આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૨૨ / ૧૦૬
વ્હેમ વાવો તો ફળે છે ખેતરે બાવળ બધે, ને ભરોસો વાવતાં ઊગે ઘટા ઝળહળ બધે;
આ ઘડી પ્યાલો ભરી દે, કાલ ઊગે કે નહીં, આ સુરાહી, આ સખી, આ શ્વાસ ચાલે કે નહીં;
દીકરો અંગ્રેજી નિશાળેથી આવ્યો
આજે બાની તિથિ રે, આંગણ દીવો મેલ્યો, ખીર બનાવી, પણ કોઈ ના બોલ્યું: ‘લે, દીકરા, પહેલો.’
ભાવ બોલો, સ્ટૉલ પર તો મિત્રતા વેચાય છે, ચોકમાં ઊભી, ઉઘાડી સભ્યતા વેચાય છે.
પચાસ વરસ પહેલાં આ જ ઓરડામાં
દાદીમા જીવનભરમાં
હૃદયમાં જે હતું તે સૌ, નિરાંતેથી કહી દેજે, ભલે ગંભીર વાતો હો, ઉમંગેથી કહી દેજે.
રસ્તાની વચ્ચે એક પથ્થર પડ્યો હતો.
ધોમ તડકે લીમડાનો એક છાંયો મિત્ર છે, ઘર ડગે ત્યારે ખરો મજબૂત પાયો મિત્ર છે.
તને પત્ર લખવા જ બેઠો હતો, અને શોધતાં શબ્દ થાક્યો હતો;
દીકરી, તું સાસરે જાય, તો બોલજે, મૂંગી ના રહેતી, મારી જેમ આખી ઉંમર હૈયે ડૂમો ના સહેતી.
ઘર ઉપરનું છાપરું, ઊભો અડીખમ છે પિતા, હાથ છાલાથી ભરેલા, ને પરિશ્રમ છે પિતા.
બજારમાં કોઈ સ્ત્રીની સાડીનો પાલવ
અર્થ સમજો કે ન સમજો, તોય બોલો વાહ વાહ, ઊંઘ આવે મંચ સામે, તોય ડોલો વાહ વાહ.
હવે ભીંત તોડી, ભવન ખોલ તું, તને બાંધતું એ કફન ખોલ તું.
ના અટકતી, ના ફરે પાછી, સવારી છે સમય, ધાર દેખાતી નથી, એવી કટારી છે સમય.
પાડોશીના ઘરમાં રાતે ઝઘડો થયો,
કાલે સપનામાં હું મને મળ્યો —
ઘડી બે ઘડી જ્યાં હસે આયનો, પછી સત્ય સઘળું કહે આયનો.
માર્ગ સીધો ક્યાં હતો? બસ ઠોકરે હું ચાલતો, ઘર ભલે છોડ્યું, હજી પણ ઉંબરે હું ચાલતો.
અમારું ગીત ખુલ્લા કંઠથી ગાઉં, તને વાંધો? વરસતા મેઘમાં હું મન ભરી ન્હાઉં, તને વાંધો?
ઘણું દોડ્યો, ઘણું હાંફ્યો, જરા તો થોભ, ઓ મનવા, હૃદયમાં જે છુપાવ્યું તે, હવે તો ખોલ, ઓ મનવા.
પાંદડે ઝાકળ ઝગે, પણ એ ઘડી કાયમ નથી, ફૂલ પર ભમરો ભમે, એ પણ કડી કાયમ નથી;
ઢળે સાંજ ત્યાં બસ બિચારા સવાલો, ન ઉત્તર, ન ક્યાંયે સહારા, સવાલો.
શિયાળાની સાંજે સૂરજ
ન ઘર છે, ન પાદર, નિશાની ફકીરા, હવાની સમી આ કહાની, ફકીરા.
રથ ગયો, આ કાર આવી, સારથી હે કેશવા, જામ ને ખાડા વટાવી પારથી હે કેશવા.
૧૮૬૬. ભલે ઊંચા મિનારા હો, ભલે મોંઘા મકાનો હો,
૧૯૪૬. હતું ગામ, ને ગામમાં ઘર હતું,
૨૦૦૧. હતી બા, હતો ઓટલો, ત્યાં હતું ઘર,
૨૦૬૧. ઓસરીમાં બા નથી, પણ ખાટલો એનો હજી,
આવ રે મેહુલિયા, મારે આંગણિયે આવ, તરસી ધરતીની છાતી પર ઝરમર ઝરમર ગાવ.
નજર ના લગાડો, કહી મા ડરે છે, કપાળે મને મેશ-ટપકું કરે છે;
સાંજના આકાશમાં કાળી ઘટા ઘેરાય છે, ખેતરે ઊભો ધણી પણ આંખથી ભીંજાય છે.
સોસાયટીના ઝાંપે રોજ સવારે એક લારી આવે છે.
તમે શું ગયાં, આજ આંગણ રડે, હવે બંગડી સાથ કંગણ રડે.
સાંજ પડે ને સૂનું સૂનું લાગે રે મન, દીવો કરું તો ય અંધારે ભાગે રે મન.
મારા ટેબલ પર કાચનું એક પેપરવેઇટ છે.
ઉંબર પર દીવો મૂકીને રાહ જોઉં છું, સાજન, પગરવ પગરવ સાંભળીને મન ખોઉં છું, સાજન.
હતું જે ભલે સાવ થોડું, ઘણું છે, અહીં એક ચંપલ જ જોડું ઘણું છે.
રોજ છત્રી લઈ ફરે, આકાશ કોરુંધાક છે, ભીંજવાની બીક એની જિંદગીનો થાક છે;
ક્યાં ગઈ મારી બચપણની શેરી, ક્યાં ગયો ભેરુનો સાદ? લખોટીના ટોળે ટોળે ખોવાયો એક અવસાદ.
વર્ષ વીત્યાં, વાળ ધોળા, ઘાવ લીલો છે ખરો, ભીંતમાં ઠોકેલ ફોટાનો ય ખીલો છે ખરો.
પહાડે એને ખોળામાં ઉછેરી, ઝરણાંએ ગીત શીખવ્યાં,
ઘરે જેનું નથી ચાલ્યું, સમજદારી ભણાવે છે, બદલતો પક્ષ દર વર્ષે, વફાદારી ભણાવે છે.
હે જીવનના જીવન, તારું કોમળ અજવાળું ઓઢું, તારી સામે ઊભો રહું તો મારું મન ન ઢોળું.
સાંજ ઢળતાં ઝાડ નીચે એક છાયા ઓગળે, આરતીના ઘંટમાં સઘળી ય માયા ઓગળે.
ફૂલે ફૂલે રંગ પૂરે, ને પાંદે પાંદે ગાન, કોણ ચીતરે આવું બધું? કેવો સુંદર છે ભગવાન!
રવિવારે ઘરમાં સૌને રજા હોય છે.