કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૫૮ / ૧૦૯
જેને મળતાં મનડું ઠરે, એવો સંગ દેજો રામ, જેને જોતાં આંસુ ઝરે, એવો રંગ દેજો રામ.
કોઈ ઑફિસની ફાઈલો નીચે દબાઈને મરે છે,
કાના, ધરામાં ના પડ રે, જમના ઊંડી છે, ત્યાં તો નાગ ફણીધર બેઠો, વાત ભૂંડી છે!
ઊગવું, ખરવું ફરી? આ પારણું ના જોઈએ, ખેલ પૂરો, રંગમંચે બારણું ના જોઈએ.
હાલો ગિરનાર, હાલો ગિરનાર, અલખનો મેળો ભરાય, ભભૂતી ચોળી, ધૂણી ધખાવી, સાધુ ગાતા જાય.
દિવસભર દોડતું રણમાં, તરસનું હરણ હાંફે છે, નથી મંજિલ, નથી કેડી, ઘવાયાં ચરણ હાંફે છે.
પરબત ભલે ડગે, ને ધરતી ભલે ધ્રૂજે, જેનું મન હરિમાં બેઠું, એ તો ના રે મૂંઝે.
થોડાં વરસ પહેલાં તો ફળિયે ચકલી ચીં ચીં ગાતી, હવે મોબાઈલ ટાવરની નીચે ચૂપ થઈ ગઈ છાતી.
સાજન મારો લીમડો, ભલે કડવો બોલે વાત, છાંયો એવો શીતળ દે કે ભૂલું ઉનાળો સાત.
મારું જીવન દીવો થાજો, કોઈ અંધારે અટવાય, ઝીણી જ્યોતે મારગ જડે, ને ઘર સુધી એ જાય.
ત્યાં કશું ના, ઓ હૃદય, આ બારણે રોકાઈ જા, સૂર્ય ઢળતો, સાંજ ઢળતી, આંગણે રોકાઈ જા.
ઘણા સંત બેઠા દુશાલા ધરીને, કથા ચટપટી ને મસાલા ધરીને.
ઝળહળું હું દીપ થઈ, તોફાનમાં જોજે મને, ફૂલ થઈ ઊગું કદી, વેરાનમાં જોજે મને.
હવે કોઈ ઉપાય નથી, તો ચાલ,
નથી ગાદી, નથી તકિયા, છતાં રાતો ફકીરીમાં, ગગનનો ચાંદ સાથી, ને કરે વાતો ફકીરીમાં.
ઘર ઉધારે, ફોન હપ્તે, ને ય ગાડી લોન પર, ગામ આખું વાહ બોલે, બાપ-વાડી લોન પર.
બાળપણની એ વેળા પાછી આવે તો કેવું? માટીમાં રમવું, ને માના ખોળે જઈ સૂવું!
આજ વાવ્યું, કાલ લણવું — એમ ક્યાં થાતું કદી? વૃક્ષ થાતાં, મ્હોર આવે, ત્યાં સુધી વીતે સદી;
જુએ જગ તમાશા, કબીરો હસે, ભરે ઘર, નિરાશા! કબીરો હસે.
તને કાગળ ભરીને મેં, લખી સૌ, નામ લખ્યું નહિ, હવા, ઝરમર, ગલી, શેરી, બધું, બસ ગામ લખ્યું નહિ.
સાંજ પડતાં, શૂન્ય ભાસે ઓટલે તારી જગા, દીવડો બળતો રહે છે ગોખલે તારી જગા.
તું ગયેલી, ચાંદ પણ એ રાતનું સાથે ગયું, ને અધૂરું ગીત પણ એ વાતનું સાથે ગયું.
રેખા હથેળીની કહે: ‘આ તો જ મારું ભાગ્ય છે’, ને કર્મ બોલ્યું: ‘પાડ પરસેવો જ તારું ભાગ્ય છે’.
બધું છોડી, ભભૂતી લઈ, ત્યજી સંસાર, ઇકતારો, વગાડે ગામને ગોંદર, તરાવે પાર ઇકતારો.
હતો એકલો, છું કિનારે હજી પણ, નયન રાહ જોતાં ઇશારે હજી પણ.
હું તો એનો એ જ છું, બસ
જુએ જે નજારો, નથી બોલતો, સુણે જે પુકારો, નથી બોલતો.
દુઃખ આવે તો આવવા દેજે, મનવા, બારણું ખોલી, બેસાડી ઓટલે, પાજે પાણી, બોલજે મીઠી બોલી.
પુસ્તકનાં પાનાં ફેરવતાં એક મોરપીંછું સરી પડ્યું.
તપે રણ, ઉનાળે રહે ચાલતો, ઠરે ઘર, શિયાળે રહે ચાલતો.
રમતમાં લડે, ને હસીને રડે છે, પડે તોય ઊભો ફરી થઈ ચડે છે;
આપણે તો બારેમાસ ચોમાસું, ભાઈ, બારેમાસ ચોમાસું, ચા ને ભજિયાં સાથે હોય તો દુઃખને કહીએ ‘જાશું!’
ઘરે લોન, ખિસ્સે ઉધારી, ‘મજામાં!’ દવા, બાટલા ને પથારી, ‘મજામાં!’
વરસો સુધી એણે ધૂણી ધખાવી.
ઝાડ પર કોમળું પાંદડું હું બનું, ગામને છેડલે ઝૂંપડું હું બનું.
ભાઈ રે, દુઃખનું કેટલું જોર? એક ટહુકે ઓગળી જાયે, જેમ પરોઢે મોર.
ઋતુ દર ત્રણ મહિને
ભલે જાઉં, છતાં તુલસી તળે પાણી રહી જાશે, ગઝલના શેરમાં ધીમી મધુર વાણી રહી જાશે.
મીણ થઈ દીવે બળીને પીગળી જોયું અમે, ને સમંદરમાં ભળીને ઓગળી જોયું અમે.
મારી ડાળે કૂંપળ ફૂટી, મને પાનખરનું શું? જેણે ખરવું શીખી લીધું, એને ડરવાનું શું?
આજ ઊગ્યો સૂર્ય, ને આ કાલનો પડકાર છે, દોડતી આ જિંદગીની ચાલનો પડકાર છે.
તારી અને મારી વચે બસ શ્વાસનો આ ફાસલો, હોઠે અડે ના હોઠ, છે બસ પ્યાસનો આ ફાસલો.
જ્ઞાનની વાત તો કરીએ, ભાઈ, જોઈ પાત્રની પાળ, કાણા ઘડામાં રેડો તો વહી જાય સઘળો ખાળ.
તું જીવતી કવિતા છે, તને વાંચ્યા કરું, પાને પાને પલળી જાઉં, ને ફરી ફરી આંજ્યા કરું.
પહેલા પ્રેમમાં મેં એને ગુલાબ આપ્યું;
આવો હરિ, મારે આંગણે આવો, ઝાંખો દીવો બળે, ઝૂંપડી નાની, મન મોટું, તમને ખોળો મળે.
પર્વતની ટોચે સૌ જવા માગે છે —
રાતભર તકિયે હતાં જે, સાવ ખારાં આંસુ છે, ને સવારે હાસ્ય થઈને, એ જ તારાં આંસુ છે.
૫૦૬૬. ઓસરીમાં ખાટલો ખાલી રહે છે આજ પણ,
૫૧૩૬. પિતા ના છે હવે ઘરમાં, છતાં ખુરશી હજી ઝૂલે,