કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૯૫ / ૧૦૯
તને પ્રેમ કરવો એટલે
શ્વાસ, સપનાં, ભૂખ ને આશા ધરી તેં ચાકડે, તોય ના સંતોષ મૂક્યો, તેં જ તારા ચાકડે!
મનવા, ઓછો રાખજે ભાર, નાની નાવ ને ઊંડાં પાણી, જાવું સામે પાર.
રાતભર ગણતો હતો હું સ્વપ્ન-તારા આભમાં, ને સવારે ક્યાં ગયા સૌ? ક્યાં ઉતારા આભમાં?
નદી કાંઠે હતાં એવી ઘડીએ આપણે બંને, હજી એ યાદને શેકે ઠરેલા તાપણે બંને.
જ્યોતિષીની વાત આખી સાવ ખોટી નીકળી, જિંદગી આખી પછી તો બસ કસોટી નીકળી.
ખિસ્સાં મારાં ખાલીખમ, પણ હૈયે શબ્દ હજાર, હું તો રાજા અક્ષરનો, મારે ઠાઠ અપાર.
હૃદયમાં ઊઠતા એવા ઉમંગો ત્રાજવે ક્યાંથી? નદીનાં નીરમાં નાચે તરંગો ત્રાજવે ક્યાંથી?
રેત થઈને આ ક્ષણો તો ચૂપ સરકી હાથથી, બાંધવા બેઠો સમયને, ગાંઠ છટકી હાથથી.
ઘણાં તીરથ, ઘણા પર્વત, ઘણા દરિયા ભમી આવ્યો, ઘણા દેવો, ઘણા પીરો, ઘણા સજદે નમી આવ્યો;
રાત જાગી, આંખ ભીની, મૌન તાણા હું વણું, શબ્દ થોડા, અર્થ ઝાઝા, એમ વાણા હું વણું.
સાયબા, સાચું કહેજે આજે, વ્હાલું ખેતર કે હું? તારી વાટે ઊભી ઊભી ઉંબરે આંસુ લૂછું.
કાળો કાળો કાનજી, તોયે ઊજળું એનું વહાલ, આંખ્યુંમાં આંજણ થઈ બેઠો નંદજશોદાનો લાલ.
ફોન કહે છે: ‘સ્ટોરેજ ભરાઈ ગયું છે,
બાળપણ આખું અમારું છે લખાયું માર્ક્સમાં, ગીત જે ગાવું હતું, એ પણ ગવાયું માર્ક્સમાં.
બધું વેચાઈ ગયું — ખેતર, ઘર, બળદ, ગાડું.
વડીલો જેમ ઊભું'તું, ફરી એ ઝાડ રોપી દે, હતી ચકલી, હતા માળા, હતી એ વાડ રોપી દે.
મોતને પણ લોક ફૂલોથી સજાવે વૉલ પર, લાશ ઠંડી, પણ ગરમ ચર્ચા જગાવે વૉલ પર.
કાયપો છે! કાયપો છે! ગાજે આખું ગામ, ઊડે રે મારો લાલ પતંગો, લઈ પવનનું નામ.
હતું જે અમારું, પરાયું થવાનું, અને દર્દ પણ તો સવાયું થવાનું.
હું તો નાનું વાદળ રે, ભાઈ, નાનું વાદળ, ઊડતું ઊડતું આવું તારા ગામને પાદર.
ગોદમાં લઈ બાળને, હળવે રમાડે આ સમય, ને યુવાનીમાં સપન આપી જગાડે આ સમય.
બંદર ઊભી હું તો દરિયો નીરખું, ક્યાં ગ્યો મારો ખલાસી? મોજાં આવે, મોજાં જાયે, આંખો રહે પ્યાસી.
આ મદારી રોજ દેખાડે તમાશા ખેલમાં, ને અમે નાચી, હસી, દઈએ દિલાસા ખેલમાં.
હતી સાકી, હતો સાથી, ઢળી'તી રાત પ્યાલામાં, અમે પી ગ્યા, હતી જે જિંદગીની વાત પ્યાલામાં.
દાદાની ડાયરી પીળી પડી ગઈ છે.
હા, હું કબૂલું છું — હું ચોર છું.
હોય તોફાનો ભલે, મારી જ હોડી હું ઘડું, ને હલેસાં હાથ મારા, એમ જોડી હું ઘડું.
પિતાજીનો ગયો વારો, હવે વારો ખભા પર છે, દવા, ફી, દૂધ, ઘર-ભાડું, બધો ભારો ખભા પર છે.
મનડે ઊગ્યો મોગરો ને મ્હેકે આખી રાત, કોને જઈ હું કહું, સહિયર, આ મીઠી શી વાત?
ત્યાગ ને તપની જ જેની શાન, મારો દેશ છે, રાષ્ટ્રગીતે એક થાતું ગાન, મારો દેશ છે.
છું ઘણો સાચો, સદાચારી, ઘણો વિદ્વાન છું, દાનવીરોમાં પ્રથમ, ને ગામની હું શાન છું;
બાપુ મારા છત્રી જેવા, માથે રાખે છાંય, પોતે પલળે ધોધમાર, ને અમને પલળવા ન દે ક્યાંય.
સવારે એક ચકલી
દાદીમા રે દાદીમા, તારી વાતોનો ભંડાર, રાત પડે ને ખોલે તું તો પરીઓનો દરબાર.
પ્રતીક્ષા બની હું રહી ઉંબરે, ન આવ્યા, ન વાતો કહી ઉંબરે.
ઢળી સાંજ ને દીવા બળ્યા, આવી કાળી રાત, વાટ જોઉં હું વાવને કાંઠે, કોણ પૂછે મારી વાત?
ન ટંકે કોઈએ ઘડિયો, ન રાજાએ મને છાપ્યો, સ્વયં સિક્કો, સ્વયં ભઠ્ઠી, અગન પરસેવની તાપ્યો;
મંચ પર સત્તર કવિ.
આટલાં વર્ષે કબૂલું છું:
મધરાતે જાગ્યું ગોકુળ ગામ, પ્રગટ્યા નંદકુમાર, ઢોલ-નગારાં ગાજ્યાં, ને વરસ્યો મેહ અપાર.
આંખ ના, તોયે ગલી, ઘર, વૃક્ષ જાણું સ્પર્શથી, ને સવારે હૂંફમાં પ્હેલું વહાણું સ્પર્શથી.
હવામાં, પાંદડાં પર ને કિનારે આપણી વાતો, ગલીના ચોતરે ચાની સવારે આપણી વાતો.
ન ઘર, ના ગામ, ના નાતો, ભલું આ ધામ મસ્તીમાં, ઉઘાડા પગ, ઉઘાડું આભ, ને આરામ મસ્તીમાં.
મરણ આવે, ભલે આવે, મને શાનું ય ડરવાનું? હજી તો ગીત ગાવાનું, હજી તો ફૂલ ધરવાનું;
રોપ્યું પારિજાત, હરિ, તેં ભામાને દરબાર, ફૂલ ખરે રુકમણી-આંગણ, કેવો આ વહેવાર!
છૂટાં પડતી વખતે આપણે નક્કી કર્યું હતું:
ઓસના ટીપે ગગનને જો છુપાવ્યું કુદરતે, મોરપીંછે મેઘધનુને, જો, સજાવ્યું કુદરતે.
ઝરમર ઝરમર મેહુલો વરસે, ધરતી ઓઢે ધાન, ખેડૂત નાચે, મોરલો ગાજે, ગાય આખું રાન.
હજી આ બારણું ખુલ્લું, જરા ખુલ્લું રહેવા દો, હજી ઉંબર ઉપર દીવો સળગતો આ રહેવા દો;