ઉજાસ, હતો ઓસરીમાં ભજનનો ઉજાસ.
જ્યાં ન વાડો હોય એવું ગામ હોતું ક્યાંક તો, જ્યાં કદી ભૂખ્યું ન બાળક રાત રોતું ક્યાંક તો.
ધરાની ધૂળમાંથી હું જરા ભીનાશ લાવ્યો છું, નગરના બંધ ઘરમાં હું નવું આકાશ લાવ્યો છું.
હું તો કાચની પેટીમાં પૂરી માછલી રે, મારો દરિયો રહ્યો ક્યાંય આઘે આઘે…
તું નથી ત્યારે હજી ચા
આ કોરો કાગળ એક દિવસ
મંદિરે શોધ્યો ઘણો, ને ઈશ જોયો ઓટલે, એક ભૂખ્યો બાળ ત્યાં રાતે ય રોયો ઓટલે.
ઈશ્વર ક્યાં મળે, ભાઈ, ઈશ્વર ક્યાં મળે? ભૂખ્યાને રોટલો દઈએ, ત્યાં જ ઈશ્વર મળે.
આંગળી તારી અડી, ત્યાં કૈંક જાગ્યું સ્પર્શમાં, ફૂલ જેવું કોમળું, પણ સાવ વાગ્યું સ્પર્શમાં.
ઘરે પાછો ફરું ત્યાં રાહ જોતો અકળ ખાલીપો, નયનની કોર પર બેઠો સદાનો સજળ ખાલીપો.
યાદો ફિલ્મની જૂની રીલ જેવી છે —
ઝૂંપડીની છોકરી બનતી જ રાણી ચિત્રમાં, રોટલી દોરી, પછી કરતી ઉજાણી ચિત્રમાં.
લખી રાખ્યું હથેળીમાં તમારું નામ શાહીથી, ન ભૂંસાયું કદી, કીધું અનોખું કામ શાહીથી.
ચોથા માળની બારીમાંથી એ બાળકો
પાનખરમાં કૂંપળો ક્યાં એકલા વનને જડે? એ જ રીતે સાથ ક્યાંથી ઝૂરતા મનને જડે?
ભલે ટાણું, કટાણું હો, અતિથિ આવે અમારે ત્યાં, સવારે મોર, સાંજે કોયલો ગાવે અમારે ત્યાં.
કોઈ આવીને કહે છે કૈંક છાનું કાનમાં, રાતના ગુંજે હજી પણ ગીત બાનું કાનમાં.
ભલે આ દેહ છૂટે, પણ મરીને હું તને મળવા, બનીને મેઘ, આભેથી ઝરીને હું તને મળવા.
ભોળા શંભુ, ભસ્મ લગાવી બેઠા કૈલાસે રે, જે માગે એને આપી દો, રહો પોતે અભાવે રે.
દીકરી ગઈ સાસરે, ને ઓરડો રહ્યો સૂનો રે, અરીસો પૂછે, ‘ક્યાં ગઈ પેલી મારી ચાંદની?’ રે.
પંચતારક હોટલના એરકન્ડિશન્ડ હૉલમાં
હજી પણ રોજ ચડતું આ જગતમાં સત્ય શૂળીએ, અને સૌ ભીડમાં જોતા રહે છે નૃત્ય શૂળીએ.
એને ઊડવાનો શાપ છે — પાંખ વગર.
મેં તો બારણાં વાસ્યાં, ભીડી સાંકળ, તોય રે, ચકલી ચાંચમાં ચોમાસું લઈ આવી કોય રે.
ફૂલ સીંચે, ભૂખ વેઠે, રંક માળી બાગમાં, ફૂલ ચૂંટી શેઠ ચાલ્યા, રોઈ ડાળી બાગમાં.
ખડો પાર્થ ત્યાં તો કમાને દ્વિધામાં, નમે બાણ પોતે, નિશાને દ્વિધામાં.
મારો પહેલો પ્રેમ એક આંબલી હતી —
શિયાળાની રાતે ફૂટપાથ પર સૂતેલા
નામ, કુળ, ના કોઈ પદવી, એક ઝોળી ઓળખાણ, ગામમાં ગાતી ફરે જે, એ જ ટોળી ઓળખાણ.