કુલ ૫૪૦૭ લેખ · પાનું ૫૪ / ૧૦૯
ધરતી ધ્રૂજી ત્યારે તમે ક્યાં હતા, મને ખબર નથી.
જેઠની બળતી બપોરે, એક હાથે મોગરો, ઝૂલતો વેણી મહીં, તારા ય માથે મોગરો.
ઊડ, દીકરી, ઊડ, તારે પાંખે બાંધ્યું આભ, પાંજરું તોડી નાખ્યું મેં, હવે ઝાંપે નથી દાબ…
પ્રેમથી ‘દિલ’ શબ્દ મોકલ્યો, ગયો તો ‘દાળ’ છે! ‘વાળ’ થઈ ગ્યા ‘ગાળ’, કેવી ફોનની આ જાળ છે!
આંખ સામે દીકરો, ને નામ પણ વિસરી ગયા, બાપુ જાણે બાળ થઈ, આ ગામ પણ વિસરી ગયા.
થિયેટરમાં અંધારું થયું, પડદા પર ફિલ્મ શરૂ થઈ.
ચોરીમાં બાંધી’તી છેડાછેડી, ચાલીસ વરસ વીત્યાં રે, તોય ગાંઠ ન ઢીલી પડી, ભલે દિવસો કડવા-મીઠા રીત્યા રે…
વિદેશે દીકરો પૂછે, તરત પીડા છુપાવે છે, હસીને ‘ઠીક છું, બેટા’, બધી ચિંતા છુપાવે છે.
એક ટેબલ, બે જણા, ને બેઉના કર ફોન છે, વાત કરવી છે ઘણી, પણ શબ્દ સૌ તો ગૌણ છે.
પરોઢે ઘાસ પર બેઠું, ઝગારા મારતું ટીપું, ગગન આખું, ઉષા, સૂરજ, હૃદયમાં ધારતું ટીપું;
સખી, મને કોઈ ના પૂછજો, આ આંખ કેમ છલકાય, આવે છે તો આવવા દો, ભલે પાંપણ ભીની થાય…
તું કોઈ સ્ટેશન નથી
ઉઘાડે છે કચેરીનાં બધાં યે દ્વાર ચા-પાણી, નહીં તો ફાઈલોનો ના કદી ઉદ્ધાર — ચા-પાણી!
હવે વેચાઈ ગ્યું એ ઘર, છતાં એ રાત બોલાવે, અધૂરી બા તણી સાથે હતી જે વાત, બોલાવે.
બધા દોડે ઉતાવળમાં, જરા તું ચાલ ધીરેથી, સમયને પણ ગમે છે, જો, સુરીલો તાલ ધીરેથી.
ઈંટ ને ચૂનાનું નહીં, આ ઘર તો બાંધ્યું હેતે, માની હથેળી, બાપુનો ખભો, ને બહેનની રેતે…
ઓસરીમાં ઊતરી આ ગામની ભીની હવા, ખેસ બાંધી બાપુનો, લાવી બધી જૂની હવા.
રીસ મૂકી દે, વાલમ, હવે ઝરૂખે ઢળી છે સાંજ, ચૂલે ઠરી ગઈ રોટલી, ને આંખે ઠર્યું છે આંજ…
જાળ લઈને ભોર ટાણે દીકરો દરિયે ગયો, મા કહે ‘ના જા’, છતાં એ બાવરો દરિયે ગયો.
જિંદગી તો પડકાર, ભેરુ, જિંદગી તો પડકાર, હાર્યા વિના જીત ક્યાંથી? ઊઠ, ને ઝીલ તું વાર…
ભેરુ મારો ભીખલો, ને અમે ગામ આખાના ચોર, આંબલીયે ચડી કાતરા તોડ્યા, ને ખાધા બોર…
અબજપતિ શેઠે નવો બંગલો બાંધ્યો —
સાંજે ટેલિફોનની ઘંટડી નથી વાગતી,
દીવો લઈને ચાલ્યો આવ, રે સાજન, રાત ઘણી છે ઘેરી, પરોઢનો પહેલો તારો થઈ ઊગજે મારી શેરી…
મીરાં, તમારી પાસે શીખ્યા પ્રેમની બારાખડી, ઝેર પીને પણ હસતાં રહેવું, એ તમારી આખડી…
બધાં પંખી વળે માળે, બધાં ઢોરાં ફરે સાંજે, મને કો' ઘર નથી, મારું હૃદય તો બસ ઝરે સાંજે.
ઊંઘ અને જાગ વચ્ચે એક ગામ છે,
વળે પંખી ઘરે પાછાં, ગગન લાલાશ પાથરતું, ઉડે ગોરજ, ઘરે દીવો, બધું યે ગામ ઝળહળતું;
ઝૂલે રે ઝૂલે, હીંડોળે ઝૂલે નંદનો લાલ, રેશમની દોરી, ને ચંદનનો પાટ, ને ગોપીઓના ગાલ લાલ…
પડોશીએ નવી ગાડી લીધી.
ભીની ભીની સાંજ પડી, ને ઝરમર ગાતી હેલી, છત્રી મૂકી ચાલ્યો આવ, સાજન, મેડીએ હું એકલી…
આવે તો પહેલા વરસાદ જેવો આવજે, સાજન, પૂછ્યા વિના, કહ્યા વિના, ભીંજવી દેજે આંગણ…
હતી માની હથેળી, ને હતું એ ગાન ગુજરાતી, વિરાસતમાં હવે મારે બધું સન્માન ગુજરાતી.
જેમ ધરતી ઝંખે મેહ, એમ ઝંખું તને, સાજન, દૂર તું, ને હૈયે સળગે વિરહનું કોડિયું, સાજન…
બંગલાની ભીંત પર જે ઝૂંપડી છે ચિત્રમાં, ગાયના ગળમાં રણકતી ટોકરી છે ચિત્રમાં.
માએ આંગળીએ ઝાલીને મને દીવો દેખાડ્યો, અંધારાની કેડી પર પહેલો ઉજાસ પાડ્યો…
તકતીમાં નામ ચડાવો, ભાઈ, તકતીમાં નામ ચડાવો, ભલે ગામમાં કોઈ ના ઓળખે, ફોટો મોટો મઢાવો…
પાણીને કશું કહેવું હોય તો
ઉઝરડા હોય ડાળીએ, છતાં એ શાખ ખીલે છે, બળેલી હોય ધરતી તોય એની રાખ ખીલે છે.
૪૬૬૬. ફૂલ તોડ્યું કોઈએ, ને ડાળ મૂંગી થઈ જતી,
૪૭૨૧. હજી એ ઓટલો ખાલી, હજી એ ઝાંપલી ખુલ્લી,
૪૭૭૬. નથી ઘર, નથી ગામ, પરદેશ છે આ,
૪૮૧૧. ગલી સાંકડી, પણ હૃદય મોકળાં,
૪૮૪૧. ફોનમાં ભરપૂર મિત્રો, આંગળીને ટેરવે,
મને વનનો સાદ સંભળાય રે, સાયબા, શહેરે ના મન રોકાય, કે ઊંચી અટારીએ બેઠી ને મારું વન આખું ભીંજાય.
શ્યામની લઈ વાંસળી રાધા જરા હઠમાં ચડી, ફૂંક મારી જોરથી તો સૂરની ચીસો પડી;
કાનુડા, તારી મોરલી વાગી ને મારું મહી ઢોળાઈ ગયું, વાટ જોતી સાસુ ને નણદી, મારું નામ વગોવાઈ ગયું.
બાપદાદાની હવેલીનું હવે બસ દ્વાર છે, ભીંત પર લટકી રહેલો એક જૂનો હાર છે.
સવારે ઘાસના એક તરણા પર
બહેન આ વખતે આવી નહીં. પરદેશથી