કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૪૫ / ૧૦૯
અરીસો પૂછે: વાળ તારા ક્યારે ધોળા થયા? ને કોઈ ના જાણે, રે ભાઈ, દિવસ ક્યાં ગયા?
આજે તો નક્કી કર્યું — કવિતા લખવી જ.
મારા ગયા પછી સૌથી પહેલાં
જે કદી જીવ્યો નહીં, એ સાવ ઘૂંટ્યું અક્ષરે, ને હૃદયમાં જે હતું, ના સ્હેજ આવ્યું અક્ષરે.
હજી યાદ છે એ નયનનો ઉજાસ, હતો ઓસરીમાં ભજનનો ઉજાસ.
જ્યાં ન વાડો હોય એવું ગામ હોતું ક્યાંક તો, જ્યાં કદી ભૂખ્યું ન બાળક રાત રોતું ક્યાંક તો.
ધરાની ધૂળમાંથી હું જરા ભીનાશ લાવ્યો છું, નગરના બંધ ઘરમાં હું નવું આકાશ લાવ્યો છું.
હું તો કાચની પેટીમાં પૂરી માછલી રે, મારો દરિયો રહ્યો ક્યાંય આઘે આઘે…
તું નથી ત્યારે હજી ચા
આ કોરો કાગળ એક દિવસ
મંદિરે શોધ્યો ઘણો, ને ઈશ જોયો ઓટલે, એક ભૂખ્યો બાળ ત્યાં રાતે ય રોયો ઓટલે.
ઈશ્વર ક્યાં મળે, ભાઈ, ઈશ્વર ક્યાં મળે? ભૂખ્યાને રોટલો દઈએ, ત્યાં જ ઈશ્વર મળે.
આંગળી તારી અડી, ત્યાં કૈંક જાગ્યું સ્પર્શમાં, ફૂલ જેવું કોમળું, પણ સાવ વાગ્યું સ્પર્શમાં.
ઘરે પાછો ફરું ત્યાં રાહ જોતો અકળ ખાલીપો, નયનની કોર પર બેઠો સદાનો સજળ ખાલીપો.
યાદો ફિલ્મની જૂની રીલ જેવી છે —
ઝૂંપડીની છોકરી બનતી જ રાણી ચિત્રમાં, રોટલી દોરી, પછી કરતી ઉજાણી ચિત્રમાં.
લખી રાખ્યું હથેળીમાં તમારું નામ શાહીથી, ન ભૂંસાયું કદી, કીધું અનોખું કામ શાહીથી.
ચોથા માળની બારીમાંથી એ બાળકો
પાનખરમાં કૂંપળો ક્યાં એકલા વનને જડે? એ જ રીતે સાથ ક્યાંથી ઝૂરતા મનને જડે?
ભલે ટાણું, કટાણું હો, અતિથિ આવે અમારે ત્યાં, સવારે મોર, સાંજે કોયલો ગાવે અમારે ત્યાં.
કોઈ આવીને કહે છે કૈંક છાનું કાનમાં, રાતના ગુંજે હજી પણ ગીત બાનું કાનમાં.
ભલે આ દેહ છૂટે, પણ મરીને હું તને મળવા, બનીને મેઘ, આભેથી ઝરીને હું તને મળવા.
ભોળા શંભુ, ભસ્મ લગાવી બેઠા કૈલાસે રે, જે માગે એને આપી દો, રહો પોતે અભાવે રે.
દીકરી ગઈ સાસરે, ને ઓરડો રહ્યો સૂનો રે, અરીસો પૂછે, ‘ક્યાં ગઈ પેલી મારી ચાંદની?’ રે.
પંચતારક હોટલના એરકન્ડિશન્ડ હૉલમાં
હજી પણ રોજ ચડતું આ જગતમાં સત્ય શૂળીએ, અને સૌ ભીડમાં જોતા રહે છે નૃત્ય શૂળીએ.
એને ઊડવાનો શાપ છે — પાંખ વગર.
મેં તો બારણાં વાસ્યાં, ભીડી સાંકળ, તોય રે, ચકલી ચાંચમાં ચોમાસું લઈ આવી કોય રે.
ફૂલ સીંચે, ભૂખ વેઠે, રંક માળી બાગમાં, ફૂલ ચૂંટી શેઠ ચાલ્યા, રોઈ ડાળી બાગમાં.
ખડો પાર્થ ત્યાં તો કમાને દ્વિધામાં, નમે બાણ પોતે, નિશાને દ્વિધામાં.
મારો પહેલો પ્રેમ એક આંબલી હતી —
શિયાળાની રાતે ફૂટપાથ પર સૂતેલા
નામ, કુળ, ના કોઈ પદવી, એક ઝોળી ઓળખાણ, ગામમાં ગાતી ફરે જે, એ જ ટોળી ઓળખાણ.
પાસપોર્ટમાં હું એક ફોટો છું,
મારગમાં કાંટા પડ્યા, ને સૌ ચાલ્યા સંભાળી, એક જણે નીચે નમીને કાંટા લીધા ભાળી.
ત્રીસ વરસથી હું ચાંદને જોઉં છું.
મારા પૌત્રના કાંડે ડિજિટલ ઘડિયાળ છે —
રોજ ઝાંપે આવ-જા કરતી સહેલી બેખબર, હું પલળતો જ્યાં, વરસતી એ જ હેલી બેખબર.
હું સમયના હાથમાં અટકી ગયેલો શ્વાસ છું, રણ વચે ઊભા મુસાફરની જ સાચી પ્યાસ છું;
બા શિયાળે ગૂંથતી’તી ઊનનું સ્વેટર કદી, હાથના ટાંકે વહેતી હૂંફની જાણે નદી;
દીવડો મૂકી પ્રતીક્ષા રાત જાગી ઉંબરે, ને ઝબકતી આંખને પણ ઠેસ વાગી ઉંબરે.
સાંજ ઢળે ઘાટે, ને પાણીમાં દીવા તરે, કોણ જાણે કોની યાદે હૈયું મારું ઝરે.
પ્રેમમાં ક્યાં કોઈ પ્રશ્નોના કદી ઉત્તર મળે, આંખ મળતાં વાત પૂરી, મૌનમાં અક્ષર મળે;
હતો દીવડાને પવન પર ભરોસો, અને મેં ય રાખ્યો વચન પર ભરોસો.
કચેરીમાં બધું ધીમું, સવારી ઊંટ સરકારી, ફરે છે ફાઇલો ધીમી, નિરાંતે લૂંટ સરકારી.
હસો હસો રે ભાઈ, સવારે હસો હસો, બગીચે ભેગા થઈને ખોટું ખોટું હસો.
ગુજરાતી તો એ, જે ઢોકળાં ખાય ને દુનિયા ખૂંદી આવે, ગુજરાતી તો એ, જે નફો ગણે ને નરસિંહ પણ ગાવે.
પાર્સલે આવ્યું ભરેલું છે અથાણું ગામથી, ફોન આવ્યો, ને સુણાયું એક ગાણું ગામથી.
આજે અગિયારસ છે. બાપુએ સવારથી જ
પીઠ ફેરી, ના જમી ને કૈં ન બોલે રીસમાં, બારણું વાસી, ન બારી આજ ખોલે રીસમાં.