આ ટેગ સાથે 1398 લેખ · પાનું ૧૨ / ૨૮
ગામ મારું ગોંદરે ઊભું, વાટ જુએ રે મારી, વડલે બેઠો વાયરો પૂછે: ‘ક્યારે આવીશ ધારી?’
મેં તો માટી ખૂંદીને ઘર કર્યાં, મેં તો નળિયે બાંધ્યા મોર;
વહેતી જાય, વહેતી જાય, નદી રે વહેતી જાય, કાંઠે બેઠાં ગામને એ તો કાનમાં કંઈક કહેતી જાય.
અરીસો પૂછે: વાળ તારા ક્યારે ધોળા થયા? ને કોઈ ના જાણે, રે ભાઈ, દિવસ ક્યાં ગયા?
હું તો કાચની પેટીમાં પૂરી માછલી રે, મારો દરિયો રહ્યો ક્યાંય આઘે આઘે…
ઈશ્વર ક્યાં મળે, ભાઈ, ઈશ્વર ક્યાં મળે? ભૂખ્યાને રોટલો દઈએ, ત્યાં જ ઈશ્વર મળે.
ભોળા શંભુ, ભસ્મ લગાવી બેઠા કૈલાસે રે, જે માગે એને આપી દો, રહો પોતે અભાવે રે.
દીકરી ગઈ સાસરે, ને ઓરડો રહ્યો સૂનો રે, અરીસો પૂછે, ‘ક્યાં ગઈ પેલી મારી ચાંદની?’ રે.
મેં તો બારણાં વાસ્યાં, ભીડી સાંકળ, તોય રે, ચકલી ચાંચમાં ચોમાસું લઈ આવી કોય રે.
મારગમાં કાંટા પડ્યા, ને સૌ ચાલ્યા સંભાળી, એક જણે નીચે નમીને કાંટા લીધા ભાળી.
સાંજ ઢળે ઘાટે, ને પાણીમાં દીવા તરે, કોણ જાણે કોની યાદે હૈયું મારું ઝરે.
હસો હસો રે ભાઈ, સવારે હસો હસો, બગીચે ભેગા થઈને ખોટું ખોટું હસો.
ગુજરાતી તો એ, જે ઢોકળાં ખાય ને દુનિયા ખૂંદી આવે, ગુજરાતી તો એ, જે નફો ગણે ને નરસિંહ પણ ગાવે.
સારસ બેલડી ઊડી’તી સંગાથે તળાવની પાળે, એક ગયું રે આભ ભણી, ને બીજું ઝૂરે ડાળે.
ગોકુળ શોધ્યું, મથુરા શોધ્યું, શોધી દ્વારિકા સારી, કાન તો મળ્યો રાધાની બે આંખોની અટારી.
તરણેતરના મેળામાં એ છત્રી લઈને ઊભો, મારી ચૂંદડી ઊડી ગઈ, ને ઝાલી લીધો છેડો.
મોટું ઘર ને એકલી ડોશી, ભીંતો ભીંતો બોલે, ખાલી ઓરડે ઘડિયાળ ટકટક, કોઈ ન બારણું ખોલે.
ઘેલી રે ઘેલી, હું તો શ્યામ નામે ઘેલી, લોક કહે છે ગાંડી, ને હું કહું: મારો બેલી.
સાંકળ ખખડાવી, ને ઊઘડી ગઈ બારી, સૈયર, આ કેવો રે નાતો અમારો!
જ્ઞાનીઓ બોલે ને ગામ આખું ડોલે, પણ ભૂખ્યાના પેટમાં તો ઊંદરડા ઢોલે!
ચૂલે બળું ને તો ય ઠારું છું ઘર, હું સ્ત્રી છું, સાહેબ, હું સ્ત્રી છું સભર!
ઊડી ગયો રે હંસ, ઊડી ગયો રે, માનસરોવર છોડી, ક્યાં રે ગયો રે?
શ્રાવણની સાંજ આવી ઝરમર ઝાંઝર પહેરી, ભીની ભીની ધરતીએ ઓઢી ચૂંદડી લહેરી.
વાસંતી વાયરાએ ઘૂંઘટ ઉઠાવ્યો, ને હું તો રે ઊભી રહી ગઈ ઝાંપે!
જય જય મોબાઇલ મહારાજ, તમે જ ઘરના રાજ, તન-મન-ધન સૌ અર્પણ તમને, લાજ રાખજો આજ!
વર્ષો પછી આપણે મળ્યાં, ને કંઈ ન બોલ્યાં, બસ, આંખોએ જૂનાં પાનાં રે ખોલ્યાં!
દેશ તો આઝાદ થયો પંચોતેર વરસ પહેલાં, તેં શું કર્યું, ભાઈ? તેં શું કર્યું?
બસ, એ જ વાત ન પૂછો, સખી, બાકી પૂછો તો આખું ગામ દઉં!
પૂજારીજી, ઘંટ જરા ધીમો વગાડો, પ્રભુ મારો ઊંઘે છે, નકામો ન જગાડો!
હું તો રસ્તે રઝળતી એક વારતા, મને કોઈ વાંચે ના, કોઈ ના સાંભળે!
અમે પહેલવહેલો કાગળ લખ્યો તો, છાનોમાનો, ધબકતો, ધ્રૂજતો લખ્યો તો!
મારે આંગણિયે તુલસીમાં મંજરી મ્હોરી, હું તો દીવો મેલું રે, વાટ ઝીણી દોરી!
ચાલ, કીડીની હારમાં થઈને રહીએ કેડી, નાની નાની ચાલે, મોટી મંઝિલ તેડી!
આભમાં ઝીણી ઝબૂકે વીજળી રે, કેમ કરી જાશો ચાકરીએ, રાજ?
હરિવર વરસ્યા મેઘ થઈને, ભીંજ્યું ગોકુળ ગામ, ટીપે ટીપે ઝીલું હું તો એનું રે નામ!
હે કષ્ટભંજન, હે અંજનીના જાયા, દુઃખિયાના બેલી, તમે ક્યાં સંતાયા?
એને ઝાડવું મૂળથી ઉખાડવું હતું, મારે માળામાં બુલબુલ રાખવું હતું!
ચકીબેન, ચકીબેન, ક્યાં ગયાં તમે? ફળિયે નથી, ને ઝરૂખે નથી અમે!
બાર બાર વરસે વાવ ગળાવી, તો ય ના પાણી આવ્યું રે, રાણી!
આ ઝાલાવાડી ધરતી, ભાઈ, આ ઝાલાવાડી ધરતી, બાવળ, થોર ને ખારી હવામાં ય હસતી રમતી!
શાં શાં રૂપ વખાણું, સંતો, શાં શાં રૂપ વખાણું? એક જ પ્રભુના સો સો ધંધા, કયું સાચું, કયું જાણું?
વારી જાઉં રે, શામળિયા, તારા લટકાને, મોરપીંછના મુગટ, ને પીતાંબરના પટકાને!
શબ્દોને ચડી ગઈ ખાલી, રે ભાઈ, શબ્દોને ચડી ગઈ ખાલી, કલમ ઊભી છે કાગળ પાસે, જાણે કોઈ ભિખારી ખાલી!
ચાલ, લઈ લઈએ થોડા અબોલા, સખી, બોલી બોલીને આપણે થાક્યાં!
ક્યારેક મીઠો, ક્યારેક ખારો, તો ય માણસ મને લાગે વ્હાલો!
હરિનું હેત તો એવું રે, જેવું માનું ધાવણ, ભૂખ્યો બાળ રડે ને, ઊભરાય આખું આંગણ!
કોઈ સાથે ન આવે તો એકલો હાલ્ય રે, તારો દીવડો તું, તારી મશાલ્ય રે.
ઘરને આંગણ ઊગ્યો લીમડો, છાંયો દેતો સૌને, પણ કડવો કડવો કહીને કાપ્યો મારાં જ લોકે મૌને.
દડ દડ દડ દડ પૈડું દડે, ને પાછળ દોડે બાળ, પૈડું આગળ, બાળક પાછળ, હસતી આખી ઢાળ!
ખોળે બેઠો લાલ ને મા ઝીણું મલકાય, ધાવણની ધારે જાણે ક્ષીરસાગર છલકાય.