આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૫૪ / ૧૦૬
આંસુ નાનકડો દરિયો છે.
મારે ઘેર તો દીવો નથી, તારે ઘેર દિવાળી? ફટાકડાના અવાજે તો ભૂખ ન જાય ટાળી.
એક ફકીરે મસ્જિદની દીવાલને
મયકદો એ, એ જ સાકી, કિન્તુ પ્યાલો ક્યાં હવે? દીપ એ ને એ જ ઘર, પણ એ ઉજાલો ક્યાં હવે?
એ યુદ્ધ જીતીને આવ્યો. ગામે
ઈંટ, પથ્થર, ભીંતથી ક્યાં થાય ઘરમાં કૈં ઉજાસ? એ હસે તો ઓરડે ફેલાય છે ઝીણી સુવાસ;
ફોનમાં હજાર નામ, સખી, પણ કોને જઈને કહું? ભીડ ભરેલા સંબંધમાં હું એકલી ને એકલી રહું.
રાજમાર્ગો સૌ પહોળા, થઈ ગયાં મન સાંકડાં, ફ્લેટ ઊંચા થઈ ગયા, પણ સાવ જીવન સાંકડાં.
શ્વાસ રૂંધે, આંખ બાળે, તે ધુમાડો આદમી, વાતવાતે બાખડે, ઘર-ઘર જ ઝઘડો આદમી.
મળી જીતમાં પણ મને હાર, તો શું? ખભે જિંદગીનો ઘણો ભાર, તો શું?
હું ‘મૉમ’ નથી કહેતો,
૪૮૬૬. મા ઘડે જે રોટલીમાં, હાથની મીઠાશ છે,
૪૯૪૭. ઘણી વાર માના સ્મરણ આવતાં
૪૯૯૭. નથી બા, તોય ચૂલે રોજ સાંજે ધૂમ્ર ઊઠે છે,
૫૦૪૨. હતો એક વડલો, હતી એક ડાળી,
ગ્રંથમાં ના, કોઈ કોરા કાગળે તું શોધજે, ના શિખર પર, ઘાસ પરના ઝાકળે તું શોધજે.
પપ્પાની જૂની ડાયરીમાં હિસાબ હતા —
ફૂટપાથની બે લાદી વચ્ચે એક તિરાડ છે,
પપ્પા રવિવારે પણ વહેલા ઊઠતા,
ધારો કે એક દિવસ ફોન જ થાકી જાય,
ચાર રસ્તે ટ્રાફિકના સિગ્નલના ખાનામાં
હવેલીનાં ઝરૂખામાં હજી શણગાર ઝૂરે છે, ગયો સંગીતનો એ યુગ, ઉજડ દરબાર ઝૂરે છે.
આંખ ખૂલે એ પહેલાં ફોન ખૂલી જાય છે, ‘સુપ્રભાતે’ સો ગુલાબો રોજ ત્યાં વેરાય છે;
બધે જ્ઞાનનાં ઢોલ છે ચોકમાં, અને મૌનનાં મોલ છે ચોકમાં.
ઓરડે દીવો કરું તો, સૌ પ્રથમ મુજ બાળ તું, ભીતરે અંધાર ઘેરો છે, જરા સંભાળ તું.
ઘરમાં દાદાનો દેહ સફેદ ચાદરમાં છે,
ગયું બુંદ નાનું સમંદર થવાને, ફકીરી ધરી કો’ કલંદર થવાને.
કોને જઈને કહું રે વીતક, કોને કરું હું રાવ? પહેલાં કુહાડે કાપ્યો મુજને, હવે છાંયાના ભાવ!
યાદની કેડી ઉપર હું ઠોકરે પાછો વળું, ઘર સુધી આવું, છતાં હું ઊંબરે પાછો વળું.
ધરતી ફૂટી રે, ફૂટ્યો લીલો અંકુર, મારા ખેતરને શેઢે ઊગ્યું રે સિંદૂર!
સરલા, આજે એક ઘરડો માણસ
જીતવું તો છે સરળ, પણ હારવું ભારે પડે, દોસ્તને જીતાડવા ખુદ ઝૂકવું ભારે પડે;
પ્રેમનો પંથ રે કાંટાળો, તોય લાગે ફૂલની ગલી, જે ચાલ્યો એ ઘેર ન આવ્યો, આખી દુનિયા ભલી ભલી.
દરિયો રે ઊછળે ને ચાંદો રે મલકે, એક એક મોજું રે આભ ભણી છલકે!
હતો તું સાથમાં ત્યારે સફર ટૂંકી જ લાગી’તી, ન થાક્યા પગ, ભલે ને રાતભરની ઊંઘ ત્યાગી’તી;
ગામમાં શરદપૂનમની રાતે
ઠેકડી કરતા રહે ને તોય મરવા દે નહીં, રાતભર બકબક કરે, ને ઘેર ફરવા દે નહીં;
ન હીરા, ન મોતી, ન ઝૂમર, ન માયા, મળે એક માણસ સમજતો પરાયા;
શિયાળો બેસે ને નળ સરોવરે
ઓરડામાં ગુંજતું આ ભીંતનું ખાલીપણું, હોઠ પર થીજી ગયેલા ગીતનું ખાલીપણું.
માડી, તારો ખોળો રે જાણે ગંગાજીનો ઘાટ, દુનિયા આખી ફરી વળ્યો, પણ ક્યાંય ન એવી હાટ.
જિંદગીનું સુખ બધું બસ યારના ખાતે ગયું, દુઃખ જે આવ્યું, બધું મુજ ભારના ખાતે ગયું.
આભમાં ઊડે રે પંખી, કોઈ ન પૂછે નાત, એક જ ડાળે સૌ બેસે ને કરતાં મીઠી વાત.
બુઝાયા કેમ દીવા સૌ? હવે અંધાર પૂછે છે, હવા ક્યાં નીકળી ગઈ એ? ઉઘાડું દ્વાર પૂછે છે.
ઉઘાડી આંખ તો સામે, બધે બસ તું જ દેખાયો, નયન મીંચ્યાં, તરત ભીતર બની તું વાંસળી ગાયો;
હંસલા, હાલો રે હવે, માનસરોવર દૂર, આ કાયાની ઝૂંપડી છોડી, ઊડવું છે ભરપૂર.
જન્મ્યો ત્યારે બાએ કહ્યું: ‘મોટો થઈશ ત્યારે સુખ.’
મારી ડિગ્રીઓ લઈ લો, મારો પગાર, મારી ગાડી,
શ્વાસ ચાલે છે, હવા છે, રાજવી છું આજ તો, સૂર્ય સામે આંગણે, ને ભૈરવી છું આજ તો.
ભરી આંખ કાજળ, કટારી નજરથી, ચડી કેફની આ ખુમારી નજરથી.