આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૬ / ૧૦૬
ભીંતે ચીતરેલી નદીમાં કોઈ ઝબોળે ના પાય, મારી આંખ્યુંમાં ગામની નદીયું રેલાય.
કોરી રે સાડીએ કોઈ રંગ છાંટી જાય રે, ફાગણનો વાયરો મારું નામ પૂછી જાય રે.
હવે લાલ પેટી જ ખાલી રહી છે, નજર ડાકિયાની સવાલી રહી છે.
બે ભૂરાં ટિક થઈ ગયાં ને જવાબ નહીં રે આવ્યો, સખી, મારા સંદેશાએ આખી રાત જગાવ્યો.
ચૂપકીથી સાંજ ટાણે છે ભરેલો ઓરડો, રાત આવી ત્યાં સુધીમાં તો ઠરેલો ઓરડો.
મારા પિયરની ઘંટીનો ઘરઘર સાદ સંભળાય, સાસરિયે સૂતી, ને મારી આંખ્યું ભીંજાય.
એક ડેલી ગામ વચ્ચે, જે પુરાણી છે હજી, એ કમાડે કોતરેલી સૌ કહાણી છે હજી.
મંદિરમાં નવી બૅન્ચ આવી. ઉપર પિત્તળની ચળકતી તકતી:
‘જળ બચાવો’ વિષય પર ત્રણ દિવસનો રાષ્ટ્રીય સેમિનાર.
ઘણાં વર્ષે, પ્રવાસે એ તમારું નગર આવે છે, અચાનક ત્યાં ધબકતું દિલ: ‘અરે, એ જ ઘર આવે છે!’
મનવા, મેલ ને માથેથી ભાર રે, તારી નાવડીનો હરિ ખેવણહાર રે.
રાતભર કાગળ ઉપર હું જાતને ઘૂંટ્યા કરું, શબ્દ એકે પામવા સો વાર હું તૂટ્યા કરું;
હાથની રેખા ને કાંડાનું બળ, બેઉ બાઝ્યાં રે, કોણ મોટું ને કોણ નાનું, ગામ આખું ગાજ્યાં રે.
બાપુજીને ગયે તેર દિવસ થયા.
ખભા બાપુના તો સહારા હતા, અમે ત્યાં ચડીને સિતારા હતા.
મેળેથી બાપુ લાવ્યા’તા કાચની બંગડી બે, એના રણકારે રણકે મારું આખું બાળપણ રે.
ભલે રાત લાંબી, ભલે ઘોર કાળી, ફરી આવશે લઈ ઉષા સોનથાળી;
મેં તો આંજણ આંજવું છોડ્યું રે, શામળિયા, તારો રંગ જ આંખ્યુંમાં ઊભરાય રે.
એ ય ભાઈબંધ, સાંભરે છે તને આપણી નિશાળ? આંબલીનાં કાતરા ને તૂટેલી પાટીની પાળ…
ડાળ ફળથી જો લચે તો ઝૂકતાં તું શીખવે, પાનખરમાં પાંદડાંને મૂકતાં તું શીખવે.
એના ડીપીમાં એ હસે છે —
હું નથી ઈશ્વર, છતાં હું સાવ પણ ખોટો નથી, એક માણસ છું, ઘણો નાનો, કશે મોટો નથી.
ધ્વજ ચડાવ્યો, ગીત ગાયું, ને બધા ઝૂમી ગયા, ભાષણો લાંબાં સુણી, શ્રોતા પછી ઊંઘી ગયા;
રસ્તો પહોળો કરવાનો હતો. સર્વે થયો,
પિતાની હતી એ ખુમારી નજરમાં, અને મા તણી ચૂપ, ભારી નજરમાં.
ઓસરીનો પેલો હીંચકો સાંભરે રે, માડી, તારો ખોળો ને ઝીણો કિચૂડ સાદ સાંભરે રે.
હતી બાળપણમાં સુહાની રમત, પ્રણયની પછી એક છાની રમત.
બાપુએ બાને કદી ‘પ્રેમ કરું છું’ નથી કહ્યું.
સૂર્ય ઊગે ને પછી તો સૌ ય ભાગે નગરમાં, રાત પડતાં ઊંઘ ક્યાં? સૌ રોજ જાગે નગરમાં.
રોજ આ સંસારમાં હરપળ હવા બદલાય છે, ને પલકમાં રાજવીની પણ દશા બદલાય છે.
એ રાતે આખું શહેર
એક જ ખાણમાંથી બે પથ્થર નીકળ્યા.
પૂછે છે તું: ‘કહે, હું કેવી લાગું?’ — શું કહું રે ગોરી, તું તો ભીની સીમે ઊગી પહેલી બાજરી કોરી!
આખો દિવસ આકાશની નિશાળે
આજ રેલીમાં હજારો લઈ દહાડી ભીડમાં, એ પધાર્યા, ને બધાએ ચીસ પાડી ભીડમાં.
ઘરમાં ચાર એલાર્મ છે — પપ્પાના મોબાઇલમાં,
તર્કના આ પિંજરે પંખી કદી ટહુકી શકે? ગણતરીના ગામમાં મન ક્યાંય પણ ઝૂકી શકે?
જે મળે એ ભેટ તારી, જે જશે એ પણ પ્રસાદ, માગવાની હોડ શી? ને શો ખુદા સાથે વિવાદ?
ચપટી મીઠું ઉપાડ્યું ને ધ્રૂજ્યું આખું રાજ રે, દાંડીને દરિયે ગાંધીએ વાળી દીધી લાજ રે.
બગીચાના ખૂણે એક બાંકડો.
નહીં શરત, સોગંદ કે કો હિસાબો, નજરથી જ મળતા અમોને જવાબો;
મારા દીકરાને અઠ્ઠાણું ટકા આવ્યા.
પત્તાંની બાજીમાં બાદશાહ, બેગમ, ગુલામ —
કૅરમના પાટિયા પર સ્ટ્રાઇકર
દેહ પર હીરા જડેલા, રેશમી સૌ સાજ છે, પણ હૃદયમાં તો ઉદાસીનું સતત ત્યાં રાજ છે.
અમે નાના હતા ને વાગતો ત્યાં ઢોલ મેળામાં, ભલે ખિસ્સાં હતાં ખાલી, હતા અણમોલ મેળામાં.
શોક કરવા જે પધાર્યા, એ પ્રચાર કરી ગયા, ઘા રુઝાતો’તો જરી, ત્યાં સૌ પ્રહાર કરી ગયા.
સવારે છ વાગે બગીચામાં
વાયરે મારી ઓઢણી ઊડી, જઈ બેઠી એની વાડ રે, હવે હું કેમ કરી જાઉં લેવા, ગામ આખું પાડે રાડ રે!
જાગો રે સૂરજદાદા, પૂરવની બારી ઉઘાડો, અંધારાની ગાંઠ છોડી, સોનાની સેર વધારો.