આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૩૪ / ૧૦૬
પથ્થરોને ચીરતી, ગાતી, વહે છે નર્મદા, ખેતરે, ગામે, તરસમાં, છે અમારી સંપદા;
નળમાં હવે પાણી ય થોડું આવશે, ધીરજ ધરો, કાગળ ભરો, ખિસ્સાં ભરો, તો ખૂલશે, ધીરજ ધરો.
બે સ્ટેશનની વચ્ચે મળ્યા, ને વહેંચ્યા સીંગ-ચણા, ઊતરી ગ્યો એ ઓચિંતો, ને ભૂલ્યો નામ-ઠેકાણાં.
આંગણે દીવા હજારો, સાવ કાળું ભીતરે, દ્વાર ખોલ્યાં વિશ્વનાં, ને બંધ તાળું ભીતરે.
ઘડપણ એટલે ચશ્માં પહેરીને
ગામમાં સૌ ઓળખે છે, આજ માના નામથી, ને હૃદયમાં હું વસું છું કોઈ છાના નામથી.
નાનપણથી મને શીખવ્યું: ‘હા’ કહેતાં.
સંચાલકે વિનંતી કરી: ‘સમય ઓછો છે,
મકાનો, મહેલો, ઉધારી નગરમાં, તળે ફૂટપાથે ભિખારી નગરમાં.
ગોકુળની હું ગાય, મને શહેરમાં લાવી છોડી, ઘાસને બદલે કોથળી ચાવું, કોણ મારી ખોડી?
ના નસીબે, ના ગ્રહોમાં, તીર તારા હાથમાં, પી શકે તો પી, તરસ્યા, નીર તારા હાથમાં.
ઘર ગયું, ખેત ગ્યું, ગામડું પૂરમાં, કોઈની ખાટલી, ઝૂંપડું પૂરમાં.
નાની હતી ત્યારે એણે
આંખો ઝરે મા-બાપની, એ ઉંબરે મોતી થયાં, ટીપાં પડે પરસેવનાં, એ ખેતરે મોતી થયાં.
મોરલો બોલ્યો ડુંગરડે, ને ઢેલડી બોલી વાડે, ઝરમર ઝરમર મેહુલો વરસે, કોણ કોને સંભારે?
મન કહે: ‘ચાલ, આજે
કેટલાં બાળક, પતંગા, ફૂલ રમતાં બાગમાં, ને બધાં ઘરડાં ય થઈ ગ્યાં બાળ, હસતાં બાગમાં.
રેશમી ભગવાં પહેરી, હાથમાં માળા ધરી, ને ધરમની હાટડીમાં, લાખ પેટી સંઘરી;
હતી બંધ બારી, ઉઘાડી અચાનક, હતી ઊંઘતી, તેં જગાડી અચાનક.
ત્રીસ વર્ષ ગામની નિશાળમાં ભણાવ્યું.
ઉત્તરાયણ આખો દિવસ ધાબાં ગાજ્યાં,
આખું ગગન તાકું છતાં, એ વાદળે આવ્યો નહીં, ને દીકરો પરદેશથી, એ કાગળે આવ્યો નહીં.
ઘર નથી, બસ ફૂટપાથો, ઠામ-સરનામું નથી, ચોપડે સરકારના પણ, નામ-સરનામું નથી.
મૂછે વળ દઈ ગામમાં ફરતો, સાવજ જેવો શૂરો, ઘરમાં ઘરવાળી બોલે, ત્યાં બકરી જેવો પૂરો!
ઓસરીમાં પૌત્ર
હતી જે કહાની, અધૂરી રહી, ઉગી જે જવાની, અધૂરી રહી.
ટેબલ સાફ કર્યું, નવી ડાયરી,
સાયબો લાવ્યો ગજરો, ને મેં અંબોડે ગૂંથ્યો, મોગરાની મહેકે મારો ઓરડો આખો ઝૂમ્યો.
અલારમ જ્યાં બજે છે, ત્યાં બધુંયે નગર દોડે છે, નથી ફુરસદ કશાની, પણ ઉપરથી ખબર દોડે છે.
વગડાની કેડીએ મને સાદ દઈ બોલાવી, કાંટાળી બોરડીએ મારી ઓઢણી ખેંચી લાવી.
ના જોઈએ મોટો મહલ, બસ આંગણું થોડું ઘણું, આવે હવા, ચકલી ઘરે, ને બારણું થોડું ઘણું.
નિવૃત્ત થયો ત્યારે સૌએ કહ્યું:
ત્રીસ વર્ષ પછી એક લગ્નના માંડવે
બધું સોનું, બધી ચાંદી, બધું છોડી જવાનું છે, હતા સંબંધ જે તાણે, બધા તોડી જવાનું છે.
કૂકડે કૂક ને ઝાકળ ઝબકી, ઊઘડી પૂરવ બારી, પરોઢિયે તો ગામ આખાની જાગી ગઈ ઘરબારી.
હેડકી આવી ને મેં જાણ્યું, સાજન, તમે સંભાર્યાં, પાણી પીધું તોય ના અટકી, તમે કેટલું ધાર્યાં!
ગઈ રાતે સપનામાં
પિયરથી ઓચિંતું તેડું, ભાઈ લેવા આવ્યો, મારે ઘેરથી માડીની મીઠી ગંધ ઘરે લાવ્યો.
પ્રભુ, મને એટલું દેજે, નાનું ઘર ને મોટું મન, ભૂખ્યો કોઈ બારણે આવે, તો ખૂટે નહીં અન્ન.
ઓળખાણો, પ્રેમ, ઝઘડો, સૌ જમાવ્યો ચેટમાં, ને પછી ત્યાં ‘બ્લૉક’ કીધો, ને ભુલાવ્યો ચેટમાં.
દિવસભર હસું છું બધાંની જ વાતે, ન જાણે કશું કોઈ, શું થાય રાતે;
તૂટેલ ભીંતે પીપળો ઊગે, બધું સંભવ અહીં, ટીપાં પડે સો સાલ, પથ્થર કોતરે, સંભવ અહીં;
ચાર રસ્તે ગાંધીજીની પ્રતિમા છે.
બરફ પડે છે બારીએ, ને મનમાં માનો તાપ, પરદેશે સંગાથે બેઠાં, હું ને મારો આપ.
આ કલમથી દાદાએ
મનવા, શાને ભટકે મેળે, આ મેળો બે દા’ડાનો, રંગ-રંગીલો દીસે ભલે, અંતે ખેલ ધુમાડાનો.
મોરપીંછ ને વાંસળી લઈ, કાનો સેલ્ફી લે, ગોપીઓ સૌ ‘લાઇક’ કરે, ને રાધા રિસાઈ જે!
ગામ આખું ગણગણે છે આપણી બે વાતને, કોણ ઝૂક્યું, કોણ રૂઠ્યું, કોણ ભૂલ્યું જાતને;
જે સમજવા દોડતો’તો, એ હવે સમજાય છે, ઠેસ જે વાગી હતી, એ ઠેસ પણ પરખાય છે;
ગરબે ઘૂમે ગામ, માડી, તારા ગરબે ઘૂમે ગામ, દીવડે દીવડે ઝગમગ થાતું, તારું પાવન નામ.