કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૪૨ / ૧૦૯
મેદાનમાં મંડપ છે, લાઉડસ્પીકર છે,
મારો ઘરવાળો કવિ થયો, હવે ઘરમાં ક્યાં રહેવાય? દાળમાં મીઠું ઓછું હોય તો ગઝલ લખી નખાય!
ઘણો સજ્જન છતાં લાગે, હતો હું ચોર ફોટામાં, પડાવ્યો પાસપોર્ટે, તો થયો હું ઢોર ફોટામાં.
મેં તને શોધ્યો શિખર પર, તીર્થમાં ને ઉપવને, તું હતો મારી જ અંદર, રોજ હું ભૂલ્યો તને;
૩૪૬૬. છાંયડો દેવા પિતાએ જાત આખી તાપમાં,
૩૫૦૬. હજી પણ ગામની શેરી મને નામે પુકારે છે,
૩૫૪૬. હતી ઝૂંપડી, પણ હતું હેત ઝાઝું,
૩૫૮૬. ગયાં સૌ, હવે એ જ ઝૂલો હલે,
૩૬૨૬. આંખમાં વાદળો, હોઠ પર ગીત છે,
૩૬૪૬. રાત આખી ખેડુ જાગે ખેતરે ઠંડી મહીં,
ગામને પાદરે હનુમાનજીની દેરી છે —
મેં હૃદયનું એક ખેતર ખેડ્યું. જૂના રોષનાં ઢેફાં ભાંગ્યાં,
હરિ, હવે સપનાંનો વાયદો મેલો, આંખ ઉઘાડી રાખું ત્યારે ઝાંપો ખોલી બોલો.
ઘરમાં આવી નાની બેની, રૂના પોલ જેવી, આંખો મીંચી સૂતી રહે ને મુઠ્ઠી વાળે એવી!
એક ચકલી ચાંચમાં તણખલું લઈ
ચોકમાં દીવા બળે ને ગામ આખું ઝળહળે, માવડીના તાલ સાથે ધામ આખું ઝળહળે.
ડેમના પાણી તળે ડૂબી ગયું આખું ય ગામ, પત્ર લઈ ઊભો ટપાલી, ક્યાં હવે એ ઠામ-નામ?
સવારે જ તાજા સમાચાર છે, ભલે ભૂખ, ઝાઝા સમાચાર છે.
ઝાંઝર મારું ઝમક્યું ને આખું ગોકુળ જાગ્યું રે, કાનો કહે છે, ‘ચાલ જમુના’, મને તો વસમું લાગ્યું રે.
લોક બોલ્યા: ‘સાવ ગાંડો, ઝાડ સાથે બોલતો, પાન સાથે એ હસે, ને વાદળે જઈ ડોલતો.’
આભની વાડીએ ઊગ્યાં તારલિયાનાં ફૂલ રે, ચાંદલિયો તો માળી થઈને ફરતો ડૂલમડૂલ રે.
ઝરૂખે ચાંદ ઊગ્યો'તો, હતું ત્યાં ગીત એ રાતે, હવાએ શ્વાસ રોક્યો'તો, હતી બસ પ્રીત એ રાતે.
કૂવે ગઈ'તી પાણી ભરવા, ભરી લાવી ચાંદો રે, માથે બેડું, બેડે ચાંદો, ચાંદે કોનો વાંધો રે?
ક્યાં સુધી બેસી રહે? આ ભીંત-જાળાં તોડ તું, સોનના સળિયા ભલે, એ સોનવાળા તોડ તું.
મોરપીંછનો રંગ ચડ્યો ને ઊતર્યો આખો સંસાર, હરિ, તમારો પ્રેમ પીધો ને ખારું લાગ્યું ખાર.
વાડ-વાડે, ભીંત-ભીંતે વેરનાં છે તાપણાં, તોય ઠરતાં જાય છે સંબંધનાં સૌ બારણાં.
ગામની એ સાંજ આજે સાવ ઝાંખી સાંભરે, બાજરાના રોટલાની ગંધ ચાખી સાંભરે.
તમે બોલો તો ઓરડો ઓરડો લાગે, આ મૂંગી ભીંતોમાં કોઈ ટહુકો જાગે.
હથેળીમાં એક બીજ મૂકીને દાદાએ પૂછ્યું હતું:
હવે સમજાય છે મીઠો હતો એ બાપનો ઠપકો, કડક તડકો, છતાં છાંયો—હતો એ તાપનો ઠપકો.
ડૉલરિયે દેશ ગયો ભાઈ મારો, ડૉલરિયે દેશ, વતનમાં મૂકી આવ્યો બાપુ, ધોતિયું ને કેશ!
ગોરીએ છેતર્યો મને, ગોરીએ છેતર્યો, મેં તો ગુલાબ દીધું ને એણે QR-કોડ ધર્યો!
નવ મહિના એણે ઉંઘમાં પણ પડખું ન ફેરવ્યું —
નમેલી કમર ને વિસામો બુઢાપો, ઘરે સૌ કહે છે: ‘નકામો બુઢાપો.’
ચાલો, આષાઢનાં વાદળ આવ્યાં છે —
રાત આખી આંગણે બેસી મનાવું ચાંદને, ઓઢણીના છેડલે બાંધી ઝુલાવું ચાંદને.
કેડ પર બાળક, શિરે બેડાં, ઉરે આખો સમાજ, તોય સૌ ‘અબળા’ કહે છે, શી હશે આ લોક-લાજ?
આભને આંબી ગયો, ને સાવ છૂટ્યો મૂળથી, વૃક્ષ ઊંચું થઈ ગયું, પણ પાંદ તૂટ્યો મૂળથી.
મેં તો ઘર ઘરમાં દીઠો કાનો, હો સૈયર, ક્યાંક માખણ ચોરે, ક્યાંક રમે છાનોમાનો.
નવો ફોન, જૂની ઉધારી ડિલીટ, કરી ‘બ્લોક’, ને મિત્ર-યારી ડિલીટ.
ભીડ જ્યાં જાતી, ન ત્યાં, પણ સાવ સામે ચાલવું, કોઈ રસ્તો ના મળે તો મન-મુકામે ચાલવું.
અણગમતા દિવસો લઈ લ્યો, ભગવાન, મને એક સાંજ ઉધાર આપો.
સ્ટેશનની બહાર લીમડા નીચે
સૌથી દૂર હું એકલો ફરવા નીકળ્યો.
ગળું રૂંધાય ને સળગી રહી આશા, હવે બોલો, ભલે તૂટે, ભલે ફૂટે, ખરી ભાષા, હવે બોલો.
રોજ એનું થઈ ગયું છે સાંજ-ટાણું ઈંટ પર, ધૂળમાં બાળક રમે ને એક ભાણું ઈંટ પર.
કેસૂડે કેસૂડે ફાગણ ફોર્યો, ગામમાં ઊડ્યો રંગ, ભાભીએ ભરી પિચકારી ને દિયર થયો દંગ!
ફાગણે મૂક્યો ખજાનો રંગનો ને ગંધનો, દેહ કેસૂડો થયો, ને હાર તૂટ્યો બંધનો;
હરિ, મને કોયલ કીધી તો ભલે, પણ આંબો તો આપો, વસંત થઈને આવો તો, મારો ટહુકો તમે માપો.
ભરબપોરે હાઇવેની ધારે