આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૯૮ / ૧૦૬
ધન ભલે હો, માન હો, પણ સાદગી પણ જોઈએ, ઘંટનાદો મંદિરે, પણ બંદગી પણ જોઈએ.
હરિ, એટલું દેજે: હૈયે હામ ને હોઠે ગીત, ઝૂંપડીએ એક દીવો, ને આંખે સાચી પ્રીત.
કંકુ ઘોળીને કંકોતરી લખું, ધ્રૂજે રે મારો હાથ, લખતાં લખતાં લાગે, દીકરી, છૂટે તારો સાથ.
ઓગળેલી ચૂલની છે વાસ બાના સાડલે, બાળકોના ઊંઘતા સૌ શ્વાસ બાના સાડલે.
કૂવાને કાંઠે ઊભી પનિહારી, સીંચે સીંચણ ધીરે, ઘડો ભરાય ને ખાલી થાય, મારું મન ક્યાંય ના ઠરે.
વીસ વરસ સુધી મેં અરીસા સામે
એવું આભ દેજે, પ્રભુ, જ્યાં પંખી ઊડે નિર્ભય, ભાષા, ધરમ ને નાતનો ના કોઈ ઊભો ભય.
ચાકડે ઘૂમે માટી, ને ઘડાય કોડિયાં રે, ગામ ઝળહળે, પણ કુંભારનાં અંધારાં ઓરડિયાં રે.
ઓગળી હું રાતમાંથી ભોરનો તડકો થયો, મૌન મારું તૂટતાં, હું ડાળનો ટહુકો થયો.
ગરવી ધરાનું ગીત ગાઉં, મારી ગુજરાત રે, ગિરનારે ગાજે સાવજ, ને સાબરમતીએ પ્રભાત રે.
પચાસ શિયાળા અમે એક જ ધાબળો ઓઢ્યો.
સાધુ, હરિનો સોદો રોકડો રે, ના ઉધાર ચાલે, મન આપો તો મોહન મળે, ના ઘરેણાં કે પાલે.
સાવ ખાલી પોટલું લઈ ચાલ્યો છેલ્લી વાટ, ના કોઈ ઘોડો, ના કોઈ ગાડી, ના કોઈ ઊંચો ઠાઠ.
હારથી ડરતો નથી, ઊઠી જવાની હામ છે, ઠેસ વાગી તો ભલે, રસ્તો જ મારું ધામ છે;
દરિયાકાંઠે મેં રેતી મૂઠીમાં લીધી.
કોઈ આવી રાતના ને એમ બોલી સ્વપ્નમાં, બંધ વરસોથી હતું, એ દ્વાર ખોલી સ્વપ્નમાં.
એમણે જ આ હાઇવે બનાવ્યો હતો —
તાપ છે, તોફાન છે, પણ છાંયડો છૂટે નહીં, ભીંત તૂટી, છત ટપકતી, ઓરડો છૂટે નહીં.
મંચ મળતાં, હાર મળતાં, ચમકતું આ હુંપણું, મિત્રનું ઘર જોઈ મોટું, ખટકતું આ હુંપણું.
ચાળીસ વરસથી રોજ સવારે
લખી છે ભાગ્યની રેખા, કહાણી છે હથેળીમાં, હજારો વર્ષની વાતો પુરાણી છે હથેળીમાં.
રોજ પૂછે, ‘કોણ છે તું?’, બાવરો છે આયનો, જે છુપાવું એ બતાવે, આકરો છે આયનો.
ઉંબરે બેસી જરા એ ઝાંઝરીની રાહ જો, દૂર વગડે ગુંજતી એ બાંસરીની રાહ જો.
હૃદયની ઉદાસી મને પૂછજો, ઘરે પણ પ્રવાસી? મને પૂછજો.
હૉસ્પિટલનો વૉર્ડ નંબર સાત, પલંગ નંબર ત્રણ.
૯૦૬૬. સાંજ પડતાં બા હજી પણ બારણે બેસી રહે,
૯૧૪૬. ઉઘાડી રાખ બારી તો, ગગન આવી ઘરે બેસે,
૯૧૭૬. હતી ઝૂંપડી, પણ હતું આભ આખું,
૯૨૦૬. નદીમાં હવે નીર ક્યાં છે? કહો,
૯૨૩૬. ચાંદની આવી ઝરૂખે, પૂછતી: ‘તું એકલો?’
દેશ માટે જાન દેવા સૌ ખડા છે સ્ટેટસ પર, ક્રાંતિના નારા લગાવી, લ્યો, ધજા છે સ્ટેટસ પર.
નદી હું, કિનારો થયો છું હવે, પ્રવાસી, ઉતારો થયો છું હવે.
શોર વચ્ચે જે ન જડતી, જિંદગી છે મૌનમાં, દેવળે ના જે મળી, એ બંદગી છે મૌનમાં.
ઑફિસમાં એક દિવસ
તું પધારે ને અચાનક આજ ઉંબર ઝળહળે, ભીંતને પણ આંખ ફૂટે, ને બધું ઘર ઝળહળે.
કદી આંખમાં સ્વપ્ન આવે અચાનક, પરોઢે ઘડી એ જગાવે અચાનક.
હું તો અમથી અમથી ગઈ’તી પાણી ભરવા, સૈયર, ને પાછી આવી હૈયું ખોઈને રે…
કાન સાંભળે છે શબ્દો.
આવી વસંત મારે આંગણે આવી, કેસૂડે રંગી ને કોયલે ગાઈ, વસંત મારે આંગણે આવી.
હોય ઘર નાનું ભલે ને સાવ ઓછું, ચાલશે, છોકરાંનું હાસ્ય હો તો ઘર ય જૂનું ચાલશે.
નાનપણમાં બોર વીણવા જતા.
મોરપીંછ મેલીને તું દ્વારકા ગયો રે, કાન, હવે મારી આંખોમાં જમુના વહે.
મેં તો માળા ફેરવી ને મણકે મણકે તું, હવે માળા ક્યાં ને ક્યાં રહી હું?
બોધિવૃક્ષ નીચે સિદ્ધાર્થ એકલો બેઠો હતો,
મંચ પર બેઠા અનશને, ચેનલો આવી ફરે, દેશની ખાતર, ગરીબો કાજ, ભૂખ્યા એ મરે;
આખા જગતનું ઝેર પી, મેં પ્રીતથી રાખ્યું ગળે, ના કોઈને દેખાય, એવી રીતથી રાખ્યું ગળે.
મંદિરે લાંબી કતારો, દર્શનોનો ભાવ છે, ભાવના ક્યાં છે હૃદયની? આસનોનો ભાવ છે.
ફાગણ તણી ડાળી ઉપર લખતી હવા તારી સહી, ઝાકળ બની ફૂલો ઉપર કરતી ઉષા તારી સહી.
રોજ ઘા તાજો મળે છે, ને સ્મરણનું પર્વ છે, આંસુ પણ દીવા બની ઝળકે, રુદનનું પર્વ છે.
દૂધમાં ભીંજેલ મીઠી માવડી છે ગુર્જરી, નર્મદાના તીર ગાતી વાંસળી છે ગુર્જરી.