કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૬ / ૧૦૯
હો ભલે કાળી અમાસી, ને ભલે અંધાર છે, એક તારો ટમટમે, એ પણ ખરો આધાર છે;
આભમાં જ્યાં ઝૂકતી એ વાદળીમાં તું જ તું, શ્યામની હોઠે અડેલી વાંસળીમાં તું જ તું.
આજ જીવે ના જરા, ને કાલની ચિંતા કરે, ખોપરી ખાલી, છતાં એ વાળની ચિંતા કરે.
હૉસ્પિટલના વેઇટિંગ રૂમમાં
ઘર ઘરે દીવા ઝગે, ને આંગણે અજવાશ છે, આભમાં ફૂટે ફટાકા, ઝગમગે આકાશ છે;
વાત અધૂરી મેલીને, સાયબા, ઊભો થા મા, હજી તો ચાંદો આથમ્યો નથી, ને જા મા, જા મા.
ચાલીસ વરસ પછી એ મળ્યો —
તું મળી એ પળે, બાવરો થઈ ગયો, રંગમાં શ્યામના સાંવરો થઈ ગયો.
ખોરડાં કાચાં હતાં, પણ આંખમાં સપનાં હતાં, આભને આંબી જવાનાં પાંખમાં સપનાં હતાં.
ઝૂંપડીના બાળની આ એક નાની ભૂખ છે, શેઠની મ્હેલાતમાં પણ ક્યાંક છાની ભૂખ છે.
વેરની, અભિમાનની એ ગાંઠ જૂની છોડ તું, કોઈ જ્યાં ના રાહ જોતું, વાટ સૂની છોડ તું.
સાસરે ગયેલી દીકરીનો રોજ સાંજે ફોન આવે છે.
પૂનમને સૌ ચાહે છે —
જશોદા, તારા કાનુડાને વાર, એ તો રોજ ફોડે મટુકી, ગોપી સૌ આવી ફરિયાદે, ઊભી ઓસરીએ ઝૂકી.
રાત લાંબી, તેલ ખૂટ્યું, રોશની ક્યારે થશે? ઝૂંપડીના આંગણે પણ ચાંદની ક્યારે થશે?
ઓસરીનો હીંચકો પણ ક્યાંય ઝૂલે ચા વગર? શાયરો પણ મંચ પર જઈ શેર ભૂલે ચા વગર.
સૂરજ સૌથી પહેલાં
૬૬. ઘર બદલતાં આયખું આખું ગયું, ને અંતમાં
૧૩૬. નદીને પ્રશ્ન કીધો મેં: ‘કિનારો ક્યાં, કહે તારો?’
૧૭૬. પિતા મૌન શાને હતા, એ સમજ્યો,
૨૧૧. હતી ઝૂંપડી, હૂંફ ભરપૂર’તી,
૨૪૧. આંખમાં તું જ છે, શ્વાસમાં તું જ છે,
૨૫૬. દાન જમણો હાથ દે, ડાબો ન જાણે, એ જ ધર્મ,
કોઈ ઝીણો દીવડો ટમટમ બળે છે ભીતરે, ઘર ભલે અંધારમાં, પણ ઝળહળે છે ભીતરે.
શેઠજી બોલ્યા: ‘કવિરાજ, લખો એક ગીત અમારે નામ, તાળી પાડીશું, ફોટો પાડીશું, પણ પૂછશો ના કંઈ દામ!’
ઘાવ પર હળવે મલમ જે ચોપડે, તે પણ સમય, ને પછી એ ઘાવ પર ઠોકર જડે, તે પણ સમય.
મુહૂરત જોતાં જોતાં રે મારું જીવતર ઢળવા લાગ્યું, ટીપું ઝીલવા ગયો ત્યાં તો આખું વાદળ ભાગ્યું.
આપણો સંબંધ જાણે કાચો સૂતરનો તાર, ના ગાંઠ પડે, ના તૂટે, બસ ઝૂલે વારંવાર.
વાટ છું હું દીવડાની, રાતભર બળતો રહું, તેલ ખૂટે તોય હું અંધારને છળતો રહું;
આ ફાગણમાં કાના, તારો વારો રે, તેં રંગી'તી મુજને, હવે હું રંગીશ તને સારો રે.
ગ્રંથમાં જે પણ લખેલું, ક્યાંય પણ જડ્યું નહીં, ઠોકરોએ જે ભણાવ્યું, ચોપડે ચડ્યું નહીં.
નદી એક છાંટે દિવાની થઈ ગઈ, કિનારે કિનારે કહાની થઈ ગઈ.
મધરાત. બારી બહાર લીમડો
લગ્નના માંડવા છૂટી ગયા, મહેમાનો ગયા,
ફાઈલો પર ચા ઢળી છે, કામ? કાલે આવજો, બાબુજી આજે રજા પર, નામ? કાલે આવજો.
ફાગણ આવ્યો ને મીરાં બોલી: ‘રંગ ન લાગે બીજો, ગિરધર, મારે તારો એક જ રંગ ચડ્યો છે ત્રીજો.’
લે, આ ઊગતો સૂરજ તારી હથેળીમાં હું મૂકું, સાંજ પડે તો પાછો દેજે, એટલું જ બસ ચૂકું.
ગયો વર્ષો પછી ગામે, પુરાણું ઘર હજી ત્યાં છે, ઘસાયેલો, ખરેલો, ધૂળિયો ઉંબર હજી ત્યાં છે.
વાયદા તારા સજનવા, કેટલા મોટા હતા, સ્પર્શતાં જે ફૂટતા'તા, સાબુ-પરપોટા હતા.
આંસુઓ ભીતર ભરી સંસારમાં હસ્યા કરો, દર્દ હો કે ઘાવ હો, દરબારમાં હસ્યા કરો.
ન મસ્જિદ, ન ગિરજા, ન મોટું જિનાલય, હૃદયમાં વસે છે અમારો હિમાલય;
આ આંબો તેં વાવ્યો, ને મેં પાયું એને પાણી, કેરી કોની? એ ઝઘડામાં ડાળો રહી ગઈ કાણી!
રાતભર ગપ્પાં લડાવે એ મજાનો ભાઈબંધ, હું પડું તો દોડતો આવે દિવાનો ભાઈબંધ.
આ ગીત મેં ખેતરને શેઢે વાવ્યું રે, ચોમાસે ઊગી નીકળે તો કહેજો રે.
આવી વસંત ને ડોશીમાનું મન મલકે રે, દાંત વિનાના હોઠે આજે ગીતો છલકે રે.
ચર્ચા ચાલે છે, ભાઈ, ચર્ચા ચાલે છે, ગામ આખું બળે છે ને ચેનલ પર ચર્ચા મ્હાલે છે!
મોંઘવારીના નગરમાં પળ મહીં ખૂટ્યો પગાર, માસ આખો રાહ જોવી, ને સરી છૂટ્યો પગાર.
ભઈ, સુખનું તો એવું છે ને, કે એ ચાવી જેવું છે.
શેર મારા, ગઝલ, ઢંગ ચોરી ગયા, મંચ પરથી પછી રંગ ચોરી ગયા.
ક્યાંક વાગે ઝાલર ને ક્યાંક ઊડે ધૂળ, ને મારું મન ક્યાંક ગયું, ખોવાયું એનું કૂળ.