આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૩૫ / ૧૦૬
નદી દરિયે ભળે જેવી, ભળું, હે શ્યામ, તારામાં, નથી ‘હું’, ના કશું ‘તું’ પણ, હવે આરામ તારામાં.
ઝરમર ઝરે, ભીની ધરા, એ આંગણે તું સાંભરી, ઝાકળ સમું ટીપું ઢળે, ને પાંપણે તું સાંભરી.
હતો બાળ, ઝૂલ્યો સહારે ખભે, જુવાની, નવું ઘર, ઉધારે ખભે.
પાદરની પીપળીએ મને સાદ દઈ બોલાવ્યો, શહેર મૂકીને, ભાઈ, આજે ગામ ભણી હું આવ્યો.
કાલ સૂરજ ઊગશે કે, એ ખબર કોને અહીં? શ્વાસ જે લીધો, ફરી પાછો મળે, નક્કી નહીં;
મેં બાપુને રડતા કદી જોયા નથી, ભાઈ, આંસુ એનાં ક્યાં સંતાડ્યાં, કોઈ ન જાણે સાંઈ.
વિધાતા તો લખી ચાલી ઉદાસી-ભાગ છઠ્ઠીએ, ન ગીતો કે ન સરગમ, બસ ઘણો વૈરાગ છઠ્ઠીએ.
આગ જ્યાં પ્રગટે હવનની, મોહ-માયા ઓગળે, રાખ થઈ જાતી ચિતામાં, રૂપ-કાયા ઓગળે.
ઠોકર ઘણી, ખાધી ભલે, હું તો પડી ઊભો થયો, રાતો ઘણી, છાનો છુપો, ખૂણે રડી ઊભો થયો.
જાત ન પૂછો કોઈ મારી, હું માણસની જાત, એક જ માટી, એક જ લોહી, એક જ સૌની રાત.
૩૦૬૬. આયનાએ આજ પૂછ્યું: ‘કોણ આવ્યું આંગણે?’
૩૧૨૩. નથી ઘરમાં કશું ખાવા, છતાં મા ભૂખ ના બોલી,
૩૧૪૯. હતી ઝૂંપડી ને હતી માત પાસે,
૩૧૮૫. કાશી ગયો, મક્કા ગયો, ને દ્વારિકા ફરતો ઘણો,
૩૨૨૦. નગરમાં ઘણા દીપ, ઝગમગ બધે,
૩૨૪૬. ઓસરી, ઓટલો, આંગણું, લીમડો,
ઝાડ પાસે છાંય માગી, એ તરત ઝૂકી ગયું, મેં નદીને જળ જ માગ્યું, ખોબલે મૂકી ગયું;
રાતની ગાડી હતી, સ્લીપર ડબ્બો,
મ્યુઝિયમના ત્રીજા ઓરડામાં આરસની એક પરી ઊભી છે —
ફૂલની આશા બતાવી સાવ ડાળી છેતરે, રોજ ભૂખ્યાં બાળકોને એક થાળી છેતરે.
જ્યારે એ પાછો આવશે ત્યારે હું બારણું તરત નહીં ખોલું.
દીકરીની ઝાંઝરી ને ઢીંગલીઓ માળિયે, ને વિદાયે ગાંઠ વાળી પોટલીઓ માળિયે.
ના કહું તો પણ ફરીથી એ જમાડે પ્રેમથી, ને દવાખાને પછી ડૉક્ટર ઉજાડે પ્રેમથી.
ન રંગે, ન રેખે, ન પીંછે ઝિલાતો, હસે, તોય ભીતર નિસાસે છવાતો;
છોકરો: તું મારો ચાંદ છે.
ચાંદલિયો તો આભે ઊગ્યો, મારો ચાંદો પરદેશ, રૂપેરી અજવાળે વાંચું સાજનનો સંદેશ.
એ ગયો પછીના પહેલા મહિને
જનમતાંવેંત નંબર લઈ, ફરી ઊભા કતારોમાં, બધાં ફૉર્મો, બધી અરજી ભરી ઊભા કતારોમાં.
તમોને બધાં સુખ નિરાળાં મુબારક, અમોને અમારા ઉનાળા મુબારક.
ખારવો ગ્યો છે દરિયે, ને ખારવણ ગણે છે મોજાં, એક એક મોજે ઊછળે એના હૈયામાં સો બોજા.
જિંદગી આખી ગુમાવી, ત્યાં જ હસતાં આવડે, આંસુઓ ખૂટી ગયાં, ને સાવ રડતાં આવડે.
ભાઈ, દેશપ્રેમ તો મારો છે મોબાઇલની સ્ક્રીનમાં, ને કચરો નાખું રસ્તા પર, ને થૂંકું છું લાઇનમાં!
બાનું તારીખિયું તો આખા ઘરનું ખાતું રે, દૂધ, ધોબી, વ્રત ને તિથિ, સઘળું એમાં ગાતું રે.
આભ જેવું આંગણું, એ આંગણું મારું હતું, રાહ જોતું સાંજ પડતાં બારણું મારું હતું.
શ્વાસ મારા, દેહ મારો, ભીતરે આ કોણ રે? હું જ બેઠો છું ઘરે, તો ઉંબરે આ કોણ રે?
આવ્યો રે ઉનાળો, લઈ આંબાની ડાળે કેરી, ધોમ ધખે બપોરે, તોય બાળકની મોજ અનેરી.
ગલી છોડી, નદી છોડી, છતાં આ વતન મારામાં, ધુમાડો, ઢોર ને ગરબા, સમાયું ગગન મારામાં.
ઢળતી સાંજે સરહદની કાંટાળી વાડ પાસે
ગામના ગ્રંથાલયમાં છેલ્લા કબાટના છેલ્લા ખાનામાં
પાછો ગામ ગયો તો વડલે પૂછ્યું: ‘ક્યાં હતો રે ભાઈ?’ ઝાંપે ઝાંપે ઊભી મારી ઓળખ, ધૂળમાં ઢંકાઈ.
બળેલા વને પણ ઘટા ઊગશે, અમાસે ય કાલે દિશા ઊગશે.
આવો રે નીંદરપરી, મારા લાલને આંગણ આવો, રૂપેરી પાંખે ઊડીને ચાંદાની ગાડી લાવો.
રાખ થઈ ગ્યું ઘર બધું, પણ એક તણખો છે અહીં, ભીંત સઘળી ભોંય પર, પણ આ ઝરૂખો છે અહીં.
નદી જેમ દરિયે સરી પ્રેમમાં, મટી જાત, ત્યારે તરી પ્રેમમાં.
શબ્દ નાનો છતાં લાગણી કોતરે, એક ઝીણી અણી માગણી કોતરે.
આભ કોરુંકટ, ધરા ફાટી, તળાવો પી જતો, ને દુકાળ જ ફાઇલોના સૌ ઠરાવો પી જતો.
તમારા દોષ પાલવમાં ભરી, કેવા ગુના ઢાંક્યા, હસીને સૌ સગાંઓના અમે ઘા પણ ઘણા ઢાંક્યા.
આજ મને ભીંજાવા દે, મા, આજ મને ભીંજાવા દે, વરસોથી કોરી રાખેલી જાતને પલળી જાવા દે.
આજે ત્રીજો દિવસ છે — મારી કલમ ઉપવાસ પર છે.
હું, તું ને કટિંગ ચા, ભાઈ, હું, તું ને કટિંગ ચા, અડધી અડધી વહેંચીને પીએ, એ જ દોસ્તીનો દાવ!