છૂટા શેર ૨૬૬–૩૧૫

૨૬૬.
ઘર બધું વેચ્યું, છતાં એ એક ખૂણો રાખિયો,
જ્યાં હજી બા આરતીના દીપ લઈ ઊભી રહે.

૨૬૭.
બાપ ક્યારે પણ કદી બોલ્યા નહીં કે ‘થાક છે’,
એમનાં જોડાં જ બોલ્યાં, જે ઘસાયેલાં હતાં.

૨૬૮.
દીકરી જ્યાં સાસરે ગઈ, ત્યારથી જાણ્યું અમે,
આંગણું પણ રાતભર છાનું રડે છે, આજ પણ.

૨૬૯.
આંખમાં આંજ્યું હતું મેં એક સપનું રાતનું,
ને સવારે પાંપણો પર ઝાકળો બાઝી હતી.

૨૭૦.
ઝાડ કાપીને બનાવ્યું બારણું આ ઘર તણું,
માળના પંખી કહે: ‘એ ઘર અમારું પણ હતું.’

૨૭૧.
ગામ છોડી હું ગયો, પણ ગામ મારામાં હજી,
ફ્લેટની બારી ઉપર પણ મોર ટહુકે રોજ ત્યાં.

૨૭૨.
ક્યાં હશે ભગવાન? એવું પૂછતા સૌ લોક છે,
ભૂખના ભાણે ધરે જે રોટલો, ત્યાં છે ખુદા.

૨૭૩.
આયનો તોડ્યો, છતાં એના બધા ટુકડા મહીં
હું જ દેખાયો મને, સો સો ગણો થઈને ફરી.

૨૭૪.
ફોન પર સૌ સાથ છે, ને ઘર મહીં સૌ એકલાં,
એક છત નીચે, જુઓ, સૌ ટાપુ થઈ બેઠા અહીં.

૨૭૫.
મોત આવ્યું ઘેર, તો મેં આવકાર્યું પ્રેમથી,
વાતમાં ને વાતમાં તો રાત આખી ઓગળી.

૨૭૬.
વૃદ્ધ મા બોલી હસીને: ‘દીકરો સારો જ છે,
કામમાં વ્યસ્ત જ રહે, એથી જ તો આવે નહીં.’

૨૭૭.
પાનખર આવી, છતાં ડાળી રડી ના એક પળ,
જાણતી'તી કે હજી ભીતર છુપી છે કૂંપળો.

૨૭૮.
વાદળો આવ્યાં, ગયાં, ના એક ટીપું પણ નહીં,
વાયદા જેવી જ નેતાની હતી આ મોસમો.

૨૭૯.
શબ્દ જ્યારે મૌન પાસે જઈ જરા બેસે, ‘પરાગ’,
એ પછી સાચો ગઝલનો શેર ઊગે છે, સખા.

૨૮૦.
રાતભર તારા ગણી, ને ભૂલ પણ કીધી ઘણી,
એક તારો તું હતી, ને એ જ ના આવ્યો હિસાબ.

૨૮૧.
ચોપડી ખોલી જરા, ત્યાં પાંખડી સૂકી મળી,
પાઠ તો ભૂલી ગયો, ને યાદ આવી એ ગલી.

૨૮૨.
રેલની બારી મહીં દોડી ગયાં ખેતર બધાં,
એક હું બેઠો હતો, ને બાળપણ ત્યાં સ્ટેશને.

૨૮૩.
કીટલીની ચા અને ગપ્પાં, વળી બે ભાઈબંધ,
આટલું હો તો પછી શું કામ છે વૈકુંઠનું?

૨૮૪.
રોજ ફુગ્ગા વેચતો જે છોકરો રસ્તા વચે,
એક પણ ફુગ્ગો કદી એણે ઉડાડ્યો ક્યાં હતો?

૨૮૫.
આયનાએ આજ પૂછ્યું: ‘કોણ છે આ ડોસલો?’
ભીતરેથી બાળપણ હસતું કહે: ‘હું તો નથી.’

૨૮૬.
છાપરું ટપકે છતાં મા ગોઠવે છે વાટકા,
ને ટપકતાં બુંદનું સંગીત ઝીલે છોકરાં.

૨૮૭.
ડોલરોમાં જિંદગીનું મૂલ્ય માપ્યું, ને પછી
ફોન પર બા રોઈ, ત્યાં સઘળા હિસાબો વ્યર્થ છે.

૨૮૮.
મંદિરે લાંબી કતારો, દાનપેટી છલકતી,
બ્હાર ભૂખ્યો એક બાળક, એ જ ઈશ્વર છે ખરો.

૨૮૯.
આભમાં પેચો લગાવ્યા, ને કપાયો હું ફરી,
તોય ફિરકી હાથમાં છે, આશ પણ ઊંચી હજી.

૨૯૦.
બંગલે દીવા હજારો, ઝૂંપડીમાં એક છે,
એ જ દીવો, મા તણી આંખે થયો છે સૂર્ય ત્યાં.

૨૯૧.
ચોકમાં ગરબે રમે સૌ, ઢોલ ધબકે રાતભર,
એક ડોશી બાંકડે બેસી ગણે છે સોળ વર્ષ.

૨૯૨.
કોઈ ના લખતું હવે કાગળ, ટપાલી શું કરે?
પત્રપેટીમાં પડે છે માત્ર બિલ ને ધૂળ બસ.

૨૯૩.
ફૂલ કરમાશે, બધી પાંખો ખરી જાશે, ‘પરાગ’,
બીજ થઈને ભોંયમાં સૂશે, ફરીથી ઊગવા.

૨૯૪.
ચોકથી પાટી ઉપર જે અક્ષરો ગુરુજી લખે,
ધૂળ થઈ ઊડી ગયા, પણ ભીતરે છે એ હજી.

૨૯૫.
લગ્ન કીધાં ધામધૂમે, લાખ ખર્ચીને, પછી
બે વરસમાં કોર્ટમાં છૂટા થયા, આ શું થયું?

૨૯૬.
લીમડો દાદા તણો, ને આજ હું બેઠો તળે,
વાવનારા જાય છે, પણ છાંયડા તો છે હજી.

૨૯૭.
તું નથી, ને મેઘ આવ્યો, ભીંજવું કોને હવે?
આંગણે ઊભો રહીને હું જ ભીંજાયા કરું.

૨૯૮.
દીકરી હસતી રહે તો ઘર બને છે બાગ શું,
ને રડે તો બાપનું આકાશ આખું ઝરમરે.

૨૯૯.
સરહદે જાગ્યા કરે બેટો, અહીં મા જાગતી,
એક છે બંદૂક લઈને, એક માળા ફેરવે.

૩૦૦.
લાઈકો લાખો મળી, તારીફ પણ ઢગલો મળી,
પણ પડોશીને ખબર ના કે ગયો હું ક્યારનો.

૩૦૧.
ઝૂંપડીમાં ઊંઘ આવે છે મફતમાં રાતભર,
બંગલામાં ગાદલાં, ને ઊંઘ ગોળીમાં મળે.

૩૦૨.
કાળ ચાલે છે, સમય રોકાય ના પળ એકપણ,
તોય ફોટામાં હસે છે, એ જ પળ થંભી હજી.

૩૦૩.
આ ‘પરાગે’ શેર વેચી, ઘર ચલાવ્યું એક વાર,
ને પછી પત્ની કહે: ‘બસ, લોટ લાવો, શેર ના.’

૩૦૪.
દીકરો મોટો થયો, ને બાપ તો નાનો થયો,
આભ જોયું જે ખભેથી, એ ખભા ઝૂક્યા હવે.

૩૦૫.
રેત પર લખતો હતો હું નામ તારું રોજ, ને
રોજ દરિયો ચૂમતો ને ભૂંસતો એ નામ ત્યાં.

૩૦૬.
પેટ ભૂખ્યું હોય ત્યારે ચાંદ લાગે રોટલો,
ને ગઝલમાં ચાંદ શોધે પ્રેમિકાનું મુખ ભલે.

૩૦૭.
ઝેરનો પ્યાલો હસીને પી ગયાં, મીરાં કહે:
‘શ્યામના હાથે મળે તો ઝેર પણ અમરત બને.’

૩૦૮.
મસ્જિદે માથું નમાવ્યું, તોય ના પામ્યો તને,
આંસુ લૂછ્યાં કોઈનાં, ત્યાં તું જ દેખાયો મને.

૩૦૯.
માણસો સૌ સાથ ચાલે, કોઈ ના કોને જુએ,
ટ્રેનમાં છે ભીડ, ને સૌ આંખ ચોંટી ફોનમાં.

૩૧૦.
પોષની રાતે, ઠરેલા ફૂટપાથે એક જણ
ઓઢવા છાપું મળે, એમાં ખબર: ‘ગરમી વધી.’

૩૧૧.
શબ્દ ઝાઝા બોલવાથી અર્થ ઓછો થાય છે,
એક ટીપું આંસુનું જે બોલતું, ગ્રંથો નહીં.

૩૧૨.
ફાગણે મેં રંગ છાંટ્યો, ગાલ તારા લાલ ચોળ,
ને પછી વરસો ગયાં, તોયે ન ઊતર્યો ગુલાલ.

૩૧૩.
હું જઈશ ત્યારે ન રડજો, બસ ગઝલ ગાજો, સખા,
મ્હેક થઈને આ ‘પરાગે’ ત્યાં જ મળવાનું ફરી.

૩૧૪.
ખેતરે સોનું ભલે, પણ ભાવ માટીનો જ છે,
મોલમાં જઈ એ જ દાણા, ભાવ સોનાનો લહે.

૩૧૫.
રાત લાંબી હો ભલે, ને તારલા પણ ઊંઘતા,
કૂકડો જ્યાં બાંગ દે, ત્યાં સૂર્ય પણ જાગી જતો.

– પરાગ રતનપરા