કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૮૪ / ૧૦૯
છાપામાં યુદ્ધ છે, ટીવી પર પૂર,
ભરેલું છે સુખોથી ઘર, હવે આ આંસુ મૂકું ક્યાં? સગાએ પીઠમાં ભોંક્યું, કહો, એ ચાકુ મૂકું ક્યાં?
દાદાજીનો રેડિયો વાગે, ખરખર ખરખર ગાય, જૂનાં ગીતો સાંભળી ઓસરી આખી ઝૂમી જાય.
મંદિરના જીર્ણોદ્ધારની તકતી પર
તું નથી, તો લાગતો આ સાવ ઠાલો શબ્દ પણ, ‘મા’ સમો મીઠો હતો જે એક વ્હાલો શબ્દ પણ.
નિશાળેથી ભણી આવી, લખેલું નામ ટ્રેક્ટરનું, હરખથી દીકરે વાંચ્યું, સવારું આજ આ ઘરનું;
એક કાગળ, એક કલમ, ને ધ્રૂજતો આ હાથ, પહેલી કવિતા લખવા બેઠો, આખી જાગી રાત.
આજ તો એવું થાય, રસ્તે ચાલતાં ચાલતાં ક્યાંક મારી મા મળી જાય!
રણ મહીં ફૂલો ઉગાડે, બાગનો માળી હશે, પથ્થરે જે સૂર ફૂંકે, રાગનો માળી હશે.
ધોમ તડકો, લૂ વહે, ને આ ય પાણી ગરમ છે, મંચ પર નેતા તણી પણ આજ વાણી ગરમ છે.
ડાળ ઝૂલે, પાન ડોલે, એ સમીરે કાવ્ય છે, સાંજના ઘાટે, નદીના એક તીરે કાવ્ય છે.
ઘણા બોલે, જગત આખું અગનમાં થઈ મરી જાશે, ઘણા બીજા કહે, ઠંડા બરફમાં એ ઠરી જાશે;
૭૪૬૬. ઓસરીમાં બા હતી તો ઘર હતું ભરચક બધું,
૭૫૩૫. હતી મા તો જગત આખું મને ઘરનું જ લાગ્યું’તું,
૭૫૯૫. તને જોઈ લાગ્યું, વસંતો હસી છે,
૭૬૩૧. હતી ઓસરીમાં ખુશી રોજની,
ઘર-સ્વજન માટે સદા તું રેશમી શો પ્યાર થા, આંખ ભીની કોઈની હો, તો પ્રથમ આધાર થા;
કલમ રિસાણી, કાગળ કોરો, શબ્દ ગયા છે ગામ, મનના ખેતરમાં ઊગે નહીં એક્કેય લીલું નામ.
એક હતો રાજા ને એક હતી રાણી, દાદીમાની વારતાનું ખૂટી ગયું પાણી.
ઢમ ઢમ ઢોલ વાગ્યા ને ગામમાં આવી ગાડી, પાંચ વરસે નેતાજીને યાદ આવી ઝૂંપડી ને વાડી!
આંગણમાં એક લીમડો ઊભો, એક ઊભો છે આંબો, કડવો-મીઠો સંસાર અમારો, છાંયો બેઉનો લાંબો.
એક છત્રી બંધ છે ને ઓસરી ભીંજાઈ ગઈ, બારણું ખુલ્લું હતું ને ઝાંઝરી ભીંજાઈ ગઈ.
હાથ મેળવતા રહે છે, ભેટતા પણ રોજ સૌ, સ્ક્રીન પર હૈયાં ઉછાળે સ્માઇલીની ફોજ સૌ;
કોઈની ના પાલખીમાં, ચાલતો મારે પગે, ઘાવ ખાધા, ઠેસ ખાધી, દોડતો મારે પગે.
એને બોલતાં આવડતું હતું — પણ આ ઘરમાં
મેં તો બારીએ દીવો મૂક્યો રે, વાલમ, તારી વાટે મારો જીવ ઝૂક્યો રે.
શરદપૂનમની રાતે બા અગાસી પર
ઘાટ પર બેસી રહેલી ઝંખના જાણે નદી, આથમે જે સૂર્ય, એની વેદના જાણે નદી.
હોઠ ના બોલે, છતાં આ રાત બોલી જાય છે, આંખ ભીની થઈ જતાં સૌ વાત બોલી જાય છે.
પંદરમી ઑગસ્ટ. ધ્વજ ચડ્યો,
સરકારી કોઠારોમાં ઘઉં સડે છે,
ધીમે ધીમે ચાલ્યાં, સાજન, તોય પહોંચ્યાં આઘે, ઝાંખી આંખે હજી ય તારું મુખ પૂનમ શું લાગે.
જતી મા ખેતરે વ્હેલી, મધુર ગાણું હજી બાકી, વળે રાતે ઘરે પાછી, અડધ ભાણું હજી બાકી.
વહે પ્રેમ સૌમાં, કિનારો જુદો છે, મળે આંખ સૌની, ઇશારો જુદો છે.
ઓ જમાના! આ નગરમાં તો હવા હાટે મળે, રોગ તો મફતે મળે, મોંઘી દવા હાટે મળે.
મંદિરના શિખરે સોનાનો કળશ ચડ્યો.
પગલાં વિના આવ્યા રે શ્યામ મારી ઝૂંપડીએ, ન ઢોલ, ન શરણાઈ, તોય અજવાળું ભીંતડીએ.
ઝાકળને ઝાકળનું ગજું, દરિયાને દરિયાનું, કોઈ ન મોટું, કોઈ ન નાનું, સૌ પોતપોતાનું.
તમારા હાથમાં બાજી, અમારી હાર કે જીતો, બિછાવો જે ય પાનું, એ જ મારા ભાગ્યની રીતો;
ઝરમર ઝરમર મેહુલો, સૈયર, ઊતર્યો આંગણ-ચોક, ઓઢણી ભીંજે, ઝાંઝર ભીંજે, ભીંજે સઘળો લોક.
લગ્ન પહેલાં એ મારા માટે
સાંજ પડતાં એક થાળી આજ પણ વધતી રહે, ને ઝરૂખે એક દીવો રાતભર બળતો રહે;
દૂર જઈને બાપની એ લાગણી સમજાય છે, સાંધતી’તી રોજ જે બા, ઓઢણી સમજાય છે.
પંડિતે સ્વર્ગનું વર્ણન કર્યું: સોનાના મહેલ,
આવ્યા આવ્યા રે આગેવાન, ગળે ગલગોટાના હાર, માથે ટોપી, મોઢે મીઠું, ખિસ્સાં ભારોભાર!
શિશિરમાં લીમડાનું એક પીળું પાન
કિનારે રહી શું? તરીને જરા જો, હિસાબો તજી દે, મરીને જરા જો.
નેસમાં રાત અડધી હતી
હથેળીમાં તિરાડો છે, છતાં ઘર એ જ બાંધે છે, ફટેલી આંગળીઓથી નગરનાં સ્વપ્ન સાંધે છે;
બાંકડે બેઠા બપોરે પાંદડાં વાંચ્યા કરે, રાત પડતાં પૌત્રનાં એ આંસુડાં વાંચ્યા કરે.