કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૭૬ / ૧૦૯
અમે તો લાઇનમાં ઊભા રે, લાઇન અમારું ગામ, રેશન, બિલ ને બૅન્ક-કતારે વીતે ઉંમર તમામ.
રોકજો આ દોડ, ને પાસે ઘડીભર બેસજો, આ નમેલી ખાટલીમાં આજ દિનભર બેસજો.
આંખ મીંચીને જોયું ત્યારે આખું ગામ દેખાયું રે, ઉઘાડી આંખે જોયું’તું, તો કાંઈ ના સમજાયું રે.
ભાડાનું ઘર ખાલી કર્યું. સામાન તો ટેમ્પોમાં ચડી ગયો —
તું પધારી, ને બધે મધુમાસ જેવું લાગતું, રાત પણ લાગે નવી, અજવાસ જેવું લાગતું.
શ્યામ, તમે શ્રાવણનું વાદળ, હું તો તરસી ધરતી રે, એક જ ટીપે ખીલી જાઉં, જુગ જુગથી હું ઝૂરતી રે.
શહેરના ફ્લૅટની બાલ્કનીમાં ચાઇનીઝ સિરીઝ ઝબૂકે છે —
ઊંઘમાં ધીમે અવાજે બોલતું આ કોણ રે? બંધ પાંપણનાં કમાડો ખોલતું આ કોણ રે?
કારતકે કોડિયાં ઓલવ્યાં, ને માગશરે થીજી રાત, પિયુ, તારા વિના બારે માસે મારે એક જ વાત.
પૂછું ‘શું થયું?’ તો કહે ‘કાંઈ નહીં’, ને મોઢું ચડેલું આખો દિ’, એ ‘કાંઈ નહીં’માં છુપાયું શું શું, એ ભેદ ન પામ્યો કદી.
ટોરન્ટોમાં આજે પહેલો બરફ પડ્યો.
ઘાવ પર હસતો હતો, તો લોક બોલ્યા: ‘સુખ હશે,’ ફૂલ પર રડતો હતો, તો લોક બોલ્યા: ‘દુખ હશે.’
પીઠ પર જે ઘા થયા, એ ખંજરો મારા હતા, કાચ જેણે તોડિયા, એ પથ્થરો મારા હતા.
માંડવે ઊભી મારી લાડકડી, જાણે ઝળહળતો દીવો રે, વરરાજા આવ્યા વાજતે-ગાજતે, લઈ જશે અમ જીવો રે.
હાથમાં જે રેત રાખી, એ જ સરકી જાય છે, જેટલી ભીંસું હથેળી, આયખું ખરડાય છે;
હાલો હાલો રે અંજનીના લાલ, સૂરજને ફળ જાણી ના ભરશો ફાળ, પવનની પાંખે પોઢજો, હાલાં રે હાલાં.
ઝગે ડાળ ડાળે ગુલાલો બપોરે, ધખે સૂર્ય, તોયે મશાલો બપોરે.
કોણ રોકત આ ઉડાને, આજ પાંખો હોત જો, હું ય ઈશ્વર જોઈ શકતો, બંધ આંખો હોત જો.
વળોટી બધી હદ કિનારે ગયો છું, તમારા જ મૌને ઇશારે ગયો છું.
પ્રતિ, માનનીય ઈશ્વર,
ઊગ્યો રે ભાણ, ઊગ્યો રે ભાણ, સોનલવરણું આભ, અંધારાની ગાંઠ છૂટી ને ઝળહળ્યો ગામનો ગાભ.
નિશાળમાં પહેલે દિવસે શીખવ્યું:
પહેલી વાર તું આવી ત્યારે ગુલાબ લાવી હતી.
મેં એક મૂર્તિ ઘડી, નખશિખ સુંદર.
ગગને ગાજ્યો મેહ, ને ધરતી ઝીલે ધાર, સાયબો ગ્યો પરદેશ, મારે હૈયે અંધાર.
આપણા સંબંધમાં છે આંગણું બસ આટલું, હું અહીં, તું ત્યાં, વચે છે બારણું બસ આટલું.
ઢળે સાંજ ને મન રડાવે અમસ્તું, નથી કોઈ કારણ, સતાવે અમસ્તું.
પાણી પૂછે આંસુને: ‘તું કેમ આટલું ખારું રે?’ આંસુ બોલ્યું: ‘મેં હૈયું ચાખ્યું, એ જ નસીબ અમારું રે.’
હાથ ખાલી, પેટ ખાલી, તોય માથે તાજ છે, કાંઈ ખોવાનો ન ડર, ને ના કશાની લાજ છે;
આગળે મૂકો મને તો કોઈ કિંમત ના રહે, પાછળે મૂકો, દસગણું મૂલ્ય મારામાં વહે;
રેતી ઉપર નામ લખ્યું તો મોજું આવી ભૂંસી ગયું, પાણી ઉપર નામ લખ્યું તો વમળ થઈને ઘૂમી ગયું.
સૂર છે, ને સાદ છે, પણ વાંસળીમાં તું ન’તો, રાસમાં ઘૂમે બધી, પણ આંગળીમાં તું ન’તો.
આ સડક પર છો ગમે ત્યાં હોય ખાડા, ચાલશે, ટ્રેન મોડી, બસ ય મોડી, સૌ ય આડા, ચાલશે.
વરસાદ આવ્યો ને બાપુ સાંભર્યા, ખભે બેસાડી ફરતા રે, ‘જો, જો, બેટા, વીજળી!’ કહીને આભ ભણી આંગળી ધરતા રે.
મળી જિંદગી પણ ઉધારી મળી, હતી શ્વાસમાં પણ કટારી મળી.
કોને કહું? હું ભીડમાં ઊભો સાવ રે એકલો, હસતાં મોઢાં ચોગરદમ, ને ભીતર ખાલી ખેતરો.
દીકરો પરદેશ ગ્યો, ને આજ સૂની સાંજ છે, એ જ ડેલી, એ જ ઝૂલો, તોય જૂની સાંજ છે.
સર્જનહારે માણસ ઘડ્યો,
તને શોધ્યો મૂર્તિમાં —
પારકા ઘરના ઝરૂખે ઝાંકતા લોકો અહીં, જાતના ડાઘા બધા પણ ઢાંકતા લોકો અહીં.
છે નદી, છે નાવ, તોયે કો કિનારો પણ નથી, ભીડ આખી સાથમાં છે, ને સહારો પણ નથી.
તમને સાંભરે એ મેળો, જ્યાં પહેલી વાર મળ્યાં’તાં રે? ચકડોળે ચડતાં ચડતાં, બે હૈયાં ઊંચે ચડ્યાં’તાં રે.
સાંજ પડતાં ઉંબરે ત્યાં રાહ જોતી બા હજી, સોયમાં દોરો ન જાતો, તોય પ્રોતી બા હજી.
દોસ્ત, હૉસ્પિટલના આ સફેદ ઓરડામાં
ઉડી રાખ થઈને હવામાં રહીશું, બની બીજ, ધરતી-કથામાં રહીશું.
અમારા મૌન, ઊંડા આ નિસાસામાં નથી જોયું, નયન ભીનાં હતાં તોયે ખુલાસામાં નથી જોયું.
એક હતો ચકો, એક હતી ચકી.
દોડતો હું રોજ, થઈને એક પ્યાસી રણ મહીં, ઝાંઝવાંને જળ ગણીને, હું પ્રવાસી રણ મહીં.
ગલી એ જ, તો યે હવાનું નવું છે, નયન એ જ, બસ આ નશાનું નવું છે.
બારણે આંખો ધરી બસ એ જ, ‘ક્યારે આવશે?’ રાત આખી દીવડો બોલ્યો: ‘સવારે આવશે.’