છૂટા શેર ૪૮૬૬–૪૯૪૬

૪૮૬૬.
મા ઘડે જે રોટલીમાં, હાથની મીઠાશ છે,
એટલે તો ઘર બધાને આવતી ત્યાં હાશ છે.

૪૮૬૭.
બાપની ખાંસી હજી પણ સાંભળું મધરાતમાં,
ઓરડો ખાલી થયો, પણ યાદથી ભરચક હજી.

૪૮૬૮.
ગામ છોડ્યું તોય મારાથી ન છૂટ્યું ગામ, લે!
રોજ ખિસ્સામાં ભરીને ગામની માટી ફરું.

૪૮૬૯.
આયનો પૂછે મને કે ‘કોણ છે તું આખરે?’
હું ય હસતો, કેમ કે મેં પણ મને જોયો નથી.

૪૮૭૦.
ઝાડ કાપી ને ઘડી સત્તા તણી ખુરશી બધી,
છાંયડો માગે હવે સૌ ત્યાં જ ઊભાં ધૂપમાં.

૪૮૭૧.
વાદળો આવ્યાં, ગયાં, ના એક ફોરું ખેતરે,
આંસુ સીંચ્યાં ખેડુએ, તો પણ ન ઊગ્યું ધાન ત્યાં.

૪૮૭૨.
પાંદડું ખરતાં ડરે ના, ડાળ પણ રોતી નથી,
આ જ સમજણ વૃક્ષની, તે આદમીમાં ક્યાં હજી?

૪૮૭૩.
દીકરીને જ્યાં વળાવી, ઘર બધું રડતું હતું,
બાપ ઊભો સ્તંભ જેવો, ભીતરે તૂટ્યો હતો.

૪૮૭૪.
‘કેમ મથુરા જાય?’ એવું પૂછતી રાધા કદી,
વાંસળી બોલી: ‘રહું છું હું અહીં તારી કને.’

૪૮૭૫.
નામ તારું રેત પર લખતાં જ મોજું લઈ ગયું,
હું ય દરિયો થઈ ગયો, શોધ્યા કરું છું ત્યારથી.

૪૮૭૬.
સૌ ઉતાવળમાં હતા, ના કોઈ થોભ્યું પળ અહીં,
એક ઘડિયાળે જ મારી વાટ જોતી રાતભર.

૪૮૭૭.
ભીડમાં ખોવાઈ જાવાની મજા પણ હોય છે,
કોઈ ના પૂછે મને, ને હું ય ના પૂછું મને.

૪૮૭૮.
આંગણે તુલસી હતી, ને ઓટલે દાદી હતાં,
આજ ત્યાં ‘પાર્કિંગ’ છે, ને સાઇરનનો શોર છે.

૪૮૭૯.
પત્ર તારો આજ પણ છે, જીર્ણ થઈ સઘળી ગડી,
અક્ષરો ઝાંખા થયા, પણ ઝળહળે છે લાગણી.

૪૮૮૦.
ફૂલને પૂછો કદી, કાંટા વિશે શું માનતું?
એ કહેશે: ‘એ જ તો મારી સુરક્ષાનું કવચ.’

૪૮૮૧.
રાતભર જાગું, અને હું ચાંદને પૂછ્યા કરું,
ચાંદ પોતે એકલો, એ પણ મને પૂછ્યા કરે.

૪૮૮૨.
છત ગળે છે ઝૂંપડીની, વાસણો મૂક્યાં બધે,
રાતભર ટપટપ થતું, તે આ અમારું ગીત છે.

૪૮૮૩.
મંદિરે જઈ ઘંટ બજવે, ને ગલીમાં ગાળ દે,
ભક્તિનું આ રૂપ દેખી, ઈશ પણ શરમાય છે.

૪૮૮૪.
આંખ પર ચશ્માં ચડાવી, બા સદા ગીતા પઢે,
એક પાનું રોજ, તોયે નિત નવું લાગ્યા કરે.

૪૮૮૫.
એક બાળક ઊંઘમાં હસતું હતું, ત્યાં મા કહે:
‘ઈશ્વરે એના જ કાને વાત કો’ છાની કહી.’

૪૮૮૬.
ગામડે ગ્યો, ત્યાં ન વડલો, ના જ કૂવો, ગોંદરો,
ધૂળમાં શોધ્યા કરું છું બાળપણ ઊંડે સુધી.

૪૮૮૭.
ડૉલરે ભરપૂર ઘર, પણ મા વગરનું ઘર હતું,
ફોન પર પૂછે ‘મજામાં?’, એટલો સંતોષ બસ.

૪૮૮૮.
હાથમાં છત્રી હતી, ને તું મળી ત્યાં વાટમાં,
ને પછી છત્રી રહી, ને બેઉ ભીંજાયાં અમે.

૪૮૮૯.
ગાલ પર જે કરચલી છે, એ નથી કો દોષ, બસ
એ સમયનો પત્ર છે, વાંચી શકો તો વાંચજો.

૪૮૯૦.
રોજ જિમમાં દોડતો હું ટ્રેડમિલ પર રાતદિન,
ઘેર આવી ભૂખ એવી, ત્રણ પરોઠા ખાઈ ગ્યો.

૪૮૯૧.
ઝેર મીરાંએ ય પીધું, તે અમી બનતું ગયું,
આપણે પીધું અમી, ને ઝેર થઈ ફેલાઈ ગ્યાં.

૪૮૯૨.
શબ્દ જ્યાં ઓછા પડે, ત્યાં મૌન આવી બેસતું,
ને ગઝલ મૌને લખાતી, કોઈ વાંચી ના શકે.

૪૮૯૩.
ભીડમાં હું રોજ ખોવાઉં, પછી ઘરમાં ફરી
એક બીજી ભીડ મારી ભીતરે ખોવાડતી.

૪૮૯૪.
લગ્નમાં ખર્ચ્યા કરોડો, જાન પણ શાહી હતી,
ને છ મહિનામાં થયાં છૂટાં, ઉધારી છે હજી.

૪૮૯૫.
ચાંદની ઓઢી ધરા સૂતી, મને તું સાંભરી,
રાતભર તારા ગણું, પણ તું ન જડતી ક્યાંય ત્યાં.

૪૮૯૬.
ખેતરે જે અન્ન ઊગે, તે પસીને પાકતું,
રોટલીમાં સ્વાદ જે છે, તે ખરો ખેડૂ તણો.

૪૮૯૭.
આ પરાગે ફૂલ પાસે કૈં ન માગ્યું તે છતાં,
મ્હેક આવી, ને વસી ગઈ શ્વાસમાં ચુપચાપ ત્યાં.

૪૮૯૮.
બારણે ઘરડાઘરે બેસી રહી મા રાહમાં,
‘વ્યસ્ત છે બેટો,’ કહે, ‘પણ આવશે એ એક દી’.’

૪૮૯૯.
એક દીવો બાળ, ને થોડું તમસ અજવાળ તું,
રાત આખી ના હટે, પણ એક ખૂણો તો ઝગે.

૪૯૦૦.
હાથ જોડે ચૂંટણીમાં, બાદમાં ઓળખ નહીં,
લોકશાહીનો ખરો આ પાંચ વરસી ખેલ છે.

૪૯૦૧.
આંસુ ખારાં, પણ પછી તો આંખ મીઠી થઈ જતી,
રોઈ લીધું, તો જગત પણ સાવ ચોખ્ખું દેખતું.

૪૯૦૨.
ચોકમાં ગરબો રમે છે, તાળ પર તાળી પડે,
ઘૂમતું આખું ગગન, ને સંગ ઘૂમે અંબિકા.

૪૯૦૩.
બાજુના ફ્લેટે રહે છે કોણ, ના જાણું હજી,
ગામમાં તો કૂતરાનાં નામ પણ જાણે બધાં.

૪૯૦૪.
રાત ગમ્મે એટલી કાળી, છતાં તારો ઝગે,
એટલું બસ છે મને, રસ્તો બતાવે ઘર તણો.

૪૯૦૫.
આ પરાગે શબ્દ વીણ્યા, ફૂલ વીણે જેમ કો’,
માળ ગૂંથી, ને ગઝલની ભેટ દીધી શ્યામને.

૪૯૦૬.
શ્વાસનો દીવો ઠરે ત્યારે બધું અટકી જશે,
ને પછી માટી કહેશે: ‘લો, થયું પાછું ઘરે.’

૪૯૦૭.
એક અરજી સાથ લઈ, હું ઠોકરો ખાતો હતો,
દસ વરસમાં હું ય કાગળ, ધૂળ ખાતો થઈ ગયો.

૪૯૦૮.
પાંચ ગુણ ઓછા હતા, ને બાપ ગાજ્યા જોરથી,
ને ગુલાબી બાળપણનું ફૂલ મુરઝાયું પછી.

૪૯૦૯.
સિગ્નલે ઊભા હતા સૌ, હોર્ન વાગે જોરથી,
કોઈ ના જાણે ઉતાવળ કેમ છે, ક્યાં જાય સૌ.

૪૯૧૦.
ડૂબતો’તો કોક ત્યાં, ને લોક ‘સેલ્ફી’ પાડતા,
સાંજ પડતાં ‘વૉલ’ પર સૌએ લખી શ્રદ્ધાંજલી.

૪૯૧૧.
લાખ ભેગા થઈ ગયા, પણ ઊંઘ ના આવી કદી,
ખાટ સોનાની, છતાં સપનાં ઉધારે લાવતો.

૪૯૧૨.
ગાલ પર તારો લગાવ્યો રંગ છે આજે હજી,
સો વરસ ધોયા કરું, પણ ના જરા છૂટે કદી.

૪૯૧૩.
થાક દુનિયાનો બધો આ ઓગળે ખોળે સહજ,
મા જરા માથે ફરે છે હાથ, ત્યાં ઊંઘી જવાય.

૪૯૧૪.
મિત્ર ચાલ્યો ગ્યો, હવે ત્યાં ચા તણી લારી ઉદાસ,
બે કપે પીતા, હવે એ કપ ઠરે છે એકલો.

૪૯૧૫.
સરહદે ઊભો સિપાહી, થીજતી રાતે અડગ,
ને અહીં ગામે ધરે મા, એ તણો આ દીવડો.

૪૯૧૬.
વીજળી ઝબકી, ગગન ગાજ્યું, છતાં તું ક્યાં હતો?
ઓસરીએ એકલી, ને પાલવે ભીંજી રહી.

૪૯૧૭.
આ વસંતે ખાખરા પર કેસુડાં ખીલ્યાં બધે,
ને પરાગે ભ્રમરને દીધું નિમંત્રણ ગીતનું.

૪૯૧૮.
ઈંટ માથે લઈ ચડે મજદૂરણી ત્યાં પાલખે,
બાળ ઝૂલે ઝાડ નીચે, ગીત ગાતો વાયરો.

૪૯૧૯.
તું ન બોલી, હું ન બોલ્યો, ને સમય ચાલ્યો ગયો,
બે જ શબ્દોની હતી એ વાત, ને વીત્યો જનમ.

૪૯૨૦.
એક મુઠ્ઠી તાંદુલે ત્રિભુવન ખરીદ્યું પ્રેમથી,
કૃષ્ણ જેવો મિત્ર હો, તો સૌ ખજાના રંક છે.

૪૯૨૧.
ત્યાં વિદેશે બંગલો, ગાડી, બધું સારું, છતાં
લીમડો ગામે હતો, ને છાંયડો પણ ત્યાં જ છે.

૪૯૨૨.
સાંજ ટાણે ગાય ઘર, ને ઘૂઘરી રણકે બધે,
ધૂળમાં ડૂબે ગગન, ને દીવડો પ્રગટે ઘરે.

૪૯૨૩.
જે સ્વજન સાથે હતાં, એ ચિત્રમાં ચાલ્યાં ગયાં,
રોજ ભીંતે એમની સાથે કરું છું વાત હું.

૪૯૨૪.
ચાંદ માગે બાળ, ત્યાં મા થાળમાં પાણી ભરે,
ને કહે, ‘લે, ચાંદ તારો’, ને હસે આખું ગગન.

૪૯૨૫.
ફૂલ તો ખરતું ગયું, પણ ના ખરી એની સુગંધ,
આ પરાગે શબ્દની શીશી ભરી છે એ સદા.

૪૯૨૬.
એટલું હસવું પડે છે, આંખ ભીની થાય છે,
લોક સમજે છે સુખી, ને હું જ જાણું દર્દને.

૪૯૨૭.
હોટલે બાળક ઘસે છે વાસણો આખો દિવસ,
‘બાળદિન’ની ત્યાં ઉજવણી, ને છપાયાં ભાષણો.

૪૯૨૮.
પુસ્તકો સૌ ધૂળ ખાતાં, ને જુએ સૌ ફોનને,
જ્ઞાન આખું આંગળીના ટેરવે, પણ ભાન ક્યાં?

૪૯૨૯.
જે ઘડી તેં પીઠ ફેરી, એ ઘડી અટકી રહી,
ભીંત પર લટકે હજી, ઘડિયાળ સાથે બંધ થઈ.

૪૯૩૦.
પાપ ધોવા ગંગમાં નાહ્યા, ઉમેર્યો મેલ પણ,
ગંગ બોલી: ‘આ ભગતથી, શ્યામ! તું મુજને બચાવ.’

૪૯૩૧.
રાતના દાદા કહે જે વારતા, તેમાં સદા
રાક્ષસો હારી જતા, ને સત્ય જીતી જાય છે.

૪૯૩૨.
આભથી વરસાદ આવે, ખેતરો હસતાં થયાં,
ને ગરીબોની ટપકતી ઝૂંપડી રડતી રહી.

૪૯૩૩.
મંદિરે, મસ્જિદ મહીં, શોધ્યા કરું હું ઈશને,
આંખ મીંચી જ્યાં, હતો એ ભીતરે બેઠો સદા.

૪૯૩૪.
મંદિરે સોનું ચડે છે, બારણે ભૂખ્યું રડે,
ઈશ જોતો બેઉને, ને મૌન કેવળ થઈ રહે.

૪૯૩૫.
કોયલે ટહુકો કરી ત્યાં મંજરી મ્હોરી બધી,
ને હૃદયમાં પણ વસંતે પાંદડાં ફૂટ્યાં નવાં.

૪૯૩૬.
રામ ચાખે બોર એંઠાં, પ્રેમથી શબરી તણાં,
ભાવ સાચો હોય તો, એંઠું ય પાવન થાય છે.

૪૯૩૭.
આલ્બમે જૂના હતો, હસતો હતો એ છોકરો,
આયને પૂછ્યું, ‘ગયો ક્યાં?’, મૌન છે એ આયનો.

૪૯૩૮.
ચેનલે ચીસો પડે છે રોજ સાંજે આઠથી,
ને ખબર સાચી બિચારી ક્યાંક રોતી એકલી.

૪૯૩૯.
ગોદડી સીવી હતી બાએ, ઘણા ટાંકે ભરી,
ઓઢતાં આજે ય લાગે, હૂંફ બાની છે હજી.

૪૯૪૦.
તું ફરી જે જે ગલીમાં, ફૂલ ત્યાં ખીલી ગયાં,
ને પરાગો જેમ પગલાં મ્હેકતાં ત્યાં રાતદિન.

૪૯૪૧.
બાપનાં ચંપલ હજી છે બારણે મૂકેલ ત્યાં,
ઘર કહે: ‘આવી જશે’, ને મન કહે: ‘આવી જશે’.

૪૯૪૨.
જઈ મળે દરિયે નદી, તો સાવ ખારી થાય છે,
પ્રેમ પણ એવો જ, ખુદને ખોઈ દેવાનો ખરો.

૪૯૪૩.
મંચ પર કવિઓ ઘણા, ને સાંભળે બે-ચાર જણ,
આ પરાગે ત્યાં ય વાંચી, ‘વાહ’ ઝંખી સો વખત.

૪૯૪૪.
કાગળે હોડી બનાવી, ને વહાવી નીકમાં,
એ જ હોડી આજ પણ તરતી રહી છે યાદમાં.

૪૯૪૫.
દુશ્મનોથી ક્યાં ડરું? ડર તો મને મિત્રો તણો,
પીઠ પર ઘા જેમના, તે હાથ જાણીતા હતા.

૪૯૪૬.
સાંજ ઢળતાં ફૂલ બીડે પાંખડી, ચિંતા નથી,
કાલ પાછું ખીલશે, ત્યાં મ્હેકશે સઘળે પરાગ.

– પરાગ રતનપરા