કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૪૩ / ૧૦૯
ઢોર ભૂખ્યાં, ઘાસ સૂકું, સાવ કોરે, વરસ તું, આભ સામે જોઈ બેઠું ગામ ચોરે, વરસ તું.
આપણી રીતે જીવવું, ભેરુ, આપણી રીતે જીવવું, કોઈના કાપડે ન સીવવું, આપણું ફાટ્યું સીવવું.
એ પળ હજી મેં જોઈ નથી.
નગરમાં વ્યથાઓ રઝળ્યા કરે, ગલીમાં દુઆઓ રઝળ્યા કરે.
મેં તો ઝાંઝરી મંગાવી'તી રૂપાની, ને એ તો લાવ્યો પહેલા મોલની ડૂંડી રે…
છત ઉપર ચડ્યો એક છોકરો, આભે ચડ્યું મન, પતંગ કરતાં ઊંચે ઊડ્યું એનું ભોળું તન.
હોઠ સીવી, વેણ સઘળાં આજ બોલ્યાં આંખથી, વર્ષ લગ જે બંધ, એ સૌ દ્વાર ખોલ્યાં આંખથી.
ઓટલે બેસી, હસીને હું રમાડું મોતને, દાવ મારો છે, જરા હું પણ પછાડું મોતને.
અમે એકાંત લઈ ચાલ્યા, ગયા'તા ટોચ પર્વતની, થયું, ત્યાં તો મળે ઈશ્વર, મળે પળ એક સંગતની;
જેલના દરવાજે ઊભો છે સંત્રી —
બાપુને જાવું'તું ગંગાજી, લઈ ગ્યા અમે તો બાટલીમાં, ગંગાજળની ચાર બુંદમાં ન્હાયા બાપુ ખાટલીમાં.
હતા જે ચાંદ ને તારા, અમે એ ગગન સ્વીકાર્યું, વિધાતાનું લખેલું જે, બધું એ વચન સ્વીકાર્યું.
ગલીમાં ધર્મના નારા, હવે આ નગર સળગે છે, પડોશીની જ આંખોમાં જુઓ, ને નજર સળગે છે.
વ્હાલમ, તને મારા સમ, જરી રોકાઈ જા, ઊગતા સૂરજ લગી આ ઓસરીએ ગાઈ જા.
રીસ છોડી, હોઠ ખોલી, આજ થોડું બોલ ને, ચા ઠરી, ને સૂર્ય ડૂબ્યો, સાવ મોડું, બોલ ને.
રાત આખી ચાંદ ભટકે છે
ઓરડો, ઓસરી, આંગણું, તું નથી, ખટખટે રાતભર બારણું, તું નથી.
મારી દીકરી ભીંત પર લખે છે,
લોચનિયાં કહે, ‘જોયું'તું મેં’, મનડું કહે, ‘મેં માન્યું’, બેઉ લડે ને વચ્ચે મારું હૈયું રોયું છાનું.
ઇતિહાસના પિરિયડમાં સાહેબે પૂછ્યું:
વટાવ્યું રણ, તરી દરિયો, નવી એ સફર બાકી છે, ખભે ભારો, પગે છાલાં, હજી કૈં કસર બાકી છે.
હાથની રેખા વિધાતાએ લખી'તી વાંકડી, મેં પસીનાથી ઉગાડી એ જ રેખે પાંખડી;
હોસ્ટેલમાં આવ્યો હું તો, મમ્મી, તારો લાડકો, પહેલે દિ' રડ્યો, ને બીજે દિ'થી થઈ ગ્યો ફાંકડો!
વીજ પડતાં પાંદડાં ગ્યાં, આ બળેલું ઝાડ છે, તોય એની ડાળ પર માળો ભરેલું ઝાડ છે.
પતંગાને ખબર તો છે, બળી જાશે શમા પાસે, છતાં ઊડે, ભલે મરવું પડે, એ પ્રેમની આશે;
સવારે મંદિરના દેવને
વકીલની નોટિસ આવી: ‘તમારાં લગ્ન
ઉપર આભમાં બે સિતારા ઝબૂકે, તળે ‘સેલ’ના સૌ ઇશારા ઝબૂકે.
સવારે ઓસરી લીંપે, ભરી ગારો ઉપાડે છે, બપોરે ઢોર માટે એ ઘણો ચારો ઉપાડે છે.
હતી દોડ, હું ને સખા એક મારો, લથડ્યો વચાળે, ઉપાડ્યો દુલારો;
પરોઢે ઘાસની એક પાંદડી પર
એક સપનું કાચનું, જે હાથથી છૂટી ગયું, આંગણું, ઘર, ઓસરી, સૌ સાથથી છૂટી ગયું.
ઘરમાં હવે સૂનું બધું, બોલે અહીં ઘડિયાળ છે, ખાલી બધા ખૂણા, અને ટકટક મહીં ઘડિયાળ છે.
મીંડું કહે, ‘હું ગોળમટોળ, મારી કોઈ ન કિંમત, એકડા આગળ ઊભો રહું ત્યાં વધી જાય મારી હિંમત!’
હરિ મારું મન હરી ગયો રે, હરિ મારું મન, ખાલી પાંજરું મેલી ગયો, ઊડ્યું પંખી-તન.
ભોળી ભરવાડણ મટકી લઈ હાલી વેચવા દહીં, મટકીમાં તો માધવ બેઠો, દહીં તો મળ્યું નહીં!
આ નગર લોખંડનું, ને હું બનેલો કાચનો, એક ઠોકર, ને તિરાડો, હું ઘડેલો કાચનો.
પ્રેમ, તને આજ એક વાત પૂછું, તું આંખમાં આવે ત્યારે આંસુ કે આંખ લૂછું?
આજે મારો જન્મદિવસ છે. આયુષ્યના ઝાડ પરથી
ઉઠાવ્યો હતો ભાર ભૂલી ગયો, મળી'તી કદી હાર ભૂલી ગયો.
પ્રણયમાં તો કશું તારું, કશું મારું નથી હોતું, અહીં ડાહ્યું, અહીં ખોટું, અહીં સારું નથી હોતું.
જે ઘડી તું બોલશે, એ સાદથી આવીશ હું, કાળ વીત્યો હું નથી, બસ યાદથી આવીશ હું.
કેટલાક કહે છે, ઈશ્વર જેવું કંઈ છે જ નહીં.
સ્પર્શ તારો થયો, આંગળી પીગળે, શ્વાસમાં સૂર થઈ વાંસળી પીગળે.
બગીચાને બાંકડે બેઠા બે ડોસલા, સાંજ ઢળે ને વાત ખૂલે, એક કહે, ‘મારો દીકરો દૂર’, બીજો કહે, ‘મારો ફોન ભૂલે.’
સવારે સાત વાગ્યે સૌ ઠલવતા જ્ઞાન આ ગ્રુપમાં, ગુલાબો, દેવ ને સૂરજ, ફરે ભગવાન આ ગ્રુપમાં.
હતા ઘાવ ઊંડા સમંદર સમા, છતાં આંખમાં એક ટીપું ક્ષમા;
ગામમાં પાણી નથી, તો જાગજો સરપંચજી, કાગળે છલકાય ટાંકી, ચાખજો સરપંચજી.
જન્મથી માણસ સતત આ નામની ચિંતા કરે, ભક્ત પણ ભગવાન પાસે દામની ચિંતા કરે.
ન કાશી, ન કાબા, કિનારો અહીં છે, હૃદયમાં જ જો, એ સહારો અહીં છે.