કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૪૪ / ૧૦૯
ઢળી છે સાંજની વેળા, હવે મેળો સમેટી લો, રમકડાં ને ગયા ઢોલી, બધો ખેલો સમેટી લો.
નાટક પૂરું થયું. પડદો પડ્યો.
મંચ પર હસતો હતો, ને સાંજ રોતો, માનશો? દઈ હસી સૌને, અને એ જાત ખોતો, માનશો?
ચોપડી વાંચી નથી, ને ઘાટમાં જ્ઞાની હતો, નાવ લઈ સૌને ઉતારે, વાટમાં જ્ઞાની હતો.
ઝોળીમાં ઝૂલે મારો લાલ, પાલખ ઉપર હું, ઈંટ ઉપાડું, ગીત ગાઉં, તું ઊંઘી જા ને, તું.
ફૂલ સમી તેં નજરું નાખી, મારે ફળિયે ફાગણ ફૂટ્યો, ઓસરીએ બેઠેલો મારો સૂનો સૂનો ઉનાળો તૂટ્યો.
લોકો કહે છે, ‘તું કેટલો શાંત છે!’
ઝાકળ ઉપર પ્હેલું કિરણ થઈ ઝળહળે, આ કોણ છે? ઝરણાં તણાં ગીતો બની જે ખળખળે, આ કોણ છે?
હું તો તદાકાર થઈ ગ્યો રે, સાધો, હું તો તદાકાર, ના કોઈ આગળ, ના કોઈ પાછળ, ના કોઈ આરપાર.
૩૬૬૬. આંગણે તુલસી હતી, બા ચૂલ પર, ઓટે પિતા,
૩૬૯૧. નથી ઘર, ના ઠિકાણું, ના કશે પણ નામ-સરનામું,
૩૭૧૬. હતું આંગણું, ને હતો એક વડ,
૩૭૪૧. નદી દોડતી'તી, સમંદર મળે ત્યાં,
૩૭૬૬. ઓસરી, હીંચકો, પીપળો, ઓટલો,
૩૭૯૧. ખેતર બળે, વાદળ ગયાં, ખેડૂ હજી આકાશ પર,
૩૮૧૬. રાખડીનો તાર કાચો, તોય બંધન છે અડગ,
૩૮૪૧. ઝરૂખે ચાંદ આવ્યો ને કહે, ‘તારો સખા ક્યાં છે?’
કોણ રે ઉઘાડે આ પૂરવની બારી, કોણ રે ઉઘાડે? ઝાકળનાં મોતી વેરીને સૂરજને કોણ જગાડે?
ન ચાંદો, ન તારા, ન આરો અમાસે, બળે એક દીવો, સહારો અમાસે.
તમે ઓચિંતાં આવ્યાં ને ઓરડો મ્હેક્યો રે, બંધ બારીએ બેઠો કોઈ ટહુકો ટહુક્યો રે.
વાત પૂરી થાય ત્યાંથી એક ઊંડું મૌન છે, પાંપણેથી જે ઝરે, એ સાવ ભીનું મૌન છે.
આજે નરસૈંયાને કહું છું — તળાજાના ઓટલેથી ઊઠો,
મેળામાં આ જ હાથ પકડીને
ખમજો રે, ખમજો મારા ભાઈ, જાણ્યે અજાણ્યે જે દુભવ્યા, મારા બોલે જેનાં કાળજાં કોઈ દિ’ કાંટા થઈને ખૂંચ્યા.
હરિ, તારી હાટડીએ મારું ઉધાર ખાતું રે, ભરવા બેસું તોય ના ભરાય, એવું નાતું રે.
હું તો કાંઈ ન જાણું, વહાલા, કાંઈ ન જાણું રે, ચૂપચાપ તને ચાહું, એ જ મારું ગાણું રે.
કેડી હજી બોલાવે, કેડી હજી બોલાવે, ગામ છોડ્યું વરસો પહેલાં, તોય સપનામાં આવે.
ઓસરીનો હીંચકો હવે અડધો જ ઝૂલે છે.
તું તોડે તો તોડ, વહાલા, હું નહીં તોડું પ્રીત, તારા વિના કોની સાથે જોડું મારું ગીત?
દેવદારોની હવામાં શ્વાસ ભરતો હું ફરું, ગીત ગાતા એક ઝરણા સાથ થોડું નીતરું;
કોઈ પાટીમાં ઉકેલે જિંદગીનો દાખલો? ભૂલથી સાચો થયો છે લાગણીનો દાખલો.
હાર મૂકી, હાથ જોડી, સાવ ખોટો ખરખરો, સ્ટેટસે મૂક્યો તરત સૌએ ય ફોટો ખરખરો.
ચાર રસ્તા વચ્ચે બાપુ ઊભા છે —
જિંદગીભર હું અહીં બસ કારના હપ્તા ભરું, સાંજ પડતાં શ્રીમતીના પ્યારના હપ્તા ભરું.
ગુરુવારે ગામના ચોકમાં હાટ ભરાય છે.
પ્રીત તો બે રંગે ખીલે રે, સૈયર, પ્રીત તો બે રંગે ખીલે, સામે હોય તો સૂરજ ઊગે, દૂર હોય તો દીવો ઝીલે.
અડધો ચાંદો આભમાં ને અડધો મારી પાસ, અડધી રાત જ જાગી, વહાલા, અડધી તારી આસ.
ટ્રેનમાંથી ખેતરો ને ગામ સૌ દોડી ગયાં, કેટલાં સ્ટેશન, ઝરણ ને ઝાડ પણ છોડી ગયાં;
ગામ છોડ્યું તો ઘરે પણ ઝાંખરાં ઊગી ગયાં, ને નગરની ફૂટપાથે ઝૂંપડાં ઊગી ગયાં.
હસે છે બધા, પણ ડરે છે અસલમાં, ખુમારી બતાવે, મરે છે અસલમાં.
સૈયર, સવાર તો કામમાં વીતે, સાંજ પડે ને સાલે, દીવો કરું ત્યાં એની યાદ્યું ઝાંઝર પહેરી હાલે.
ગામ મારું ગોંદરે ઊભું, વાટ જુએ રે મારી, વડલે બેઠો વાયરો પૂછે: ‘ક્યારે આવીશ ધારી?’
મેં તો માટી ખૂંદીને ઘર કર્યાં, મેં તો નળિયે બાંધ્યા મોર;
ચાલ સાજન, હાલ ને આ રાતના સંગાથમાં, ચાંદ પણ થોભી ગયો છે વાતના સંગાથમાં.
વહેતી જાય, વહેતી જાય, નદી રે વહેતી જાય, કાંઠે બેઠાં ગામને એ તો કાનમાં કંઈક કહેતી જાય.
ભ્રષ્ટતા સામે લડે છે, રોજ ભાષણ થાય છે, ને પ્રજા ભૂખી રહી, તાળી બજાવી જાય છે;
બધાને આપજે ફૂલો, મને બસ રાખ ઝોળીમાં, ભલે ખાલી રહું, પણ દે જગતને લાખ ઝોળીમાં.
ફિલ્ટરે ગોરા કરેલા ગાલને લાઇક મળે, હોટલે ખાધેલ મોંઘી દાલને લાઇક મળે.
સ્મરણની ગલીમાં હજી એક ઘર છે, ઝરૂખે ઢળેલી અધૂરી નજર છે;
ગગન કોરું, ધરા કોરી, અરે આ ગરમ ચોમાસું, નયનમાં વાદળો દેખ્યાં, હતું બસ ભરમ ચોમાસું.