કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૮ / ૧૦૯
દૂર પરદેશમાં ઓસરી સાદ દે, ગામની પાદરે ટેકરી સાદ દે.
સવારે, બપોરે વિચારું તને, નિશા આવતાં હું પુકારું તને.
કાચના બારણાની આ બાજુ હું છું,
વેદના ગીતો હતાં જ્યાં, એ નદી સૂકી હવે, ઘાટ પર દીવા નથી, ને આરતી ચૂકી હવે.
લોકો કહે છે એ પાગલ છે.
ટહુકો થઈને આવ્યો તું, ને આંગણ આખું ગાયું રે, પાંદડે પાંદડે નામ લખ્યું, ને ઝાડ બધું શરમાયું રે.
ના બોલું, ના ચાલું, વાલમ, આજે મારે રીસ, તેં કીધું'તું ‘વહેલો આવીશ’, ને આવ્યો સાડા વીસ!
સાદ તારો સાંભળીને ચાહતો જોયા વિના, નામ તારું રોજ મનમાં ઝંખતો જોયા વિના.
તું છે. સવારની ચામાં
ઘણા ઘાવ છે, પણ સવાલો ન પૂછો, હતી કેમ ખાલી દિવાલો, ન પૂછો.
હાથ ધ્રૂજે, આંખ ઝાંખી, સાંજ પણ આવી ઢળી, વાળ ધોળા, દાંત ખોયા, ને કમર વાંકી વળી;
ચલો આગળ વધું, મનનો પુરાણો ભાર છોડીને, કદી જીત્યો, કદી હાર્યો, હવે તકરાર છોડીને.
ફગાવ્યા બધા એ રિવાજો હવે, સુણો દીકરીના અવાજો હવે.
ગયો દૂર કરવા ઘણું વજન જિમમાં, બતાવ્યું અરીસે નવું બદન જિમમાં.
હજારો વાર મળ્યું, પણ થતી ના ખતમ ઇચ્છાઓ, ઉપાડે રોજ રણમાં પણ, નવેસર કદમ ઇચ્છાઓ.
ભીતરે બારણું ખોલતો હું મને, ત્રાજવે સત્યના તોલતો હું મને.
દઉં પ્રેમ જ્યાં, ત્યાં વધારો ગણિતમાં, ઋણો મા તણાં, છે ઉધારો ગણિતમાં.
દેહ નશ્વર છે, અને જીવન ક્ષણે ક્ષણ ઓગળે, નામ પણ ભૂંસાય, ને સૌ ઠાઠ પણ પાછો વળે;
સ્ટેશનના બાંકડા પર તેં કહ્યું હતું:
બા, તું ગઈ ત્યારે
ટેમ મળે તો આંટો મારજે, ઝમકુ, વાડીએ જોઉં વાટ, મોલ ઊભા છે લીલા લીલા, ને ભીનો કૂવાનો ઘાટ.
ખૂબ માણી મ્હેફિલો, બસ ઘેર જાવું જોઈએ, ગાઈ લીધો આખરી આ શેર, જાવું જોઈએ;
ના કહું તોયે બધું જે સાંભળે, એ મિત્ર છે, દર્દ મારું જોઈને જે પીગળે, એ મિત્ર છે;
૨૬૬. ઘર બધું વેચ્યું, છતાં એ એક ખૂણો રાખિયો,
૩૧૬. ભલે મા કને ના કશું હોય, પણ
૩૬૬. કપાળે કરે મા સદા મેશ-ટીકો,
૪૦૬. તિરાડો મા તણા પગમાં, છતાં ચાલે સદા આગળ,
૪૩૬. આંખમાં આંસુ છે, હોઠ પર ગીત છે,
કાલ માટે સાચવીને જે ક્ષણો રાખી હતી, ને ઉધઈએ રાતભરમાં એ ક્ષણો ચાખી હતી.
ભલે આંખ ઝાંખી, ઘટી છે નજર, છતાં ઓળખું છું તમારી અસર.
ઑફિસ ઘરમાં આવી રે ભાઈ, ઑફિસ ઘરમાં આવી, કૅમેરે તો ટાઈ ને કોલર, નીચે લુંગી લાવી!
આંગણાના લીમડાની ડાળમાં કડવાશ છે, તોય એના છાંયડામાં બા તણી મીઠાશ છે.
અમારા શ્વાસમાં ભળતો સુગંધી રંગ છે માટી, કદી કુંભાર કે ખેડૂ, કદી આ અંગ છે માટી.
ભીંતે ચીતરેલી નદીમાં કોઈ ઝબોળે ના પાય, મારી આંખ્યુંમાં ગામની નદીયું રેલાય.
કોરી રે સાડીએ કોઈ રંગ છાંટી જાય રે, ફાગણનો વાયરો મારું નામ પૂછી જાય રે.
હવે લાલ પેટી જ ખાલી રહી છે, નજર ડાકિયાની સવાલી રહી છે.
બે ભૂરાં ટિક થઈ ગયાં ને જવાબ નહીં રે આવ્યો, સખી, મારા સંદેશાએ આખી રાત જગાવ્યો.
ચૂપકીથી સાંજ ટાણે છે ભરેલો ઓરડો, રાત આવી ત્યાં સુધીમાં તો ઠરેલો ઓરડો.
મારા પિયરની ઘંટીનો ઘરઘર સાદ સંભળાય, સાસરિયે સૂતી, ને મારી આંખ્યું ભીંજાય.
એક ડેલી ગામ વચ્ચે, જે પુરાણી છે હજી, એ કમાડે કોતરેલી સૌ કહાણી છે હજી.
મંદિરમાં નવી બૅન્ચ આવી. ઉપર પિત્તળની ચળકતી તકતી:
‘જળ બચાવો’ વિષય પર ત્રણ દિવસનો રાષ્ટ્રીય સેમિનાર.
ઘણાં વર્ષે, પ્રવાસે એ તમારું નગર આવે છે, અચાનક ત્યાં ધબકતું દિલ: ‘અરે, એ જ ઘર આવે છે!’
મનવા, મેલ ને માથેથી ભાર રે, તારી નાવડીનો હરિ ખેવણહાર રે.
રાતભર કાગળ ઉપર હું જાતને ઘૂંટ્યા કરું, શબ્દ એકે પામવા સો વાર હું તૂટ્યા કરું;
હાથની રેખા ને કાંડાનું બળ, બેઉ બાઝ્યાં રે, કોણ મોટું ને કોણ નાનું, ગામ આખું ગાજ્યાં રે.
બાપુજીને ગયે તેર દિવસ થયા.
ખભા બાપુના તો સહારા હતા, અમે ત્યાં ચડીને સિતારા હતા.
મેળેથી બાપુ લાવ્યા’તા કાચની બંગડી બે, એના રણકારે રણકે મારું આખું બાળપણ રે.
ભલે રાત લાંબી, ભલે ઘોર કાળી, ફરી આવશે લઈ ઉષા સોનથાળી;