કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૯૪ / ૧૦૯
નદી, ગામ, ઝૂલો, સમાયું છબીમાં, હતું બાળપણ જે, છુપાયું છબીમાં.
ચકો ચાલ્યો શહેર જોવા, ચકી બોલી: ‘ના ના! ત્યાં તો ટાવર ઊંચા ઊંચા, નથી ઝાડ કે દાણા.’
કાલ લગ પિંજરે ઊડતી દીકરી, આજ જો અંબરે ઊડતી દીકરી.
મને અડજો પાણી જેવું, ઝરણું થઈને વહેજો, મારી માટી મ્હેકી ઊઠે, એવું હળવે રહેજો.
સત્તર વરસની એક છોકરીએ નોટબુકના છેલ્લા પાને
આભ વરસે ધોધ થઈને, છે ઉનાળો મન મહીં, ચૈતરે પણ થરથરાવે, એ શિયાળો મન મહીં.
તને મારાં નસકોરાં નડે, ને મને તારો ફોન, તોય સાથે ઘરડાં થઈએ, ઘરમાં બીજું કોણ?
ઘડી આવે મરણ થઈને કદી દ્વારે, ખબર ક્યાં છે? તરીને જઈ પહોંચું ક્યાંક કો' આરે, ખબર ક્યાં છે?
દ્વારકાના સોનાના મહેલમાં મધરાતે
દશેરાએ ઘણા ઊંચા, દશાનન ચોકમાં બાળ્યા, જલેબી ફાફડા ખાધા, રિવાજો સૌ ખરા પાળ્યા;
ચલો, પીળા પડેલા એ લખેલી વાત વાંચીએ, ફરી એ ચાંદની ભીની, અધૂરી રાત વાંચીએ.
ડગમગ ડગમગ પહેલું પગલું, આંગણ આખું હરખ્યું રે, બાની આંખે આંસુ આવ્યું, બાપુનું મન મરક્યું રે.
દ્વારો બધાં વાસ્યાં ભલે, આવે હવા, બારી ખુલે, અંધાર ઘેર્યો ઓરડે, ત્યાં તો ઉષા, બારી ખુલે.
મેળો વીખરાયો ને ચહેરા રહી ગયા આંખોમાં, ચગડોળે ચડેલું મન હજી ઝૂલે પાંખોમાં.
રાતે દીવો ઠારતાં પહેલાં
ઓસરીમાં દીવડો લઈ, સાંજરે તું આવશે, ગાય વાળી, ધૂળ ઊડે, પાદરે તું આવશે.
ક્યારેક તડકો, ક્યારેક છાંયો, ક્યારેક ઝરમર ઝરમર, જીવતર છે ભાઈ, ચાલ્યા કરશે, ના કર એની ફિકર.
અંગ્રેજ તો ચાલ્યા ગયા, પણ રાજ છે, સાચું કહું? ટોપી ધવલ, ખાદી ધવલ, પણ તાજ છે, સાચું કહું?
ઑફિસમાં વરસની ત્રીસ રજા મળે છે,
તાંતણો સંબંધનો છે, ખેંચતાં તોડાય છે, ઢીલ દઈએ જો વધારે, દૂર ઊડી જાય છે;
બધાં ઘર ઉજાડે, ઉતારો અહમ, સમજતો નથી કૈં ઇશારો અહમ.
દીકરી મારી ભણવા ચાલી, દફતર ઝૂલે કાળું, ગામ ઊભું જોતું રહ્યું ને ઊગ્યું નવું અજવાળું.
હાથ ધ્રૂજે, હવે ઝાલજે, રામજી, ચાલ ધીમી, જરા હાલજે, રામજી.
હાલો ભેરુ, હાલો રે, ખભે ખભો મેળવીએ, કોઈ ન આવે સાથે, તો ય પગલે પગલું ભરીએ.
ગામથી નીકળ્યો ત્યારે માએ કહ્યું હતું:
આંખના મૌનમાં વાદળો છે તળે, હોઠના હાસ્યમાં ઝાકળો છે તળે.
વાંસલડી વેરણ થઈ મારી, નીંદર લઈ ગઈ રાતે, શ્યામ, તમે તો સૂરમાં આવો, કેમ ન આવો સાથે?
તને રોજ થોડું સતાવું, ગમે છે, પછી પ્રેમથી હું મનાવું, ગમે છે.
પૌત્રે પૂછ્યું: ‘દાદા,
વાંસળી જ્યાં સુણી, રાધિકા દોડતી, લાજ, ઘર, ગાગરો, સૌ સુધું છોડતી;
માછલી છું ભલે, જાળથી બ્હાર છું, હું નદી, તોય પણ પાળથી બ્હાર છું.
સરહદેથી બાપુ લખે: ‘દીકરી, રડતી નહીં, ચાંદો જોજે રાતે, એ જ ચાંદો અહીં ને તહીં.’
સૌને જમાડે, તોય પણ ભૂખ્યો રહે, ખેડૂત છે, તડકો તપે, ઠંડી પડે, સઘળું સહે, ખેડૂત છે.
ડુંગરેથી દડતું ઝરણું ખળખળ ખળખળ બોલે, પથ્થર સાથે વાતો કરતું, ગાંઠ હૃદયની ખોલે.
ગઝલ શીખવાનો વર્ગ. સાહેબે બોર્ડ પર લખ્યું:
હવા આવી, અડી ગઈ ફૂલના પાને, નથી પૂછ્યું, વરસતો મેઘ ધરતીને મળે છાને, નથી પૂછ્યું.
હાલ્ય હાલ્ય મારા લાલ, તારી મા તો માથે ઈંટ ઉપાડે, બાંધેલ ઝોળી ઝાડની ડાળે, પવન તને રમાડે.
ભીની ધરા મ્હેકે ઘણી, હૈયાં મળે વરસાદમાં, ભૂલી ગયેલી યાદ પણ પાછી વળે વરસાદમાં.
ઇન્ટરવ્યૂ પહેલાં દીકરીએ
નથી સોનું, નથી ચાંદી, અમારે તો ફકીરી છે, ગઝલનો શેર એકે, ને જગતભરની અમીરી છે;
તને ઝીણી ઠસક લાગી, ખરે ત્યારે મને વાગ્યું, ઉઝરડો ઢીંચણે તારે, હૃદય મારે મને વાગ્યું.
ન્યૂ જર્સીમાં મારી પૌત્રી
૮૪૬૬. આયનો પૂછે મને કે: ‘આટલાં વર્ષો પછી,
૮૫૦૮. દીવો કરું હું ઓસરે, ને ચાંદ ઊગે આંગણે,
૮૫૫૩. ઝરૂખે રોજ બા બેસે, નજર પાદર ભણી માંડે,
૮૫૮૮. ઓસરી સાવ સૂની, નથી બા હવે,
૮૬૨૩. ઝરૂખે હતી એ, નજર દૂર રાખી,
૮૬૪૬. નિશાળે જતાં’તાં ઉઘાડા પગે,
નાની હતી ત્યારે વાવાઝોડાની રાતે
અમે હપ્તે ઘર લીધું,