આ વિષયમાં 5274 લેખ · પાનું ૫૩ / ૧૦૬
સાગર જેનો પગ પખાળે, ગિરનાર જેનું શિર, એ ધરતી ગુજરાતની, જ્યાં જન્મ્યા સંત ને વીર.
લે, આ તારી છરી. વર્ષોથી મારી પીઠમાં
અહીં આકાશ નીચે ઝૂકે છે
કા… કા… કરતો કાગડો આવ્યો, ઓટલે બેઠો આજ, બા કહે: ‘લે ખીર ખાઈ જા, તારા દાદાને કાજ.’
કાલની ચિંતા ન કર, ભરપૂર શ્વાસો આ ક્ષણે, આ જ મંઝિલ, આ જ રસ્તો, આ પ્રવાસો આ ક્ષણે.
(૧) ભોળાભાઈ
આજ પી લે, કાલની કોને ખબર, સાકી ભરે, આ ઘડો માટી તણો, માટી મહીં પાછો ઠરે;
એક સપનું મારું ગામને પાદર ઊભું રે, મને પૂછે: ‘તું ક્યાં ગ્યો, ભેરુ? ક્યાં ગયું તારું ઝૂલું રે?’
હું આંખ નથી ખોલતી. સપનામાં
જરા દ્વૈતે જુઓ તો બે, ખરે એક મન તું ને હું, ભલે બે પાંખ દેખાતી, ઉડે છે મગન તું ને હું.
મા ગઈ. કબાટ ખોલ્યો,
પેન ખોલું છું, કાગળ સામે છે,
મને મીઠું લાગે, હરિ, તારું આ જગ મીઠું લાગે, ઝાકળ, તડકો, પંખી, પાંદડું, સઘળું મીઠું લાગે.
વાત વર્ષોથી હતી જે, એ જ આવી હોઠ પર, ને પછી મેં એ ય દાંતે ઝટ દબાવી હોઠ પર.
ના તિલક, ના આરતી, ના મંત્રના મોટા અવાજ, પ્રેમ જ્યાં પ્રગટે હૃદયમાં, એ જ છે સાચો રિવાજ;
ભરી રાખ મુઠ્ઠી, ઉતારી નદીમાં, અને સાંજ આખી પુકારી નદીમાં.
બળી જશે આ લાકડાં,
હવે થાળમાં માત્ર ભાજી રહી, ન મીઠાઈ, ના જીભ રાજી રહી.
અટકતી એક પળ, ધડકે હૃદય ને નજર: હા કે ના? નમેલાં નેણ, ને થરથર થતા બે અધર: હા કે ના?
આજ હરિ મારે આંગણે આવે, સાથિયા પૂરું રે, ઉંબરે દીવા, તોરણ બાંધું, હૈયું ઝૂરું રે.
પાણી કોઈ સાથે લડતું નથી.
તને જોઈ જ્યાં, ત્યાં જ ઝૂકી ઘડી, ઉતારી, પછી બાજુ મૂકી ઘડી.
હતું સ્વર્ણનું પાંજરું, કેદ પાંખો, મળે દાણ-પાણી, રડે બેય આંખો;
મારો ભેરુ ભણ્યો ભેગો, આજ મોટો સાહેબ થ્યો, હું તો રહ્યો ગામડે ખેડુ, એ તો શહેરે જઈ વસ્યો.
ચાલ ને, ફૂલ જેવું જીવીએ રે, વીરા, ફૂલ જેવું જીવીએ, કાંટે ઊગીએ તોયે હસીએ, ને સૌને મ્હેક દઈએ.
હાથ જોતાં, ગ્રહ ગણંતાં, ફી ય માગે જ્યોતિષી, ભાવિ ભાખી, ગામ લૂંટી, રાત ભાગે જ્યોતિષી.
ખોલો રે ખોલો, મનનાં મંદિર-દ્વાર, અંધારે બેઠો હું, પ્રભુ, દેખાડો અજવાળ.
ઘાવ સઘળા રૂઝ પામ્યા એક માના સ્પર્શથી, ભીતરે ગુંજ્યાં પછી તો સૌ તરાના સ્પર્શથી.
સાજન, તું પરદેશ ગયો, ને મને વરસાદ ન ગમે, આંગણે ઝરમર ઝરમર વરસે, ને મારું મન દમે.
ગાજે અષાઢી મેહ, ને ડુંગરે મોરલો નાચે રે, પીંછાંની પાંખ ઉઘાડી, આખું વન ગાજે રે.
હું જાઉં ત્યારે આંસુ ન સારજો, ગાજો મારાં ગીત, ઓટલે બેસી ચા પીજો, ને કરજો હસતી પ્રીત.
જીવનનો એક તાર તૂટ્યો રે, સૂર મળે ના, સાજ ઘણાં વગાડ્યાં, તોય ગીત ભળે ના.
તમે ક્યાં, કહો, જઈ સમાયા, ખુદા? અમે તો સ્વયંથી પરાયા, ખુદા.
કદી ડુંગર ઉપર દોડ્યા, ઘસાયા ચરણ ઘડપણમાં, હવે ગમતી નથી દુનિયા, ગમે છે સ્મરણ ઘડપણમાં.
ન પથ્થરને, ન મૂરતને, હૃદયને અસલ માનું છું, દુખીનાં આંસુ જે લૂછે, હથેળી ગઝલ માનું છું.
ઘંટ વાગ્યો નિશાળે, ને માસ્તર ઊભા દ્વાર, ઊંઘરેટાં છોકરાં આવ્યાં, પીઠે દફતર-ભાર.
નદી જેમ સૂકો, પુરાણો સમય, કિનારે જ ઊભો, તણાણો સમય.
એક કિસ્સો સાંભળો, બે જણ હતાં સૌથી નિકટ, રોજ થાતી’તી વગર કારણ જ બંનેમાં ખટપટ;
હરિ, તમે ય ‘વિઝા’ લઈને પહોંચ્યા અમેરિકા? અહીં ગામનું મંદિર સૂનું, દીવા પડ્યા ફિક્કા.
સડક ખોવાઈ ખાડામાં, છતાં ખાડો બરાબર છે, વચોવચ રોડ પર બેઠો, હજી પાડો બરાબર છે.
આંસુ જેવું કૈંક તેં પણ પાંપણે જોયું હશે, આખરી વેળા વળીને આંગણે જોયું હશે.
શાકવાળી માસી રોજ સવારે આવે છે,
નવું વરસ આવ્યું રે આંગણે, ઝૂલતું તોરણ લઈ, જૂનાં દુખડાં વાળી નાખો, હરખે ભેટો સઈ.
વાદળી તારી નજરમાં, ઓટલો ભીંજાય છે, આંખ તારી, ને અહીં મુજ રોટલો ભીંજાય છે.
લગ્નમાં એણે એકસો એક આપ્યા હતા,
તાર સૂતરનો ભલે કાચો, ન કાચો પ્રેમ છે, હાથ પર બાંધ્યું બહેને, ભાઈનું તો ક્ષેમ છે;
જતાં પહેલાં એ બધાંને
એકલો હું, સાથમાં બસ આજ પડછાયો હતો, ઘર, સ્વજન સૌ દૂર, મારી લાજ પડછાયો હતો.
મેળે ગઈ’તી હું તો તને શોધવા, રે સાયબા, લાખોની ભીડમાં ક્યાંય ન દીઠો, રે સાયબા.
છલછલે છે કેફ, ને છે સાત પ્યાલા આંખમાં, ને ભભૂકે છે હજી કો’ મૌન જ્વાલા આંખમાં.