કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૫૭ / ૧૦૯
ફૂટપાથની બે લાદી વચ્ચે એક તિરાડ છે,
પપ્પા રવિવારે પણ વહેલા ઊઠતા,
ધારો કે એક દિવસ ફોન જ થાકી જાય,
ચાર રસ્તે ટ્રાફિકના સિગ્નલના ખાનામાં
હવેલીનાં ઝરૂખામાં હજી શણગાર ઝૂરે છે, ગયો સંગીતનો એ યુગ, ઉજડ દરબાર ઝૂરે છે.
આંખ ખૂલે એ પહેલાં ફોન ખૂલી જાય છે, ‘સુપ્રભાતે’ સો ગુલાબો રોજ ત્યાં વેરાય છે;
બધે જ્ઞાનનાં ઢોલ છે ચોકમાં, અને મૌનનાં મોલ છે ચોકમાં.
ઓરડે દીવો કરું તો, સૌ પ્રથમ મુજ બાળ તું, ભીતરે અંધાર ઘેરો છે, જરા સંભાળ તું.
ઘરમાં દાદાનો દેહ સફેદ ચાદરમાં છે,
ગયું બુંદ નાનું સમંદર થવાને, ફકીરી ધરી કો’ કલંદર થવાને.
કોને જઈને કહું રે વીતક, કોને કરું હું રાવ? પહેલાં કુહાડે કાપ્યો મુજને, હવે છાંયાના ભાવ!
યાદની કેડી ઉપર હું ઠોકરે પાછો વળું, ઘર સુધી આવું, છતાં હું ઊંબરે પાછો વળું.
ધરતી ફૂટી રે, ફૂટ્યો લીલો અંકુર, મારા ખેતરને શેઢે ઊગ્યું રે સિંદૂર!
સરલા, આજે એક ઘરડો માણસ
જીતવું તો છે સરળ, પણ હારવું ભારે પડે, દોસ્તને જીતાડવા ખુદ ઝૂકવું ભારે પડે;
પ્રેમનો પંથ રે કાંટાળો, તોય લાગે ફૂલની ગલી, જે ચાલ્યો એ ઘેર ન આવ્યો, આખી દુનિયા ભલી ભલી.
દરિયો રે ઊછળે ને ચાંદો રે મલકે, એક એક મોજું રે આભ ભણી છલકે!
હતો તું સાથમાં ત્યારે સફર ટૂંકી જ લાગી’તી, ન થાક્યા પગ, ભલે ને રાતભરની ઊંઘ ત્યાગી’તી;
ગામમાં શરદપૂનમની રાતે
ઠેકડી કરતા રહે ને તોય મરવા દે નહીં, રાતભર બકબક કરે, ને ઘેર ફરવા દે નહીં;
ન હીરા, ન મોતી, ન ઝૂમર, ન માયા, મળે એક માણસ સમજતો પરાયા;
શિયાળો બેસે ને નળ સરોવરે
ઓરડામાં ગુંજતું આ ભીંતનું ખાલીપણું, હોઠ પર થીજી ગયેલા ગીતનું ખાલીપણું.
માડી, તારો ખોળો રે જાણે ગંગાજીનો ઘાટ, દુનિયા આખી ફરી વળ્યો, પણ ક્યાંય ન એવી હાટ.
જિંદગીનું સુખ બધું બસ યારના ખાતે ગયું, દુઃખ જે આવ્યું, બધું મુજ ભારના ખાતે ગયું.
આભમાં ઊડે રે પંખી, કોઈ ન પૂછે નાત, એક જ ડાળે સૌ બેસે ને કરતાં મીઠી વાત.
બુઝાયા કેમ દીવા સૌ? હવે અંધાર પૂછે છે, હવા ક્યાં નીકળી ગઈ એ? ઉઘાડું દ્વાર પૂછે છે.
ઉઘાડી આંખ તો સામે, બધે બસ તું જ દેખાયો, નયન મીંચ્યાં, તરત ભીતર બની તું વાંસળી ગાયો;
હંસલા, હાલો રે હવે, માનસરોવર દૂર, આ કાયાની ઝૂંપડી છોડી, ઊડવું છે ભરપૂર.
જન્મ્યો ત્યારે બાએ કહ્યું: ‘મોટો થઈશ ત્યારે સુખ.’
મારી ડિગ્રીઓ લઈ લો, મારો પગાર, મારી ગાડી,
શ્વાસ ચાલે છે, હવા છે, રાજવી છું આજ તો, સૂર્ય સામે આંગણે, ને ભૈરવી છું આજ તો.
ભરી આંખ કાજળ, કટારી નજરથી, ચડી કેફની આ ખુમારી નજરથી.
બધું તારું, હરિ, બધું તારું, મેં તો માન્યું’તું મફતનું મારું.
આંસુ આવે આંખમાં, પણ એ તમાશો ના કરે, દર્દ ઊંડું હોય, તો એનો ખુલાસો ના કરે.
તારલો થઈ ઝગે, તો ય ખરવું પડે, દીપ થઈ તું જલે, તો ય ઠરવું પડે.
મેં ઈશ્વર પાસે છાંયો માગ્યો; એણે મને બીજ આપ્યું.
દીકરી ચાલી સાસરે ને ઓસરીમાં પગલાં રહ્યાં, કંકુ પગલાં, અડવાં પગલાં, ભીનાં ભીનાં પગલાં રહ્યાં.
ઓળખાણ પડી? હું એ જ, જેના ખિસ્સે રહેતો તારો રૂમાલ ને તારો ભેજ!
વાંસ કહે: મારે અંગે અંગે કેમ પાડ્યા છે છેદ? કાનો હસીને બોલ્યો: ‘એ જ તો સૂરનો ભેદ!’
હિસાબી મન કહે: ‘મારું, બધું મારું, ન કૈં તારું’, હૃદય હસતું કહે ધીમે: ‘મને લાગે બધું સારું’;
કાલ ઢોલે જે ગજાવી, વાતની ચર્ચા નથી, રોશનીથી જે ઝગી’તી, રાતની ચર્ચા નથી.
દિવસ ઊગે, તરત દોડું, ઝબૂકે નોટનું મૃગજળ, હરણ થઈને સતત હાંફું, છતાં મહિનો રહે આગળ;
આંગણે ભીંજાય તારી ઓઢણી વરસાદમાં, ને ઝબૂકે આભમાં આ દામિની વરસાદમાં.
ઢળી એક આખી કહાની ઘડીમાં, રહી ના, વહી ગઈ જવાની ઘડીમાં.
સોમવારે સવારે એલાર્મ ત્રણ વાર વાગે છે,
બાપુનું ઘર વેચ્યું. ખરીદનાર ભલો માણસ હતો,
કહે છે હોઠ ના, પણ એ કહે છે આંખ હા ને ના, ઉઘાડું પાંજરું, તોયે કહે છે પાંખ હા ને ના.
ઘડપણ આવ્યું રે ધીમે પગલે, જેમ સાંજનો તડકો, વાળે રૂપું ચડ્યું, ને હૈયે ઠરી ગયો સૌ ભડકો.
તમે બોલો નહીં તો ય મને સંભળાય, તમારા મૌનમાં આખો દરિયો ઘૂઘવાય.