કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૨૯ / ૧૦૯
ફાગ ખેલે ગામ, એની ઓસરીને રંગ દે, વર્ષથી મૂંગી પડેલી ઝાંઝરીને રંગ દે.
શહેરમાં તોફાન થયાં એ રાતે
વીસ વર્ષે મને આકાશ જોઈતું હતું:
સવારે જ અંધાર ભૂલી જવું, ઉઘડતાં જ અખબાર, ભૂલી જવું.
રાતભર મેહનું ખળખળે ઝૂંપડે, આભની વીજ પણ ઝળહળે ઝૂંપડે.
પકડવા જઉં ત્યાં ખુશી દૂર ભાગે, સપનમાં હતી જે, પરી દૂર ભાગે.
વાંસળીના વેણમાં રાધા ખોવાઈ ગઈ, ઓ સખી, પાણી ભરવા ગઈ'તી, ને ગાગર ભુલાઈ ગઈ, ઓ સખી.
ઉઘાડા પગે રે અમે કેમ કરી ચાલીએ? ધગધગતી રેતી ને કાંટાળી ઝાડી, વાટ કેમ કરી ઝાલીએ?
એક નાની વાતમાં આ કાંગરો તૂટી ગયો, દોષનો મારા જ માથે ઠીકરો તૂટી ગયો.
મોતિયો બાની નજરમાં, ધૂંધળાં દૃશ્યો હવે, ટેરવાંથી ઓળખે છે, પાંગળાં દૃશ્યો હવે.
ભીતર ખીલવ, હે નાથ, મારું ભીતર ખીલવ રે, કમળ જેમ કાદવમાંથી મુજને ઊંચે લઈ જા રે.
ન કાલે હતો, આજનો આદમી છું, નથી રંક કે રાજનો આદમી છું.
એક દી બોલી ગયો, એ વાતને ભૂંસી શકું? આંસુથી ભીની થયેલી રાતને ભૂંસી શકું?
દીકરી પહેલી વાર
ઓસરીએ ચા ઉકાળી, ભોરનો ઉત્સવ થયો, મેહ ગાજ્યો, ને ગગનમાં મોરનો ઉત્સવ થયો.
બંધ બારી, બંધ બારણ, મંદિરો ઘરમાં હતાં, પાયજામે બૉસ સાથે, દફતરો ઘરમાં હતાં.
તમે સાવ જૂના, બનો ‘કૂલ’ ડૅડી, મને જોઈએ છે નવી ‘સ્કૂલ’, ડૅડી.
કવિનું સુખ બહુ નાનું હોય છે.
દૂધવાળાના પૈસા, શાકનો હિસાબ,
ભલે ભૂખ લાગે, ટકે એક સન્માન, નમાવું ન મસ્તક, વિના એક ભગવાન;
મારું લે'રિયું ઝૂલે રે ઝરૂખડે, નણદલ માગે લે'રિયું રે બાઈ! મારા વીરાએ મેળેથી લાવ્યું, જેના રંગે મનડું છવાઈ.
૨૨૬૬. ફોનમાં મા રોજ પૂછે, ‘આજ શું ખાધું, કહે?’
૨૩૪૬. રસોડાની હવામાં પણ હજી બાની જ ખુશ્બૂ છે,
૨૩૮૬. નથી બા, છતાં ઓસરી બા સમી છે,
૨૪૦૬. ઘરે બા હતી, ત્યાં સુધી ઘર હતું,
૨૪૨૬. ચૂલો ઠરે, તોયે બળે બાનું હૃદય આખી ઉમર,
૨૪૪૬. બા હજી ઓરડે ઝૂલતી હીંચકે,
મારે ગામ હજી પણ બસ-સ્ટૅન્ડ પર
બારસાખે બા રહી છે કાગળોની રાહમાં, ને પિતા ઊભા ખળામાં વાદળોની રાહમાં.
સૌ સવારે નીકળે ને ડૉલરોની દોટ છે, ને બપોરે ભૂખ ભૂલી નંબરોની દોટ છે.
ગોળ ગોળ ઘૂમે રે મારું વૉશિંગ મશીન ગોળ, સાડી, જીન્સ ને ગંજી-મોજાં — સૌનો એક જ ઝોળ!
દાદીમા કહેતાં: ‘મારા જન્મ વખતે
ગમે ત્યાં હું વસું, મારી નસોમાં વતન બોલે છે, ભલે હોઠે ચડે ‘હૅલો’, હૃદયમાં સ્વજન બોલે છે.
બર્ફ વચ્ચે ઠીંગરાતાં તાપણું પણ સાંભરે, ને દિવાળી આવતાં તો બારણું પણ સાંભરે.
મારે આંગણિયે મોગરો મ્હોર્યો ને સાયબો ગયો પરદેશ, કોને દેખાડું ફૂલડાંની ફોરમ, કોને મોકલું સંદેશ?
સખી રે, મારી ઓઢણીમાં ચાંદો ઊગ્યો, અધરાતે મારી આંખ્યુંમાં કોઈ ઝાકળ થઈને પૂગ્યો.
હતી રાત કાળી, ઉજાળી તમે, સવારે ઉઠી ચા ઉકાળી તમે.
ચાંદને ચાહે ચકોરી, નિત નયન જાગ્યા કરે, ચાંદ તો આખા ગગનમાં ચાંદની વેર્યા કરે;
ગગન છે મૌન, તારાઓ બધું બોલે ઇશારામાં, પવન આવી અડે ત્યાં તો કળી ખોલે ઇશારામાં.
જિંદગીનો જામ પી લે, પ્યાસ બાકી રાખજે, દોડ, પણ ઓ દોડનારા! શ્વાસ બાકી રાખજે.
સામાન બંધાઈ ગયો છે. ટ્રક બહાર ઊભો છે.
શોક છે, આંસુ છે, લાગણી પોસ્ટ છે, જન્મદિન, લગ્નની ઉજવણી પોસ્ટ છે.
ચણે ભીંત જે, તે પસીનો ગઝલ છે, ન પૂરો પડે જે, મહીનો ગઝલ છે.
થકેલા પગોને સહારો મરણ છે, વહેતી નદીનો કિનારો મરણ છે.
નદીને સામે કાંઠે સાજન, આ કાંઠે મારું ગામ, વચ્ચે ઘૂમરી ખાતું વહેતું જુદાઈ જેનું નામ.
હજી ફૌજીના ઘરમાં
ઝાડ નીચે હું ભલે, પણ છાંયડો મારો નથી, ઘર ભલે મારા જ નામે, ઓરડો મારો નથી.
ઢળી જિંદગીની કહાણી કલમમાં, બચી આંસુઓની નિશાણી કલમમાં.
શબ્દની પાલખી ચાલી રે, ગુજરાતી શબ્દની પાલખી, પેઢી દર પેઢી ખભે ઊંચકી, ભાવે ભરી ભરી આંખડી.
બે ઘડી બેસે વિહગ જ્યાં, એક ડાળી કર મને, કોઈ ભૂખ્યાના ઘરે ભરપૂર થાળી કર મને.