આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૩૨ / ૧૦૬
મને ઝંખતો, એ સવારે વરસ્યો, બધે ખેતરે ને દુવારે વરસ્યો.
ઓસરી પર પાથરીને આભ ઢોળે ચાંદની, ને તળાવે ડૂબકી લઈ રૂપ ઘોળે ચાંદની.
કોનો કાઢું વાંક, રે સખી, કોનો કાઢું વાંક? એક ગલીથી બે મારગ ફંટાયા, જેવો નદીનો ફાંક.
દાદા રોજ સાંજે સુંદરકાંડ વાંચતા —
પરોઢિયે પંખી બોલે, ને તારું નામ લઈ જાગું, અંધારું ઓગળતું જાય, ને હું અજવાળું માગું.
હજી છે અમારી કહાની અધૂરી, તમારી નજરમાં નિશાની અધૂરી.
ગયો ખારવો, તે કિનારે ન આવ્યો, હવા સાદ દઈ દઈ પુકારે, ન આવ્યો.
ડાળ પર, પાંદડે ઝૂલવું મોજમાં, જે ગયું તે બધું ભૂલવું મોજમાં.
આંગણું વાળ્યું સવારે, પાંદડાં ભેગાં કરી, ને પવન પાછો ભરી લાવ્યો નવાં પર્ણો ફરી;
લગ્નની આગલી રાતે મેં તારા પત્રો
વીરા મારા, સીમાડે તારી ખાંભી ઊભી રે…જી, રાખડી બાંધું કોને? ભાઈની છાતી ડૂબી રે…જી.
ફૂલ ગયું વગડે ફોરમ શોધવા, ફોરમ ગઈ ફૂલ ગોતવા, બેઉ ભટક્યાં સાત સમંદર, મળ્યાં ઘરને ઓટલે સૂતાં.
અહીં ખોદતાં ખોદતાં હાડ જડ્યાં, શિલા થઈ ગયાં જે, બધાં ઝાડ જડ્યાં.
મનડું માને નહીં, રે માડી, મનડું માને નહીં, ઝાલું તોય છટકી જાતું, જેમ પારો હથેળી મહીં.
તેં મને કશું શીખવ્યું નથી —
જે હતું આખું જગત, એ ઘર જ નાનું લાગતું, ને પિતાનું મૌન આજે સાવ છાનું લાગતું.
મંચ પરથી સંત બોલ્યા: ‘ફી ભરીને ખુશ રહો, મોહ-માયા છોડવા સૌ ધન ધરીને ખુશ રહો.’
હાલો સૈયર, ગઢની ભીંતે જઈએ સાંજને ટાણે, ભીંત ગણે છે કેટલી સદીઓ, આપણે ગણીએ છાણે.
આપ હસ્યાં તો જરા, ને ગામ ઘેલું થઈ ગયું, સાંજનું ટાણું ય આજે તો વહેલું થઈ ગયું;
આપણો સંબંધ છે, એને કશું ના નામ દે, નામ દેશે તો જગત પણ એક એનો દામ દે;
સરહદ પર એમને રોકવામાં આવ્યા.
આ મરણ શું? આ ઘરેથી ત્યાં જ જાવું છે ખરું? ને જનમ શું? રોજ પાછું ઘેર આવું છે ખરું?
ઘરે કોઈ ના, ઝાડ ઝૂલે હજી, કમાડો હવાથી જ ખૂલે હજી.
ધખે છે ધૂપ, ને ખેડૂ ખડો આ ગગન ઓઢીને, નથી વરસાદ, ને છાંયો, ખમે છે પવન ઓઢીને.
રેતમાં દોડ્યા કરું છું, સાવ પ્યાસો ઝાંઝવે, ને હરણ જેવો મળે છે રોજ ઝાંસો ઝાંઝવે.
મેં એને તારાની વાત કરી’તી એક અષાઢી રાતે, ત્યારથી એ મને આભ ગણે છે, ઊંચે જુએ છે માથે.
પરોઢે ઉઘડતી ઉષા તું હતો, હતી સાંજ, એની ઘટા તું હતો.
હવે ચૂંટણી છે, ઉજાણી મફતમાં, સપન વેચતા, ને કહાણી મફતમાં.
વીરા, તું તો હીરા પારખે, તારી આંખે કાચનો ઝીણો દીવો, પણ ઘેર બેઠેલી માની આંખનું તેજ કદી તેં પરખ્યું હતું, ભઈલો?
ફૂલ ખીલ્યું, ને સવારે રોજ ન્હાયું ઝાકળે, ઘાસનાં તરણાં ઉપર તો ગીત ગાયું ઝાકળે.
એ લગભગ રોજ
ભાષણોનો ધોધ ને સૌ હાર-માળા મંચ પર, ને પ્રમુખની બાજુમાં બેઠેલ સાળા મંચ પર.
ઝાંઝવાની લાલચે હું વાટને ભૂલી ગયો, દોડતાં દરિયા ભણી, એ ઘાટને ભૂલી ગયો.
ડ્રૉઇંગ રૂમમાં પ્લાસ્ટિકનાં ગુલાબ છે —
વચ્ચે મારગ છોડી જાય કોઈ, ને આંખે ઝળઝળિયાં ન ઊગે, તો સમજો કે પથ્થર બેઠો છે, ધબકારાની પૂગે.
અમારે ઘરે તું પહેલી પ્રિયે, ઘડી શત્રુ, પળમાં સહેલી પ્રિયે.
વાતે વાતે તને વાંકું પડે, ને હું તો સીધો સાદો, તું કહે ‘પૂરવ’, હું કહું ‘હા’, તોય તને પશ્ચિમનો વાંધો.
શ્રાવણ, તું અધવચ્ચે ઓસરી મા, હજી તો ખેતર તરસ્યાં, ને તરસી મારી આંખ, રે મા!
જમનાના જળને પૂછું, ને પૂછું કદંબની ડાળ, મારા માધવને દીઠો ક્યાંય? કોઈ તો આપો ભાળ.
દરિયાકાંઠે એક છોકરો
જરા જેટલું જે વણાયું, ઘણું’તું, ઘડી બે ઘડી જે જિવાયું, ઘણું’તું.
મારો દીકરો સરહદ પર છે.
ઈંટના ભઠ્ઠા પાસે એક છોકરી
અરધી રાતે ખાલી ઢોલિયે
નહીં અંધારું, નહીં તડકો —
તમે હંસ ને હું મોતી, રે સાજન, તમે હંસ ને હું મોતી, તમે ચાંચે લો તો ચમકું, નહિતર સાગરતળિયે સોતી.
મળે સૌ જગાએ મજાની સલાહ, જરા છીંક ખાધી, દવાની સલાહ.
ઘાવ દઈ દઈ પથ્થરે, મેં દેવ ઘડ્યો ટાંકણે, સ્થાપના થઈ, ધૂપ-દીવા, ઘંટ વાગ્યા આંગણે;
બીજ જમીનમાંથી
રાતભર જાગી રહી છું, ફોન જોરે વાગશે, ઊંઘમાં પણ કાન માંડું, ક્યાંક ભોરે વાગશે.